https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B 2026-04-19T04:52:50Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B&diff=53683&oldid=prev 2025-04-25T18:56:14Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B&diff=53682&oldid=prev 2014-12-28T12:03:36Z

<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Тасымалдануда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%A2%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Тілтану (мұндай бет жоқ)">Санат:Тілтану</a> → <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Лингвистика (мұндай бет жоқ)">Санат:Лингвистика</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қалбағайлы.''' Тарихын, төркінін іздестіріп отырған<br /> басқа сөздерден «қалбағайлы» сөзінің бір ерекшелігі<br /> қазақ тілінде тіпті қолданылмайды десе де болады. Оны<br /> біз тек Абай өлеңдерінде, онда да бір рет қана ұшыратамыз: ''«Кең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы, Алды-арты бірдей келсе- ерге жайлы».'' 10 томдық түсіндірме<br /> сөздікте «қалбағайлы» сөзінің мағынасына «кең жаялы»<br /> деп түсінік берсе, 1968 жылы шыққан «Абай тілі сөздігінде»—«мықын сүйегі шығыңқы» сияқты анықтама берген. Енді осы сөз мағынасына берілген түсініктерге зер<br /> сала, сәл тоқтап етейік. [[Түсіндірме сөздік]]те мағына<br /> ажыратқан автордың «қалбағайдың» «жаямен» синоним<br /> болатындығын қайдан білгеніне таң қаласың. Өйткені<br /> мүндай сөз оған түрмыста кездесіп кәрген емес қой? Ал<br /> «Абай тілі сөздігіндегі» анықтама ақынның суреттеуіне<br /> тіпті қарама-қарсы. Абай өз өлеңінде «тар мықын» деп<br /> отырса, «қалбағайлы» сөзінің мағынасын ашушы автор<br /> «мықын сүйегі шығыңқы»-мен түсіндіреді. Егер «мықын<br /> сүйегі шығыңқы» болса, ақын айтып отырған «тар мықын» жайына қалмай ма?! Сөз мағынасын анықтауда, ең<br /> болмай барз жатса, айналасындағы сөздермен сәйкестіре, салыстыра қарап шешім қабылдау жөн ғой деп ой-<br /> лаймыз.<br /> Біз өз міндетімізге көшейік. [[Түркі тілдері]] және соларға жақын моңғол, тунгуоманьчжур тобындағы тілдер дерегіне көңіл аударғанда мына жағдайларды байқадық. Э. К. Пекарский түзген якут тілінің сөздігінде<br /> «халбыгалах» тұлғасына «мал санындағы жұмырланған<br /> үлкен бұлшық ет» деген түсінік береді (Э. Пек., СЯЯ,<br /> 1959, III, 3263). Тува тілінде біздегі «бүлтиып, бөлектену» мағынасын «халтығыр» түлғасы түсіндіреді (Рус.-<br /> тув. сл., 1980, 349). Ең соңында, моңғол тіліңде: «галбиртай» сөзі қазақ . тіліндегі «мүсінді» мағынасын береді<br /> (Қаз.-мон. сөз., 1977, 223). Бұлтиып бөлек шығып тұратын бұлшық етті якутша —«халбыгалах» десе, бұл дененің мүсінді болуының алғы шарты. Ал «мүсінді» сезінің<br /> мағынасын моңғолдарда «галбиртай» тұлғасы берсе, осы<br /> тұлғалар түбіріне [[қазақтар]] өздеріне тиісті жұрнақты<br /> жалғап «қалбағайлы» сөзін тудырған деуге мүмкіндік<br /> мол.<br /> Сөйтіп, [[Абай]] өлеңіндегі «қалбағайлы» сөзінің мағынасын қазіргі түрғыдан түсіигіміз келсе, «бұлшық етті,<br /> әрі кетсе, «мүсінді» деп ұғынған жөн.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Arystanbek