Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:39:13Z

1 түзету

19:27, 2026 ж. мамырдың 20 кезіндегі Tuttiorchestra687 деген

2026-05-20T19:27:04Z

Жаңа бет

'''Халық аспаптар оркестрі''', Құрманғазы атындағы Қазақтың мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі – сахналық-концерттік ұжым.

1944 жылы [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы]] есімі берілді, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]-інің еңбек сіңірген ұжымы (1967), 1978 жылдан академиялық мәртебесі берілді. 1933 жылы Алматыдағы Музыкалық драма техникумы (қазіргі [[Алматы музыка колледжі|Алматы музыкалық колледжі]]) жанынан домбыра ансамблі ретінде А.Қ. Жұбанов ұйымдастырды. Оның құрамында 11 адам болды, ал музыкалық аспаптарынан тек альт-домбыралар пайдаланылып, халық күйлері мен әндері орындалды. 1934 жылы ансамбль халық өнерпаздарының Бүкілодақтық 1-слетіне қатысып, халықтың “Кеңес”, “[[Айжан қыз]]”, “Қарабас”, т.б. күйлері мен “Балқурай”, “Қарғаш”, т.б. әндерін орындады. Слеттен кейін ансамбль КазЦИК атындағы оркестр болып қайта құрылды. Слетке қатысқан домбырашылар Л.Мұхитов, [[Қали Жантілеуов|Қ.Жантілеуов]], О.Қабиғожин, [[Науша Мырзагерейұлы Бөкейханов|Н.Бөкейханов]], [[Ғабдұлман Матов|Ғ.Матов]], қобызшы [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Ж.Қаламбаев]] оркестр құрамына алынды. Оркестрдің бас дирижері әрі көркемдік жетекші болып [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] тағайындалды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

Онда музыкалық аспаптарды дауысқа бөлу тәртібіне және олардың жаңа түрлерінің ([[тенор]], [[пикколо]], [[прима]], [[бас]], [[контрабас]] домбыралары, [[альт]], бас, контрабас қобыздары, [[сырнай]], [[дауылпаз]], т.б.) жасалуына орыстың Василий Андреев атындағы орыс халық аспаптар оркестрі негіз болды. Оркестр әр жылдарда жас маман кадрлармен толықтырылып отырды. 1987 жылы оның құрамында 90 адам болды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

Оркестр репертуары 3 бөлімнен тұрады. 1-бөлімінде халық композиторлары Құрманғазының “[[Сарыарқа (Құрманғазының күйі)|Сарыарқа]]”, “[[Серпер (күй)|Серпер]]”, “[[Адай]]”; [[Дәулеткерей Шығайұлы|Дәулеткерейдің]] “[[Құдаша]]”, “[[Қос Алқа|Қос алқа]]”; Динаның “[[Әсем қоңыр]]”, “[[Той бастар]]”; [[Тәттімбет Қазанғапұлы|Тәттімбеттің]] “[[Сары жайлау]]”, “[[Сылқылдақ]]”; Сейтектің “16-жыл”; [[Қазанғап Тілепбергенұлы|Қазанғаптың]] “Көкіл”; Түркештің “[[Көңілашар|Көңіл ашар]]”, сондай-ақ, [[Дайрабай Нұрғожаұлы|Дайрабайдың]], т.б. күйлері; 2-бөлімінде [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері композиторлары С.С. Прокофьевтің “Классикалық симфониясы”, [[Дмитрий Дмитриевич Шостакович|Д.Д. Шостаковичтің]] “Романсы”, А.И. Хачатурянның “Гаянэ” балетінен үзінділері, т.б., орыс және Батыс Еуропа композиторлары [[Михаил Иванович Глинка|М.И. Глинканың]] “Камаринскаясы”, [[Пётр Ильич Чайковский|П.И. Чайковскийдің]] 4-симфониясының 2, 3-бөлімдері, А.К. Глазуновтың “Концерттік вальстері”, А.С. Аренскийдің “Фортепьяно мен оркестрге жазылған фантазиясы”, [[Волфганг Амадей Моцарт|В.А. Моцарттың]] “Қысқа түнгі серенадасы”, Ж.Бизенің “Кармен” операсының увертюрасы, Сен Санстың “Рондо Каприччиозосы”, [[Йоханнес Брамс|И.Брамстың]] “Венгір билері”, [[Джоаккино Россини|Дж. Россинидің“]] Севиль шаштаразы” операсының увертюрасы, т.б. шығармалары; 3-бөлімінде Жұбановтың “Қазақ маршы” мен “Абай” сюитасы, [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е.Г. Брусиловскийдің]] “Думанда” мен “Желдірмесі”, С.Мұхамеджановтың “Шаттық Отаны” мен “Мерекелік увертюрасы”, Н.Тілендиевтің “Поэмасы”, [[Мәкәлім Қойшыбаев|М.Қойшыбаевтың]] “Кеңестік Қазақстан” мен “3 бөлімді симфониясы”, [[Кенжебек Күмісбеков|К.Күмісбековтің]] “Шалқымасы” мен “Вальсі”, [[Мыңжасар Маңғытаев|М.Маңғытаевтың]] “Концерттік күйі”, т.б. қазақ композиторларының оркестрге арнап жазған музыкалық туындылары бар. Бұл шығармалар халықтың аспаптық музыкасын гармониялық және полифониялық дыбыс бояуымен, көп дауысты белгілерімен байыта түсті.

