https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D2%9BҚарақұмық - Түзету тарихы2026-09-07T22:16:28ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D2%9B&diff=115656&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:26:45Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D2%9B&diff=115655&oldid=prev05:44, 2016 ж. наурыздың 7 кезіндегі Kmoksy деген2016-03-07T05:44:16Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{taxobox<br />
|name = Қарақұмық<br />
|image = Fagopyrum esculentum2.jpg<br />
|image_caption = [[Егістік қарақұмық]]<br />
|regnum = [[Өсімдіктер]]<br />
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br />
|classis = [[Қос жарнақтылар]]<br />
|ordo = [[Caryophyllales]]<br />
|familia = [[Тарандар тұқымдасы|Polygonaceae]]<br />
|subfamilia = [[Polygonoideae]]<br />
|genus = '''''Fagopyrum'''''<br />
|genus_authority = [[Philip Miller|Mill.]]<br />
|subdivision_ranks = түрлері<br />
|subdivision = 15-16 түрі белгілі<br />
|}}<br />
'''Қарақұмық'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> ({{lang-la|Fagopyrum}}) – [[Тарандар тұқымдасы|тарандар]] тұқымдасына жататын бір жылдық, кейде көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. <br />
<br />
== Ботаникалық сипаты ==<br />
[[Сурет:280 Polygonum fagopyrum L.jpg|thumb|left|150px|]]<br />
* Биіктігі 15-70 см, сабағы тік, көп [[бұтақ]]талған. <br />
* [[Жүрек]] тәрізді жапырағы кезектесіп орналасқан.<br />
* [[Ақ]] не қызғылт түсті [[гүл]]дері [[жапырақ]] қолтығынан жетіледі. [[Шілде]] айында гүлдеп, [[тамыз]]да [[жеміс]]і піседі.<br />
<br />
== Құрамы ==<br />
Қарақұмық - [[жарма дақылдары]] ішіндегі маңыздылардың бірі. Оның [[жарма]]сы [[диета]]лық, дәмді [[тамақ]], [[дән]]інде 9% [[белок]], 70%-дай [[крахмал]] және 1,6% [[май]], сондай-ақ [[дәрумендер]] (В/<sub>1</sub>, В/<sub>2</sub>), [[минералды тұздар]] ([[темір]], [[фосфор]]лы [[кальций]]) да болады.<br />
<br />
== Қасиеттері ==<br />
Қарақұмық - [[жылу]] және ылғал сүйгіш дақыл, [[топырақ]] [[температура]]сы 12-15°С болғанда көктеп шығады. <br />
<br /><br />
Қарақұмық - [[суық]]қа төзімсіз өсімдік. Оның көгі 1-2°С суықтың өзінде [[үсік]]ке шалдығады. Ал өсімдік гүлдеген кезде температура 30°С-тан жоғары, ылғал жеткіліксіз болса, онда оның [[түйін]]і қурап, дәні түсіп қалады.<br />
<br /><br />
Қарақұмық топырақ таңдайды. Ол көбінесе қара және қызғылт [[қоңыр топырақ]]та жақсы өсіп, мол [[өнім]] береді, сондықтан топырақ қышқылдығы рН 5-6,5 болу керек.<br />
<br />
== Таралу аймақтары ==<br />
Шығыс және Оңтүстік-Шығыс [[Азия]] жерлерінің қоңыржай және субторпикалық аймақтарында өсетін 26 [[түр]]і бар.<br />
<br /><br />
[[Қазақстан]]да қарақұмық негізінен [[солтүстік]] [[облыс]]тарда, әсіресе, [[Павлодар]], Орталық және [[Шығыс Қазақстан]] облыстарында егіледі.<br />
<br />
== Өсіп-өнуі ==<br />
Қазақстан бойынша егіс аумағы 218 мың [[га]], өнімділігі әр га-дан 9,7 ц. Қарақұмықтың ерте пісетін [[сорт]]тарының өсу мерзімі қысқа (50-60 күн), сондықтан оны аралық дақыл ретінде пайдалануға болады.<br />
<br /><br />
Қарақұмықты СЗС-2,1 [[тұқым]] сепкіштерімен кәдімгі жай қатарлық (қатар аралығы 23 см) [[әдіс]]пен себеді. Кейінгі кезде кең қатарлы (қатар аралығы 45 см) әдіс қолданылады. Соңғы әдісте қарақұмықтан жоғар өнім алуға болатыны анықталып отыр. Сондай-ақ міндетті түрде қарақұмық егісінің әр га-сына гүлдеуіне 2-3 [[тәулік]] қалғанда [[бал арасы]]ның 2-3 ұясын әкеліп қою керек. Ол өсімдікті тозаңдандырып, қарақұмықтың өнімін әр га-сынан 3-4 ц арттыруға көмектеседі.<br />
<br /><br />
[[Егін жинау]] қарақұмық дәнінің 70-75%-ы қоңырланған кезінде басталады.<br />
<br /><br />
Қарақұмық [[шірнелі өсімдіктер]]ге жатады. Бал аралары оның әр га-сынан 50-60 кг, ал қолайлы жағдайда 100 кг-ға дейін бал жинайды. Күздік [[бидай]] үсіп кеткен жылдары қарақұмықты сақтық дақыл ретінде пайдаланады.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
[[Санат:Таран тұқымдасы]]<br />
[[Санат:Дәнді дақылдар]]<br />
[[Санат:Қазақстан флорасы]]</div>Kmoksy