Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:36:36Z

1 түзету

CommonsDelinker: «:File:Flag_of_Kazakh_SSR.svg» деген «:File:Flag_of_the_Kazakh_SSR.svg» дегенмен алмастырылды.

2015-12-04T12:40:09Z

«File:Flag_of_Kazakh_SSR.svg» деген «File:Flag_of_the_Kazakh_SSR.svg» дегенмен алмастырылды.

Жаңа бет

{{КСРО республикалары
|name = Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы<br />{{lang-ru|Казахская Советская Социалистическая Республика}}
|flag = [[Сурет:Flag of the Kazakh SSR.svg|150px]]
|arms = [[Сурет:Emblem_of_Kazakh_SSR.svg|100px]]
|республика туына сілтеме =
|республика елтаңбасына сілтеме =
|motto = Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!
|map = [[Сурет:Soviet Union - Kazakhstan.svg|280px]]
|capital = [[Алматы]]
|established = [[5 желтоқсан]] [[1936 жыл|1936]]
|from = [[5 желтоқсан]] [[1936 жыл|1936]]
|to = [[16 желтоқсан]] [[1991 жыл|1991]]
|area = 2 717,3 мың км²<br />КСРО бойынша 2-ші
|population = 16 711 мың адам<br />КСРО бойынша 4-ші
|density = 6,1 адам/км²<br />КСРО бойынша 15-ші
|anthem = [[Қазақ КСР әнұраны]]
}}

{{Қазақстан тарихы}}
'''Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы''' — бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамында болған одақтас республикалардың бірі; ол [[1920 жыл|1920 ж.]] [[26 тамыз]]да құрылды және алғашқы кезде [[Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1920—1925)|Қырғыз АКСР]]-і деп аталып, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] құрамына кірді, [[1936 жыл|1936 ж.]] [[5 желтоқсан]]да одақтас республикаға айналды. КСРО-ның Азиялық бөлігінің оңтүстік-батысында орналасты, солтүстігінде РКФСР-мен, оңтүстігінде Түрікмен КСР-мен, [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]-мен және [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]]-мен, шығысында [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]мен шектесті, батысында [[Каспий теңізі]]. Қазақ КСР-ы — жер көлемі жағынан РКФСР-ден кейінгі екінші, халқының саны жағынан РКФСР мен [[Украина]]дан кейінгі үшінші одақтас республика болды. Жері 2724,9 мың км². Астанасы — [[Алматы|Алматы қаласы]]. Әкімшілік жағынан 19 облысқа, 210 ауданға бөлінді, 82 қаласы болды.
== Мемлекеттік құрылысы ==
'''Қазақ КСР''' — жұмысшылар мен шаруалардың социалисттік мемлекеті, КСРО құрамына кіретін одақтас кеңестік социалды республика. [[Конституция]]сы Қазақ КСР Кеңестерінің Төтенше 10-съезінде [[1937 жыл|1937 ж.]] [[26 наурыз]]да бекітілген. Мемлекет өкіметтің Жоғары органы — бір палаталы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі, оны халық 27 мың тұрғыннан бір депутат есебімен 4 жылға [[Сайлау|сайланатын]]. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]тің сессиялары аралығындағы мемлекет өкіметтің жоғары органы — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы болып тағайындалған. Жоғарғы Кеңес Республика үкіметін — Қазақ КСР Министрлік Кеңесін құрды, Қазақ КСР заңдарын қабылдады. [[Облыс]]тар мен [[аудан]]дарда, [[қала]]ларда, [[ауыл]]дарда еңбекшілер [[депутат]]тарының тиісті Кеңестері өкіметтің жергілікті органдары болып табылатын. Оларды халық 2 жылға сайлайтын. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесіне Қазақ КСР-ы 32 депутат жіберген. Жоғары сот органы — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 5 жылға сайлайтын Жоғарғы [[сот]]. Оның құрамында 2 сот коллегиясы (азаматтық және қылмыстық істер бойынша) және [[Пленум]] бар. Сонымен қатар Жоғарғы Соттың Президиумы құралды. Қазақ КСР прокурорын КСРО Бас прокуроры 5 жылға тағайындалатын болған.
=== Ел басшылары ===
Коммунистік партияның қырғыз өлкелік комитетінің хатшылары:

{|class="wikitable"
|30 Сәу. 1919 — Там. 1920 || [[Станислав Станиславович Пестковский]] || (1882 — 1937)
|-
|Там. 1920 — Қаңт. 1921 || [[Иван Алексеевич Акулов]] || (1888 — 1937)
|-
|Қаңт. 1921 — Шіл. 1921 || [[Мұхаммед-Хафий Мырзағалиев]] || (1887 — 1941)
|-
|Шіл. 1921 — 1921 || [[Мария Михайловна Костеловская]] || (1878 — 1964)
|-
|1921 — Қырк. 1924 || [[Георгий Алексеевич Коростельев]] || (1885 — 1932)
|-
|1924 — 19 Ақп. 1925 || [[Виктор Иванович Нанеишвили]] || (1878 — 1940)
|}

