https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29Қалқұтан (өзен) - Түзету тарихы2026-09-06T03:17:13ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136147&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:06:17Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:06, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136146&oldid=prevДауткулова Ақмарал: /* Этимологиясы */2026-02-02T11:35:34Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Этимологиясы</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Өзен<br />
|атауы = Қалқұтан өзені<br />
|шынайы атауы = <br />
|сурет = <br />
|сурет ені = <br />
|сурет атауы = <br />
|карта = <br />
|карта ені = <br />
|карта атауы = <br />
|ұзындығы = 223<br />
|су алабының ауданы =17,4 мың<br />
|су алабы = [[Есіл]] алабы<br />
|өзендердің су алабы = <br />
|су шығыны = <br />
|өлшеу орны = <br />
|бастауы = Ақкөл ауданындағы [[Новорыбинка (Ақмола облысы)|Новорыбинка]] ауылының жанындағы көл<br />
|бастауының орны = <br />
|бастауының биіктігі = <br />
|s_lat_dir = |s_lat_deg =51 |s_lat_min =50 |s_lat_sec =59 <br />
|s_lon_dir = |s_lon_deg = 71|s_lon_min = 12|s_lon_sec =10 <br />
|сағасы = [[Есіл]] өзені<br />
|сағасының орны = <br />
|сағасының биіктігі = <br />
|m_lat_dir = |m_lat_deg = 51|m_lat_min = 47|m_lat_sec =15 <br />
|m_lon_dir = |m_lon_deg =69 |m_lon_min = 28|m_lon_sec =22 <br />
|еңістігі = <br />
|ел = [[Қазақстан]]<br />
|аймақ =[[Ақмола облысы]] [[Шортанды ауданы|Шортанды]], [[Ақкөл ауданы|Ақкөл]], [[Бұланды ауданы|Бұланды]], [[Сандықтау ауданы|Сандықтау]] және [[Астрахан ауданы|Астрахань]] аудандары<br />
|ортаққордағы санаты = <br />
}}<br />
{{мағына|Қалқұтан}}<br />
'''Қалқұтан''' – [[Есіл]] алабындағы өзен.<br />
<br />
== Географиялық орны ==<br />
[[Ақмола облысы]] [[Шортанды ауданы|Шортанды]], [[Ақкөл ауданы|Ақкөл]], [[Бұланды ауданы|Бұланды]], [[Сандықтау ауданы|Сандықтау]] және [[Астрахан ауданы|Астрахань]] аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 223 км, су жиналатын алабы 17,4 мың км<sup>2</sup>.<br />
<br />
== Бастауы ==<br />
Бастауын Ақкөл ауданындағы [[Новорыбинка (Ақмола облысы)|Новорыбинка]] ауылының жанындағы көлден алып, Қалқұтан ауылынан төменде Есіл өзеніне оң жағынан құяды. Басты салалары: Тентек, Дамса, Талдысай, [[Талқара (өзен)|Талқара]], [[Ащысай (өзен, Ақмола облысы)|Ащысай]], [[Боқсық (өзен)|Боқсық]], [[Аршалы (өзен, Ақмола облысы)|Аршалы]], т.б.<br />
<br />
== Өсімдігі ==<br />
Өзеннің сол жағалаулық алабы сәл белесті көлдік-аллювийлі жазық, оң жағалауының жер бедері сай, жыралармен тілімденген. Су жиналатын алабы карбонатты қара топырақ және сор жері сортаңдау қара топырақты. Онда далаға тән өсімдіктер өседі. Өзен жайылмасында бұта аралас әр түрлі шалғын шөптесіндер өскен. Оң жағалаулық беткейлерін қайың шоқтары мен бұталар қамтыған. Жоғарғы ағысында шағын қарағай орманы кездеседі. Алабының 1/3-і жыртылған.<br />
<br />
== Гидрологиясы ==<br />
Аңғарының ені 0,2 – 0,8 км. Орта ағысында 0,6 – 0,8 км. Шортанкөл көліне дейінгі арнасы жаз айларында құрғап қарасуларға бөлініп қалады. Қарасуларының тереңдігі 0,5 – 0,8 м, ені 12 – 35 м. Ағын суы бар кездегі тереңдігі 1 – 2,5 м. Қар және жер асты (грунт) суымен толығады. Суы [[қараша]] айының 2-жартысында (140 – 160 күндей) қатып, [[сәуір]]дің 2-онкүндігінде ериді. Төменгі ағысындағы суының минералдығы көктемде 300 – 400 мг/кг, кермектілігі 2,5 – 4,0 мг/экв (жұмсақ және қалыпты кермекті). Жазда минералдығы 800 мг/кг-ға жетіп, кермектілігі 6 – 7 күндей жоғарғы деңгейде болады. Суын ауыз суға, мал суаруға және шаруашылыққа пайдаланады. Қалқұтан бойында жалпы сыйымдылығы 18,8 млн. м<sup>3</sup> болатын 5 бөген, жалпы сыйымдылығы 27,5 млн. м<sup>3</sup> болатын 209 тоған салынған.<ref>Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім</ref><br />
<br />
== Этимологиясы ==<br />
Қалқұтан [[Ақмола облысы]]ндағы өзен. Е.Қойшыбаевтың пікірінше: «Қалғұтан атауы «қалың құтан» тіркесінің қысқарған түрі». Ғалымдар бұл атаудың [[алтай тілі]]нде ''Калгуты (Калгануты, Колгут)'' өзен, тау, ал моңғол тілінде қақпалы деген сөздермен төркіндес екенін айтады. Атбасар тұсында Қалқұтанмен қатар айтылатын Жабай өзені бар. Есіл алабындағы бұл екі өзен ескі замандағы ежелгі атаулар.<ref>{{кітап|авторы=Е.Койчубаев |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Краткий толковый словарь топонимов Казахстана|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Наука"|жыл=1974|томы= |беттері=131-132|барлық беті=274|сериясы= |isbn=|тиражы= 6700}}</ref><ref>{{кітап|авторы=Еркебай Қойшыбаев |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақстанның жер-су аттары сөздігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Мектеп"|жыл=1985|томы= |беттері=|барлық беті=256|сериясы= |isbn=|тиражы=3600 }}</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Ақкөл ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Астрахан ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Бұланды ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Сандықтау ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Шортанды ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Есіл су алабы]]</div>Дауткулова Ақмарал