https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%83 2026-04-18T11:49:04Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%83&diff=53727&oldid=prev 2025-04-25T18:56:14Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%83&diff=53726&oldid=prev 2014-12-28T12:03:38Z

<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Тасымалдануда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%A2%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Тілтану (мұндай бет жоқ)">Санат:Тілтану</a> → <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Лингвистика (мұндай бет жоқ)">Санат:Лингвистика</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Түсіндірме сөздік]]те екі түрлі мағынасы<br /> көрсетілген: <br /> #қамтып, қапсыра ұстау; <br /> #бір нәрсені (есікті т. б.) жабу. ''«...Ана есікті қапсыра салыңызшы... деді Майлық»'' (А. Нұрманов, Құлан.).<br /> <br /> Сөздіктегі алғашқы мағына соңғысының туындысы.<br /> Сондықтан біздің баса көңіл аударарымыз — екінші мағынасы.<br /> Тарихи жағынан алып қарағанда, «қапсыру» сөзінің<br /> ең алғашқы түбірі—«қа». Өйткені, моңғол тобындағы бурят тілінің бір говорында «хаа» түлғасы «жап» деген<br /> етістік мағынасын береді (ИБГ, II, И. Бур., Некоторые...,<br /> 117). Осыдан бара-бара туынды түбір «қап» қалыптасқан. Бұған дәлел — Евпатория мен Бахчасарай мақындағы [[қараим тілі]]нде (түркі тілінің бірі) «есікті жап»<br /> деген мағынаны — «қапа қапыны» тіркесі береді<br /> (ВДТЯ, К. Мус... Заметки..., 100). Мұнда «қапа» сөзі<br /> «жап» мағынасында қолданылып тұр. Топшылауымызды<br /> басқа да түркі тілдері мәліметі дәлелдей түседі: татар<br /> тілінде «кап + ла», чуваштарда — «хупла» сөздері [[қазақ тілі]]ндегі «жабу» (етістік) мағынасын білдіреді (ПОАЯ.<br /> С. Мур., О тюркских..., 341).<br /> Түркі, моңғол тілдерін былай қойғанда «жап» мағынасының «қа» [[түбір]]і арқылы айтылатынын [[араб тілі]]нен<br /> де байқаймыз: қафәл — бекіту, жабу. Егер біз семитохамит, үндіевропа, алтай, картвел тілдерінің деректеріне<br /> үңілсек, олардың бірқатарында «қап» сияқты түбір —<br /> «жабу», «бекіту» сияқты сөздер мағынасын білдіреді.<br /> Сөйтіп, «жабу» мағынасындағы «қапсыру» сөзінің<br /> түбірі қақап екен де, оның төркіні бірнеше топтағы<br /> тілдерге ортақ екендігі анықталып отыр.<br /> Қазіргі тілімізде «есікті жап» деудің орнына кейде<br /> «есікті қапсыр» деп те айтыла береді. Бірақ бертін келе<br /> «жагі» мен «қапсыр» мағыналары даралана, ажыратыла бастаған. Егер үйдің есігі тұтас болса, онда көбіне «жап»<br /> етістігі қолданылады да, есік жарма — екі жаққа ашылатын болып жасалса, «қапсыр» жиі қолданылады. Осы<br /> ерекшелікті аңғармаудан бірін («жап» сөзін) әдеби тіл<br /> қалпы, екіншісін («қапсыр») диалектизм деп қарайтын<br /> жаңсақ көзқарас та ішінара кездеспейді емес.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Arystanbek