== Халқы ==
Қазақ КСР-ның жергілікті халқы — [[қазақтар]] ([[1970 жыл]]ғы [[Халық санағы|санақ]] бойынша, 4234 мың) болған. Республикада басқа халықтар да тұрған: [[орыстар]] (5522 мың), [[украиндар]] (933 мың, олар негізінен солтүстік облыстардағы игерілген тың және тыңайған жерлерде, сондай-ақ қалаларда тұрған), [[татарлар]] (288 мың), [[өзбектер]] (216 мың), [[белорустар]] (198 мың), [[ұйғырлар]] (121 мың, [[Іле өзені]] жоғарғы ағысының бойын мекендеген), [[корейлер]] (82 мың, көбінесе [[Алматы облысы]] және [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыс]]тарында), [[дүнгендер]] (17 мың) т. б. халықтар. [[1913 жыл]]ғымен салыстырғанда, Қазақ КСР халқы [[1974 жыл]]ға дейін 2,5 есе өскен.

Республика халқы [[Халықтың табиғи өсімі|табиғи өсім]] және [[өнеркәсіп]]тің қызу қарқынмен өркендеуіне, сондай-ақ тың және тыңайған жерлердің игерілуіне байланысты басқа республикалардан көшіп келген халық есебінен өскен. Халқының табиғи өсімі жағынан ([[1972 жыл]] әр мың адамға шаққанда 17,2 адамға өсті) Қазақ КСР басқа одақтас республикалардың көбінің алдында келді (КСРО-да орта есеппен 9,6 адам).

Республика бойынша халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 5,1 адамнан келген. Алайда халықтың орналасуы бірқалыпты емес болған. Қазақ КСР-ның оңтүстігіндегі тау бөктерлерінде, суармалы [[егіншілік]] дамыған шұраттардағы кей жерде [[Халықтың тығыздығы|халықтың тығыздығы]] 1 км-ге 100 адамнан асқан; сондай-ақ солтүстігінде де біршама жоғары деуге болған: қара топырақты орманды дала және дала өңірінде 1 км²-те 20 адамнан келген. Өнеркәсіп күшті дамыған қалалар мен аудандарда да халық едәуір тығыз орналасқан болатын. Ал Қазақ КСР-ның батыс, орталық; оңтүстік бөліктеріндегі орасан зор көлемді [[шөл]] және [[шөлейт]] жерлерде, бұған керісінше, халық сирек қоныстанған; бұл өңірлерде халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 1,4-1,8 адамнан аспаған.

1972 ж. республиканың тұрғындарында 4971 мың адам (1940 жылдан 5,4 есе көп), оның ішінде өнеркәсіпте 1095 мың, [[құрылыс]]та 568 мың, [[ауыл шаруашылығы]]нда 1002 мың, транспорт пен байланыста 588 мың адам жұмыс істеді. Шаруашылықтың барлық саласындағы жұмысшылар мен қызметкерлердің 48%-і әйелдер болды. Кеңес өкіметі тұсында, социал қоғам құрылысының барысында, қала мен ауыл халқының ара қатынасы өзгерді. Қазақ КСР -да жаңадан 200-ден астам қала және қ. т. поселке пайда болды. [[Қазан революциясы]]на дейін 50 мыңнан артық халқы бар бірде-бір қала болмаған еді, 1974 ж. мұндай қалалардың саны 27-ге жетті, 100 мыңнан артық халқы бар 16 қала болды, оның ішінде 2 қаланың халқы 500 мыңнан асты (Алматы 813 мың. Қарағанды 559 мың). Орталық Қазақ КСР -да Қарағанды, [[Теміртау]] (192 мың), [[Балқаш]] (80 мың), [[Жезқазған]] (74 мың), Маңғыстауда — Шевненко (89 мың), Солтүстік Қазақ КСР-да —[[Рудный]] (105 мың), [[Ермак]], [[Арқалық]], [[Екібастұз]], Оңтүстік Қазақ КСР-да — Қаратау, [[Кентау]], Текелі секілді ірі индустрия орталықтары құрылды. Ескі қалалардың халқы да өсті: Алматыда 1926 ж. 45,4 мың халық тұрса, 1974 ж, 813 мың болған, [[Шымкент]]те 284 мың, [[Семей]]де 265 мың, [[Өскемен]]де 252 мың, [[Павлодар]]да 228 мың, [[Тараз]]да 228 мың, [[Ақтөбе]]де 170 мың.

[[Санат:Қазақ КСР]]

← Ескі түзетулер	19:36, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

CommonsDelinker: «:File:Flag_of_Kazakh_SSR.svg» деген «:File:Flag_of_the_Kazakh_SSR.svg» дегенмен алмастырылды.