Қаратау қорығы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:49Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:54:20Z

1 түзету

16:39, 2023 ж. шілденің 18 кезіндегі Kasymov деген

2023-07-18T16:39:54Z

06:33, 2014 ж. шілденің 15 кезіндегі Салиха деген

2014-07-15T06:33:29Z

Жаңа бет

{{Қорық аймақ
| name = Қаратау қорығы
| iucn_category = Ia
| image = Kazakhstan locator blank.svg
| caption =
| locator_x = 159
| locator_y = 118
| location = {{KAZ}} [[Қазақстан]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]
| lat_degrees = 43
| lat_minutes = 43
| lat_seconds = 00
| lat_direction = N
| long_degrees = 68
| long_minutes = 44
| long_seconds = 00
| long_direction = E
| area = 34 300 [[га]]
| established = [[2004]] жылдың [[наурыздың 1]]
| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті
| world_heritage_site =
| website = [http://karatau-gpz.kz/ karatau-gpz.kz]
}}
'''Қаратау қорығы'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>- [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] аумағындағы[[Қаратау жотасы]]ның орталық бөлігінде, [[Кентау]] қаласынан 17 км жерде орналасқан [[мемлекет]]тік [[қорық]]. Онда өсетін сирек кездесетін және [[эндемик]] [[түр]]лерінің саны жағынан [[Қазақстан]]да бірінші орында. Қаратау қорығы [[2004]] жылы құрылған, аумағы 34,3 мың [[га]].

== Географиялық орны мен геологиясы ==
Қорық жері айналасында орналасқан [[Мойынқұм]] [[шөл]]дерімен және [[Бетпақдала]] [[өңір]]імен шектеседі. Қорықтың [[солтүстік]]-шығысында [[Созақ ауданы]] бар, батысында Баялдыр және Түйетас, оңтүстігінен Талдыбұлақ, ал ұзына бойына Жыңғылшық [[өзен]]дері ағып өтіп, [[Қараағаш]] тау жотасына ұласады. Қорықтың солтүстік шекарасында Бессаз тауы (теңіз деңгейінен 2176 м) орналсқан. [[Жер бедері]]нің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлары болуы. Девон дәуіріндегі [[әктас]]тың сирек, ал [[палеозой]]да [[тас көмір]] кезеңіндегі [[шөгінді]] жыныстардың көп болуы тән. Қорық аймағы ерте кезден бастап-ақ [[адам]]дардың тіршілік етуіне қолайлы [[аймақ]] болғандығы ондағы тас, [[қола]] және [[темір]] дәуірлерінен қалған мәдени ескерткіштерден (тасқа салынған суреттер, адам тұрақтары, т.б.) айқын байқалады. [[Табиғат]] құйған ғажайып тас [[мүсін]]дер (Түйетас, [[Хантағы]], [[Кемпіртас]], т.б) ерекше көз тартады.

== Климаты ==
[[Ауа райы]] [[континенттік климат]], құрғақ. Жылдық орташа [[температура]]сы 8-12°С ([[қаңтар]]дағы орташа температура -5°С, [[шілде]]дегі орташа температура 27°С). <br />
[[Жауын-шашын]]ның орташа жылдық мөлшері 400 мм шамасында, таудың жоғары бөлігінде 500 мм, жекелеген жерлерде 700 мм.<br />
[[Қар]]дың қалыңдығы 20-30 см, [[жел]]дің орташа жылдамдығы 3-4 м/с.

== Белдеуі ==
Қаратау қорығының аласа таулы бөлігі таулы-жусанды [[белдеу]]ді, ал орта таулы бөлігі [[дала]] белдеуін алып жатыр. Жусанды белдеуде кәдімгі [[сұр]] [[топырақ]], дала белдеуінде таудың қоңыр және қара топырағы қалыптасқан. Тек Бессаз тауында ғана түрлі субальпі шөптері өскен таудың өзіндік шалғынды-далалы топырағы, ал өзен жағалауы жайылмасында орманды-шалғынды топырақ кездеседі.

