https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D3%A9%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8BҚарадөң батыр және оның ұрпақтары - Түзету тарихы2026-09-07T23:58:47ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D3%A9%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=121540&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:38:11Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:38, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D3%A9%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=121539&oldid=prev1nter pares: «Жырлар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)2024-09-07T10:32:42Z<p>«<a href="/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80" title="Санат:Жырлар">Жырлар»</a> деген санатты қосты (<a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%9F:HOTCAT&action=edit&redlink=1" class="new" title="УП:HOTCAT (мұндай бет жоқ)">HotCat</a> құралының көмегімен)</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''"Қарадөң батыр және оның ұрпақтары"''' - [[Мұрын жырау]] жырлаған "[[Қырымның қырық батыры]]" эпосының топтамасына енетін батырлық жырлар. <br />
<br />
Бұл жырларды алғаш рет [[1942]] жылы Мұрын жырау Сеңгірбайұлының айтуынан ақын М.Хакімжанова жазып алған. Жырларда [[Ноғайлы дәуірі]]нен басталған [[қазақ]] халқының қоғамдық, тарихи-әлеуметтік жай-күйі айқын көрініс береді және [[Қарадөң батыр]] мен оның қаһарман [[ұрпақ]]тарының ерлік күрестері суреттеледі. <br />
"Қарадөң батыр және оның ұрпақтары" батырлық эпосы топтамасына енетін жырлар: <br />
* "Қарадөң". Көлемі 1000 жолдан тұрады. Жырда Қарадөң батырдың Қараменде, Харазым деген қалмақ хандарымен соғысып жеңген ерліктері баяндалады; <br />
* "Жұбаныш". [[1290]] жолдан тұратын жырда Қарадөң батырдың әбден қартайған шағында аңсап көрген баласы Жұбаныш батырдыц өз елін шапқан [[қалмақ]] ханы Қылышханнан өш алып, Мұнартау деген жердегі қалмақтарды жеңуі, туған жерін жаудан азат етуі сөз болады; <br />
* "Сүйініш". 1560 жолдық жырдың бас кейіпкері - Жұбаныштан туған бала батыр Сүйініштің қалмақ хандарына қарсы соғыстағы ерлік істері әңгімеленеді; <br />
* "[[Ер Бегіс]]". Келемі 848 жолдан тұратын жыр [[Сүйініш]] батырдың қырық жасқа келгенде туған баласы Ер Бегітің қалмақтарға қарсы жорықтарда көрсеткен батырлық істерін баяндауға арналған. <br />
* "[[Көгіс-Тегіс]]". 704 жол құраған жырда кеш үйленген Бегіс батырдың баласы Көгістің және Бегістің соғыста қаза тапқан досының баласы Тегістің қалмақтармен соғысып, жеңіспен оралуы, достыққа адалдығы айтылады. <br />
* "Тама". Көлемі 680 жол- дан тұратын жыр Көгіс батырдың баласы Таманың қалмақтарды ойсырата жеңіп, көп олжамен оралуы жайлы сыр шертеді. <br />
* "Тана" жыры.<br />
* "Нәрік" жыры.<br />
* "Шора" жыры.<br />
<br />
"Қарадөң батыр және оның ұрпақтары" цикліне енетін жырлардың барлық нұсқалары толық, 7-8 буынды жыр үлгісіне құрылған, көркемдігі құнды, суреттеу тілі жатық. Тақырып жағынан бір-бірімен ұқсас болғанымен [[соғыс]] көрінісін суреттегенде айырмашылық байқалады, негізгі сюжетке қосымша берілген эпизодтар да әр түрлі. Бұл [[жыр]]лар алғаш рет "[[Батырлар жыры]]ның" 3-томында (1964), "[[Ақсауыт]]" жинағының 2-томында (1977) және "Қазақ халық әдебиеті" коптомдығының 11-томында (1989) жарық корген. Жыр нұсқалары [[Орталық ғылыми кітапхана]] қорында сақтаулы.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]<br />
[[Санат:Жырлар]]</div>1nter pares