https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8BҚаратау қорығы - Түзету тарихы2026-04-18T13:03:45ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=11695&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:54:20Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=11694&oldid=prev06:33, 2014 ж. шілденің 15 кезіндегі Салиха деген2014-07-15T06:33:29Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Қорық аймақ<br />
| name = Қаратау қорығы<br />
| iucn_category = Ia<br />
| image = Kazakhstan locator blank.svg<br />
| caption =<br />
| locator_x = 159<br />
| locator_y = 118<br />
| location = {{KAZ}} [[Қазақстан]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]<br />
| lat_degrees = 43<br />
| lat_minutes = 43<br />
| lat_seconds = 00<br />
| lat_direction = N<br />
| long_degrees = 68<br />
| long_minutes = 44<br />
| long_seconds = 00<br />
| long_direction = E<br />
| area = 34 300 [[га]]<br />
| established = [[2004]] жылдың [[наурыздың 1]]<br />
| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті<br />
| world_heritage_site =<br />
| website = [http://karatau-gpz.kz/ karatau-gpz.kz]<br />
}}<br />
'''Қаратау қорығы'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>- [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] аумағындағы[[Қаратау жотасы]]ның орталық бөлігінде, [[Кентау]] қаласынан 17 км жерде орналасқан [[мемлекет]]тік [[қорық]]. Онда өсетін сирек кездесетін және [[эндемик]] [[түр]]лерінің саны жағынан [[Қазақстан]]да бірінші орында. Қаратау қорығы [[2004]] жылы құрылған, аумағы 34,3 мың [[га]].<br />
<br />
== Географиялық орны мен геологиясы ==<br />
Қорық жері айналасында орналасқан [[Мойынқұм]] [[шөл]]дерімен және [[Бетпақдала]] [[өңір]]імен шектеседі. Қорықтың [[солтүстік]]-шығысында [[Созақ ауданы]] бар, батысында Баялдыр және Түйетас, оңтүстігінен Талдыбұлақ, ал ұзына бойына Жыңғылшық [[өзен]]дері ағып өтіп, [[Қараағаш]] тау жотасына ұласады. Қорықтың солтүстік шекарасында Бессаз тауы (теңіз деңгейінен 2176 м) орналсқан. [[Жер бедері]]нің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлары болуы. Девон дәуіріндегі [[әктас]]тың сирек, ал [[палеозой]]да [[тас көмір]] кезеңіндегі [[шөгінді]] жыныстардың көп болуы тән. Қорық аймағы ерте кезден бастап-ақ [[адам]]дардың тіршілік етуіне қолайлы [[аймақ]] болғандығы ондағы тас, [[қола]] және [[темір]] дәуірлерінен қалған мәдени ескерткіштерден (тасқа салынған суреттер, адам тұрақтары, т.б.) айқын байқалады. [[Табиғат]] құйған ғажайып тас [[мүсін]]дер (Түйетас, [[Хантағы]], [[Кемпіртас]], т.б) ерекше көз тартады. <br />
<br />
== Климаты ==<br />
[[Ауа райы]] [[континенттік климат]], құрғақ. Жылдық орташа [[температура]]сы 8-12°С ([[қаңтар]]дағы орташа температура -5°С, [[шілде]]дегі орташа температура 27°С). <br /><br />
[[Жауын-шашын]]ның орташа жылдық мөлшері 400 мм шамасында, таудың жоғары бөлігінде 500 мм, жекелеген жерлерде 700 мм.<br /><br />
[[Қар]]дың қалыңдығы 20-30 см, [[жел]]дің орташа жылдамдығы 3-4 м/с.<br />
<br />
== Белдеуі ==<br />
Қаратау қорығының аласа таулы бөлігі таулы-жусанды [[белдеу]]ді, ал орта таулы бөлігі [[дала]] белдеуін алып жатыр. Жусанды белдеуде кәдімгі [[сұр]] [[топырақ]], дала белдеуінде таудың қоңыр және қара топырағы қалыптасқан. Тек Бессаз тауында ғана түрлі субальпі шөптері өскен таудың өзіндік шалғынды-далалы топырағы, ал өзен жағалауы жайылмасында орманды-шалғынды топырақ кездеседі.<br />
<br />
== Флорасы ==<br />
Тауда қаратау [[жусан]]ы басым. Сондай-ақ тікенекті шөптер және шала [[бұта]]лар мен [[бұташық]]тардан [[кемпіршөп]], [[сетен]], [[көбенқұйрық]], Регель тарбақайы, [[Қаратау маралтамыры]], [[Қаратау жыланбасы]], [[Қаратау кекіресі]], [[Қаратау қауы]], [[Қаратау томағашөп|Қаратау томағашөбі]], [[Грейг қызғалдағы]], т.б. [[эндемик]] болып саналады. Ал Қаратау қорығының [[Берікқара шатқалы]]нда ғана өсетін [[Берікқара терегі]] – өте сирек кездесетін эндемик, [[реликт түр]] болғандықтан қорғауға алынып, [[Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды қорғау одағы]]ның Қызыл кітабына енгізілген. Жапырағы түсетін [[бұта]]лар тоғайы аз аумақты алып жатыр, олар беткейдің ойысты жерлерінде және шатқал табанына бейімделген. Өзен жағалауын бойлай созылған тоғайларда түркістан [[долана]]сы, [[тұт]], [[Сиверс алмасы]], Семенов [[үйеңкі]]сі кездеседі.<br />
Қорықта өсетін 1600 [[өсімдік]] түрінің 62-сі эндемик, 52-сі [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген. <br />
<br />
== Фаунасы ==<br />
[[Құстар]]дың 118 түрі бар, [[Қызыл кітап]]қа енгізілген [[жыртқыш құстар]]дан [[ителгі]], [[бүркіт]], [[жұртшы]], [[бақалтақ қыран]], жыланшы мен [[сақалтай]]; [[қосмекенділер]]ден [[сарыбауыр қарашұбар жылан]] мекендейді. Қосмекенділерден барлық жерлерде [[жасыл құрбақа]] басым, [[көлбақа]] сирек кездеседі. Сонымен қатар "Қызыл кітапқа" енгізілген [[сүтқоректілер]]дің 3 түрі ([[қаратау арқары]], [[үнді жайрасы]], [[тас сусары]]) осында қорғалады.<br />
<br />
== Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан қорықтары]][[Санат:Оңтүстік Қазақстан облысы]]</div>Салиха