== Флорасы ==
Тауда қаратау [[жусан]]ы басым. Сондай-ақ тікенекті шөптер және шала [[бұта]]лар мен [[бұташық]]тардан [[кемпіршөп]], [[сетен]], [[көбенқұйрық]], Регель тарбақайы, [[Қаратау маралтамыры]], [[Қаратау жыланбасы]], [[Қаратау кекіресі]], [[Қаратау қауы]], [[Қаратау томағашөп|Қаратау томағашөбі]], [[Грейг қызғалдағы]], т.б. [[эндемик]] болып саналады. Ал Қаратау қорығының [[Берікқара шатқалы]]нда ғана өсетін [[Берікқара терегі]] – өте сирек кездесетін эндемик, [[реликт түр]] болғандықтан қорғауға алынып, [[Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды қорғау одағы]]ның Қызыл кітабына енгізілген. Жапырағы түсетін [[бұта]]лар тоғайы аз аумақты алып жатыр, олар беткейдің ойысты жерлерінде және шатқал табанына бейімделген. Өзен жағалауын бойлай созылған тоғайларда түркістан [[долана]]сы, [[тұт]], [[Сиверс алмасы]], Семенов [[үйеңкі]]сі кездеседі.
Қорықта өсетін 1600 [[өсімдік]] түрінің 62-сі эндемик, 52-сі [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.

== Фаунасы ==
[[Құстар]]дың 118 түрі бар, [[Қызыл кітап]]қа енгізілген [[жыртқыш құстар]]дан [[ителгі]], [[бүркіт]], [[жұртшы]], [[бақалтақ қыран]], жыланшы мен [[сақалтай]]; [[қосмекенділер]]ден [[сарыбауыр қарашұбар жылан]] мекендейді. Қосмекенділерден барлық жерлерде [[жасыл құрбақа]] басым, [[көлбақа]] сирек кездеседі. Сонымен қатар "Қызыл кітапқа" енгізілген [[сүтқоректілер]]дің 3 түрі ([[қаратау арқары]], [[үнді жайрасы]], [[тас сусары]]) осында қорғалады.

== Дереккөздер==
<references/>
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}

[[Санат:Қазақстан қорықтары]][[Санат:Оңтүстік Қазақстан облысы]]

