https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 2026-09-06T03:43:10Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B&diff=114772&oldid=prev 2026-06-26T06:26:05Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B&diff=114771&oldid=prev 2023-07-08T07:12:46Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br /> | name = Қарақұйрық<br /> | image = Gazella subgutturosa.jpg<br /> | image_caption = Қарақұйрық<br /> | image_size = 200px<br /> | regnum = [[Жануарлар]]<br /> | phylum = [[Хордалылар]]<br /> | classis = [[Сүтқоректілер]]<br /> | ordo = [[Жұптұяқтылар]]<br /> | familia = [[Қуысмүйізділер]]<br /> | subfamilia = [[Antilopinae]]<br /> | genus = ''[[Gazella]]''<br /> | species = '''''G. subgutturosa'''''<br /> | binomial = ''Gazella subgutturosa''<br /> | binomial_authority = ([[Иоганн Антон Гюльденштедт|Güldenstädt]], [[1780]])<br /> | range_map = Gazella subgutturosa map.png<br /> }}<br /> ''' Қарақұйрық''' ({{lang-la|Gazella subgutturosa}}) – [[сүтқоректілер]] класының [[қуысмүйізділер]] тұқымдасына жататын аң. <br /> <br /> == Таралу аймағы ==<br /> Қазақстанда [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] пен [[Маңғыстау түбегі|Маңғыстау]]&lt;nowiki/&gt;да, [[Арал теңізі|Арал]] өңірінде, [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]], [[Бетпақдала]]ның оңтүстігінде, Оңтүстік Балқаш өңірінде ([[Тауқұм (құм, Жамбыл ауданы)|Тауқұм]], [[Сарыесікатырау]]) кездеседі. Соңғы жылдары Қара Ертіс өзенінің жағалауындағы құмдарда көрініп жүр.<br /> <br /> == Сипаты ==<br /> Тұлғасы сымбатты, дене тұрқы 101 – 126, шоқтығының биіктігі 67 – 79 см. Текесінің салмағы 22,0 – 41,0 ешкісінікі – 20 – 34 кг. Текелерінің мүйізі түп жағы бедерлі, ұшы бір-біріне қарай аздап иілген, қара-қоңыр түсті. Ұзындығы 33 – 43 см болады, ешкілері – тоқал. Құйрығы кішкентай, қара-қоңыр түсті. Тұяқтары кішкентай, қара түсті, сопақша әрі үшкір келеді. Тері жамылғысы құм тектес, сарғыш-сұр. Көз алды, шат, тұяқ аралық иіс бездері, көру және есту мүшелері жақсы жетілген, осылар арқылы бір-бірімен тез табысады. <br /> <br /> == Тіршілігі мен қорегі ==<br /> Тастақты, құмды, сазды топырақты шөлді аймақтарда мекендеуге бейімделген. Қоныстарын жыл маусымдарына қарай, қыста сексеуіл, жыңғыл өскен бұйрат-бұйрат құмдарға, жазда шөлді жерлерге қарай қоныс ауыстырып отырады. Тау етектерінде, теңіз деңгейінен 2500 – 3000 м биіктікте де кездеседі (мыс., [[Алтынемел ұлттық паркі|«Алтынемел» ұлттық табиғи саябағы]]нда). Күйіс қайырып, демалу және ауа райының қолайсыз жағдайларынан қорғану үшін тұяқпен тарпып қазуға оңай жұмсақ топырақты жерлерден шағын (60х30 см) жатақтар жасайды. Қорегі – 70-тен аса шөптесін өсімдіктер мен бұталар. Ылғалы мол жас шөптермен қоректеніп, қар мен жаңбырдан жиналған қақтардан су ішіп, шөлін қандырса, қыста қар жалайды. Қазанның аяғынан желтоқсанның ортасына дейін күйлейді. <br /> <br /> == Өсіп-өнуі ==<br /> 5 – 5,5 ай буаз болып, сәуірдің аяғынан маусымның аяғына дейін (жаппай төлдеу мамырдың екінші жартысында) лақтайды. Көбіне 1 – 2 лақ (егіз басым), кейде 3 – 4 лақ (өте сирек) табады. Жаңа туған лақтың салмағы 2 – 3 кг, дене тұрқы 48 – 58 см. 5 – 10 күнде шөп шалып, 3 айдан аса енесін емеді. Жас төлдер тез өседі: алғашқы 10 күнде 4,5 кг, бір айда – 9,0 кг, 6 айда – 15,0, бір жаста салм. 20 кг-нан асады. Шыбыштары 7 – 8 айда, серкештері 1,5 жаста жыныстық жағынан жетіледі. <br /> <br /> == Жаулары, қорғалуы ==<br /> Қарқұйрықтың жаулары – [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қарақал]] және [[бұралқы иті|бұралқы иттер]], құстардан: [[бүркіт]], [[қарақұс]]. Аусыл және туляремия ауруларымен ауырады. Дәмді еті мен терісі үшін көп ауланған. Терісінен сырт киім, жазғы аяқ киім, мәсі тігіледі, саба және қауға жасаған. Қазір саны аз, Қазақстанда бар-жоғы 13 – 15 мыңдай. Оның 5 – 7 мыңы «Алтынемел» ұлттық табиғи саябағында, қалғаны Үстірт қорығы мен Ақтау – Бозащы қорықшасында қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы|Қазақстанның «Қызыл кітабына»]] енгізілген (1996).&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қуысмүйізділер]]<br /> [[Санат:Қазақстан фаунасы]]</div>

Hunu