Кезінде оркестрге [[Мұқан Төлебаев]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Н.Тілендиев]], [[Алдаберген Қайырбекұлы Мырзабеков|А.Мырзабеков]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.А. Хамиди]], [[Қапан Әубәкірұлы Мусин|Қ.Мусин]], [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Л.М. Шаргородский]], [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] дирижерлік етті. 1950 жылдан оркестрдің көркемдік жағын [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Ш.С. Қажығалиев]] (1950 – 60; 1964 – 68 және 1971 жылдан) басқарып, бас дирижері болды.

Оркестр 1953 жылы [[Бухарест|Бухарест қаласында]] өткен жастар мен студенттердің Бүкіл дүниежүзілік фестивалінің жеңімпазы атанып, алтын медальға ие болды. Қазан төңкерісінің 50- және 60-жылдығы мен КСРО-ның 50 жылдық мерекесіне, КОКП 26 – 27-съездері құрметіне арналған музыкалық ұжымдар байқауында 1-дәрежелі дипломды (1967, 1972, 1977, 1981, 1986) жеңіп алды. “Халықтар достығы” орденімен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасымен марапатталған. Гастрольдік сапармен ТМД елдерінің көптеген қалаларында, шет елдерде – [[Қытай]]да (1950, 1957), [[Румыния]]да (1953), [[Мажарстан|Венгрияда]] (1969), [[Польша]]да (1973), [[Финляндия]]да (1971), т.б. елдерде болды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы академиялық Қазақ халық аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі және дирижëрлері:

# [[Батыржан Қайырғалиұлы Мықтыбаев]] – көркемдік жетекшісі.
# [[Абылай Тілепберген|Абылай Жанболатұлы Тілепберген]] – бас дирижëрі.
# [[Нарын Шамғонұлы Қажығалиев]] – дирижëр
# [[Жексен Қуанұлы Айсын]] – дирижëр<ref>{{Cite web|title=Творческий состав — Республиканское государственное казенное предприятие «Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы» Комитета культуры Министерства культуры и информации Республика Казахстан|url=https://kurmangazy-orchestra.kz/ru/structure/artists/|accessdate=15.05.2026}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:Қазақстан оркестрлері]]

← Ескі түзетулер	06:39, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қазақ халық аспаптар оркестрі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

19:27, 2026 ж. мамырдың 20 кезіндегі Tuttiorchestra687 деген