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-{{Қорық аймағы
+{{Қорық аймақ
- |Атауы                  = Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы
+| name = Қаратау қорығы
- |Төл атауы              =
+| iucn_category = Ia
- |Сурет                  = Karatau Nature Reserve 2017 stampsheet of Kazakhstan.jpg
+| image = Kazakhstan locator blank.svg
-  |Сурет атауы           =
+| caption =
- |ХТҚО санаты            = Ia
+| locator_x = 159
- |Ауданы                 = 34 300 га
+| locator_y = 118
- |Орташа биіктігі        =
+| location = {{KAZ}} [[Қазақстан]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]
- |Құрылған уақыты        = [[1 наурыз]] [[2004 жыл]]
+| lat_degrees = 43
- |Келушілер саны         =
+| lat_minutes = 43
- |Келушілер саны жылы    =
+| lat_seconds = 00
- |Басқаратын ұйым        =[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министірлігі]] [[Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті]]
+| lat_direction = N
- |Сайты                  = http://karatau-gpz.kz/
+| long_degrees = 68
- |Координаттары          = 43/43/0/N/68/44/0/E
+| long_minutes = 44
- |CoordScale             =
+| long_seconds = 00
- |Ел                     = Қазақстан
+| long_direction = E
-  |Аймақ                 = Түркістан облысы
+| area = 34 300 [[га]]
-   |Аудан                =
+| established = [[2004]] жылдың [[наурыздың 1]]
- |Ең жақын қала          = [[Түркістан (қала)|Түркістан]], [[Кентау]]
+| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті
- |Позициялық карта 1      = Қазақстан Түркістан облысы
+| world_heritage_site =
- |Ортаққордағы санаты    = Karatau Nature Reserve
+| website = [http://karatau-gpz.kz/ karatau-gpz.kz]
 }}
-'''Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы''' — [[Түркістан облысы]] аумағындағы [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау жотасының]] орталық бөлігінде, [[Кентау]] қаласынан 17 км жерде орналасқан мемлекеттік [[қорық]]. Онда өсетін сирек кездесетін және [[эндемик]] [[түр]]лерінің саны жағынан [[Қазақстан]]да бірінші орында. Қаратау қорығы [[2004]] жылы құрылған, аумағы 34,3 мың [[га]].<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>
+'''Қаратау қорығы'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>- [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] аумағындағы[[Қаратау жотасы]]ның орталық бөлігінде, [[Кентау]] қаласынан 17 км жерде орналасқан [[мемлекет]]тік [[қорық]]. Онда өсетін сирек кездесетін және [[эндемик]] [[түр]]лерінің саны жағынан [[Қазақстан]]да бірінші орында. Қаратау қорығы [[2004]] жылы құрылған, аумағы 34,3 мың [[га]].
 == Географиялық орны мен геологиясы ==
-Қорық жері айналасында орналасқан [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]] [[шөл]]дерімен және [[Бетпақдала]] [[өңір]]імен шектеседі. Қорықтың [[солтүстік]]-шығысында [[Созақ ауданы]] бар, батысында Баялдыр және Түйетас, оңтүстігінен Талдыбұлақ, ал ұзына бойына Жыңғылшық [[өзен]]дері ағып өтіп, [[Қараағаш]] тау жотасына ұласады. Қорықтың солтүстік шекарасында Бессаз тауы (теңіз деңгейінен 2176 м) орналасқан. [[Жер бедері]]нің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлары болуы. Девон дәуіріндегі [[әктас]]тың сирек, ал [[палеозой]]да [[тас көмір]] кезеңіндегі [[шөгінді]] жыныстардың көп болуы тән. Қорық аймағы ерте кезден бастап-ақ [[адам]]дардың тіршілік етуіне қолайлы [[аймақ]] болғандығы ондағы тас, [[қола]] және [[темір]] дәуірлерінен қалған мәдени ескерткіштерден (тасқа салынған суреттер, адам тұрақтары, т.б.) айқын байқалады. [[Табиғат]] құйған ғажайып тас [[мүсін]]дер (Түйетас, [[Хантағы]], [[Кемпіртас]], т.б) ерекше көз тартады.
