https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%81%D1%8B 2026-04-18T13:02:16Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%81%D1%8B&diff=11257&oldid=prev 2025-04-25T17:54:06Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%81%D1%8B&diff=11256&oldid=prev 2014-11-24T10:36:11Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:View_of_Karagiye_Depression.JPG|thumb|right|250px|Қарақия ойысы]]<br /> '''Қарақия ойысы''', ''Қаракие'', ''Батыр'' &lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt; - [[Маңғыстау түбегі]]ндегі [[ойыс]].<br /> <br /> == Географиялық орны мен жер бедері ==<br /> [[Маңғыстау облысы]], [[Қарақия ауданы]] жерінде орналасқан. Ойыс табаны мұхит деңгейінен 132 м төмен жатыр. Ұзындығы 85 км, ені 10-25 км, түбі [[жазық]]. Шығыс беткейі тұсында ойыстың түбін бойлай [[солтүстік]]-[[батыс]]тан оңтүстік-шығысқа қарай жазда [[қарасу]]ларға бөлініп қалатын [[Ащыағар]] өзені өтеді. Шығыс беткейі [[кертпеш]]теліп келген тік, [[жарқабақ]]ты. Олар [[жел]]мен аққан судың әсерінен тілімденіп, жеке [[төбе]]лерге бөлінген. [[Өсімдік жамылғысы]] мардымсыз. <br /> &lt;br /&gt;<br /> Ойыстың кемерлі [[беткей]]лері мен табанында көптеген [[құдық]]тар (Жаңаорпа, Сауытты, Қынабай, Шұқыр, Көкше, т.б.) мен қыстаулар (Орша, Боржақты, Қарасеңгір, т.б.) орналасқан.<br /> <br /> == Геологиялық құрылымы ==<br /> Ойыстың шығыс [[кемер]]і негізінен түрлі түсті ұлутастар мен бор жыныстардан тұрады. Олар мыңдаған жылдар бойы ұдайы [[күн]]ге [[тотығу]] салдарынан қоңырқай тартқан. Сондықтан бұл бөлігі алыстан қарағанда қара түсті тік жарқабақ (биіктігі 10-15 м және одан да биік) тәріздес болып көрінеді. Осыған байланысты ойыстың аты &quot;Қарқия&quot; деп аталған.<br /> Ойпаттың жоғарғы жағы сарматтық берік ізбестен, орталық жағы – жұмсақ балшық, тез қирайтын тау жыныстарынан құралған. Жаңбыр суының ағындары, жел, өзеннің бұзылған жылғалары ойпаттың жер бедерін қалыптастырады. Ойпаттың биік басынан айналаны тамашалауға – алыста мұнарланған тұман, төселген көкжиек, ал жаныңда деміңді шығармайтындай тұңғиық шыңырау. «Қарақия» түрік тілінен аударғанда «қара аңның араны» дегенді аңғартуы тегіннен емес. Айналаның барқыт жамылған адыр төбесі жол-жөнекей өтетін жолаушылардың көзін тамсандыратындай. Қарақия ойпаты өткен алыс жылдарда Каспий теңізінің бір бөлігі болған, теңіз иірімімен толып Қарақия шығанағында бөлініп шығатын болған. Міне, осы күйінде Қарақия шығанағы Шығыс Каспийді зерттеуші-ғалым Александр Бекович-Черкасский құрастырған картаға түсірілген. Қарақия ойпатының солтүстік-шығыс ұшпасында тарихи ескерткіштер, ежелгі адамдардың қоныстанған мекені болған.<br /> <br /> == Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі ==<br /> Ойыстың түбі [[сортаң топырақ]] (солтүстік-батысы) пен [[сор]] (оңтүстік-шығысы мен оңтүстік бөлігінде Батыр соры жатыр), өсімдігі негізінен қара [[жусан]]нан тұрады.<br /> <br /> == Климаты ==<br /> [[Климат]]ы контиенттік. [[Қыс]]ы біршама жылы, [[жаз]]ы ыстық, қуаң келеді. [[Қаңтар]]дың жылдық орташа [[температура]]сы -7°С, [[шілде]]де 26°С.<br /> &lt;br /&gt;<br /> [[Жауын-шашын]]ның жылдық орташа [[мөлшер]]і 75-100 мм шамасында.<br /> <br /> == Пайдалы қазбалары ==<br /> Қарақия ойысы [[кен]] байлықтарына бай. Мұнда [[мұнай]], ұлутас [[кірпіш]]тері, [[уран]] кені өндіріледі.<br /> <br /> == Қатынас жүйесі ==<br /> Қарақия ойысы арқылы [[облыс]] орталығы [[Ақтау қаласы]]н мұнай мен [[газ]]-[[өңдеу]] орталығы - [[Жаңаөзен қаласы]]мен қосатын республикалық маңызы бар [[автомобиль жолы]], мұнай, газ, ауыз су құбырлары тартылған.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан географиясы]][[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]</div>

Амзе Магжан