Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:05Z

1 түзету

07:58, 2020 ж. желтоқсанның 24 кезіндегі Салиха деген

2020-12-24T07:58:00Z

Жаңа бет

{{Taxobox
| name = Қарсақ
| image = Vulpes corsac.jpg
| status = LC
| status_system = iucn3.1
| status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008 | assessors = Poyarkov, A. & Ovsyanikov, N. | year = 2008 | title = Vulpes corsac | id = 23051 | downloaded = 2008-04-25}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern</ref>
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Сүтқоректілер]]
| ordo = [[Жыртқыштар]]
| familia = [[Иттер тұқымдасы]]
| genus = ''[[Vulpes]]''
| species = '''''V. corsac'''''
| binomial = ''Vulpes corsac''
| binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1768
| range_map = Corsac area.png
| range_map_caption = Ареал
}}
{{мағына|Қарсақ (айрық)}}
'''Қарсақ''' ({{lang-la|''Vulpes corsac''}}) – [[Иттер тұқымдасы|иттер]] тұқымдасының [[түлкі]] туысына жататын [[жыртқыш]] [[аң]].

== Биологиялық сипаты ==
* [[Дене]] тұрқы 46 – 56 см, құйрығының ұзындығы 25 – 35 см, терісі бағалы аң.
* [[Қыс]]қы [[жүн]]і қалың, жұмсақ әрі [[жібек]]тей болып келеді. [[Жаз]]ғы жүні қысқа, ірі және [[түбіт]]сіз келеді.
* Қарсақтың түлкіден айырмашылығы: құлағы [[ақ]], үлкен тұмсығы сүйір болады.
* Қарсақ жылына екі рет түлейді ([[көктем]]де және [[күз]]де).

== Тіршілік жағдайы мен қоректенуі ==
Тереңдігі 1 – 2 м, ұзындығы 4 – 6 м [[ін]] қазып алып, сонда тіршілік етеді. Кейде түлкі, [[борсық]] және [[суырлар]]дың ескі індерін де пайдаланады.<br />
Қарсақ қорек іздеуге таңертеңгі және кешкі мезгілде шығады. Негізгі қорегі – [[тышқан]], [[тоқалтіс]], [[құмтышқан]], [[сарышұнақ]], [[суыр]], [[қоян]], т.б. Сондай-ақ, қарсақтар [[тасбақа]]ны, [[құс]]ты, [[жылан]]ды, [[кесіртке]]ні де жейді.

== Көбеюуі ==
Қарсақ жыныстық жағынан 9–10 айда жетіледі. Жылына 1 рет күшіктейді. 2-ден 16-ға дейін, негізінде 3-6 күшік табады<ref name=bi1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>. Қазақстанның далалы аймағында ақпанда, ал шөл-шөлейтті аймақтарында қаңтардың аяғында шағылысады. 52 күннен кейін 2–16, көбіне 3–6 күшік туады.

== Таралу аймағы ==
Қазақстанның шөл-шөлейтті жерлерінде кең тараған. [[Өсімдік]]ке бай [[ойпаң]] мен [[аңғар]]лы [[сай]]ларды, [[тау]] етегін мекендейді.
<br />
Қарсақ – өте бағалы терісі үшін ауланып келе жатқан кәсіптік маңызы бар аң.
<br />
Қарсақ – [[құтыру]] мен [[оба]] [[ауру]]ларын таратушылар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Түршелері ==
Қазақстанда қарсақтың 3 [[түрше]]сі бар:
* Қазақстан қарсағы (''Vulpes с.corsac'') - [[солтүстік]], орталық және оңтүстік-шығыс Қазақстан жерін мекендейді. Бұл түршелердің ең ірісі, тері жабындысы мен құйрығы ерекше үлпілдек жүнді.
* Қалмақ қарсағы (''Vulpes c.kalmykorum'') - [[Орал тауы|Орал таулыры]]ның шөлді аймағында кездеседі. Қазақстан қарсағына қарағанда жүні онша үлпілдек емес.
* Түркімен қарсағы (''Vulpes c.turkmenicus'') - оңтүстік-[[батыс]] және [[Оңтүстік Қазақстан]]да тараған. Қарсақтардың ішіндегі кішісі.<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Түлкілер]]
[[Санат:Қазақстан фаунасы]]

← Ескі түзетулер	06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қарсақ - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

07:58, 2020 ж. желтоқсанның 24 кезіндегі Салиха деген