+Қорық жері айналасында орналасқан [[Мойынқұм]] [[шөл]]дерімен және [[Бетпақдала]] [[өңір]]імен шектеседі. Қорықтың [[солтүстік]]-шығысында [[Созақ ауданы]] бар, батысында Баялдыр және Түйетас, оңтүстігінен Талдыбұлақ, ал ұзына бойына Жыңғылшық [[өзен]]дері ағып өтіп, [[Қараағаш]] тау жотасына ұласады. Қорықтың солтүстік шекарасында Бессаз тауы (теңіз деңгейінен 2176 м) орналсқан. [[Жер бедері]]нің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлары болуы. Девон дәуіріндегі [[әктас]]тың сирек, ал [[палеозой]]да [[тас көмір]] кезеңіндегі [[шөгінді]] жыныстардың көп болуы тән. Қорық аймағы ерте кезден бастап-ақ [[адам]]дардың тіршілік етуіне қолайлы [[аймақ]] болғандығы ондағы тас, [[қола]] және [[темір]] дәуірлерінен қалған мәдени ескерткіштерден (тасқа салынған суреттер, адам тұрақтары, т.б.) айқын байқалады. [[Табиғат]] құйған ғажайып тас [[мүсін]]дер (Түйетас, [[Хантағы]], [[Кемпіртас]], т.б) ерекше көз тартады.
 == Климаты ==
@@ Жол нөмірі 35: / Жол нөмірі 35: @@
 == Флорасы ==
-Тауда қаратау [[жусан]]ы басым. Сондай-ақ тікенекті шөптер және шала [[бұта]]лар мен [[бұташық]]тардан [[кемпіршөп]], [[сетен]], [[көбенқұйрық]], Регель тарбақайы, [[Қаратау маралтамыры]], [[Қаратау жыланбасы]], [[Қаратау кекіресі]], [[Қаратау қауы]], [[Қаратау томағашөп|Қаратау томағашөбі]], [[Грейг қызғалдағы]], т.б. [[эндемик]] болып саналады. Ал Қаратау қорығының [[Берікқара қорықшасы]]нда ғана өсетін [[Берікқара терегі]] – өте сирек кездесетін эндемик, реликт түр болғандықтан қорғауға алынып, [[Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды қорғау одағы]]ның Қызыл кітабына енгізілген. Жапырағы түсетін [[бұта]]лар тоғайы аз аумақты алып жатыр, олар беткейдің ойысты жерлерінде және шатқал табанына бейімделген. Өзен жағалауын бойлай созылған тоғайларда түркістан [[долана]]сы, [[тұт]], [[Сиверс алмасы]], Семенов [[үйеңкі]]сі кездеседі.
+Тауда қаратау [[жусан]]ы басым. Сондай-ақ тікенекті шөптер және шала [[бұта]]лар мен [[бұташық]]тардан [[кемпіршөп]], [[сетен]], [[көбенқұйрық]], Регель тарбақайы, [[Қаратау маралтамыры]], [[Қаратау жыланбасы]], [[Қаратау кекіресі]], [[Қаратау қауы]], [[Қаратау томағашөп|Қаратау томағашөбі]], [[Грейг қызғалдағы]], т.б. [[эндемик]] болып саналады. Ал Қаратау қорығының [[Берікқара шатқалы]]нда ғана өсетін [[Берікқара терегі]] – өте сирек кездесетін эндемик, [[реликт түр]] болғандықтан қорғауға алынып, [[Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды қорғау одағы]]ның Қызыл кітабына енгізілген. Жапырағы түсетін [[бұта]]лар тоғайы аз аумақты алып жатыр, олар беткейдің ойысты жерлерінде және шатқал табанына бейімделген. Өзен жағалауын бойлай созылған тоғайларда түркістан [[долана]]сы, [[тұт]], [[Сиверс алмасы]], Семенов [[үйеңкі]]сі кездеседі.
 Қорықта өсетін 1600 [[өсімдік]] түрінің 62-сі эндемик, 52-сі [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.
-−
 == Фаунасы ==
 [[Құстар]]дың 118 түрі бар, [[Қызыл кітап]]қа енгізілген [[жыртқыш құстар]]дан [[ителгі]], [[бүркіт]], [[жұртшы]], [[бақалтақ қыран]], жыланшы мен [[сақалтай]]; [[қосмекенділер]]ден [[сарыбауыр қарашұбар жылан]] мекендейді. Қосмекенділерден барлық жерлерде [[жасыл құрбақа]] басым, [[көлбақа]] сирек кездеседі. Сонымен қатар "Қызыл кітапқа" енгізілген [[сүтқоректілер]]дің 3 түрі ([[қаратау арқары]], [[үнді жайрасы]], [[тас сусары]]) осында қорғалады.
-== Дереккөздер ==
+== Дереккөздер==
-{{дереккөздер}}
+<references/>
 {{Қазақстан ЕҚТА-лары}}
-[[Санат:Қазақстан қорықтары]]
+[[Санат:Қазақстан қорықтары]][[Санат:Оңтүстік Қазақстан облысы]]
-[[Санат:Түркістан облысы]]

← Ескі түзетулер	17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)