Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:26:54Z

1 түзету

Kasymov: 178.91.126.118 (т) өңдемелерінен GanS NIS соңғы нұсқасына қайтарды

2016-05-02T15:36:39Z

178.91.126.118 (т) өңдемелерінен GanS NIS соңғы нұсқасына қайтарды

Жаңа бет

[[File:IMG 9369-Kaindy.jpg|thumb|right|alt=A.|"Қазақстан өсімдіктері"]]
[[Қазақстан]]<ref name="source1">Қазақстан</ref> да өсімдіктердің 15 мыңдай түрі бар. Оның 2 мыңнан астамы '''балдырлар''', 5 мыңдайы – '''саңырауқұлақтар''', 600-ге жуығы – '''[[қына]]лар''', 500-ге жуығы '''[[мүк тәрізділер]]''' және 6 мыңнан астамы – '''жоғары сатыдағы түтікті өсімдіктер'''. Қазақстан микрофлорасының (саңырауқұлақтар) құрамындағы түрлердің 4,8%-ы [[эндемик]] болып табылады. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің түр байлығы, интродукцияланған, мәдени дақылдар мен кездейсоқ әкелінген 500-ден аса түрлерді қоспағанда, 161 тұқымдасқа, 1120 туысқа жататын 6100-ге жуық түрден тұрады. Оның ішіндегі 730 түр тек Қазақстанда өсетін – эндемиктер. Бұлардың ішіндегі ең ерекше 12 монотипті туыс бар: [[физандра]], [[рафидофитон]], жалған шөлмасақ, жалған шандра, [[боченцевия]], канкриниелла, тобылғыгүл, птеригостемон, [[пастернаковник]], тоғайя, недзвецкия, шолақтауия. Қазақстан флорасындағы түрлердің басым бөлігі 15 тұқымдасқа топтасқан. Алғашқы құрлықтық өсімдіктердің қалдықтары Оңтүстік [http://visitkazakhstan.nur.kz/kk/articles/view/29/ Балқаш] өңірі мен Бұрынтауда жоғарғы ордовиктік қатпарлардан табылған. Олар плаун тәрізділерге жататын Akdalophyton caradockі пен [[қырықбуын]]ға жататын – Sarіtuma tatjanae. Бұлар шамамен 450 млн. жыл бұрын тіршілік еткен.

Республикамыздың қазіргі [[флора]]сы эоцендік субтропиктік (36 – 58 млн. жыл бұрын), олигоцендік орманды-мезофильдік (26 – 35 млн. жыл), [[неоген]]дік ежелгі жерортатеңіздік таулы-ксерофиттік, [[субтропик]]тік-ксерофитті бұталық және миоцен-плиоцендік алғашқы далалық (13 – 25 млн. жыл), плейстоцендік (2 млн. жыл) флоралардың негізінде қалыптасқан.

</span>[[Өсімдік]]тердің <references/> жерінде таралуы, түрлер мен эндемиктердің топтасуы, табиғи аймақтар мен таулық белдеулерде әр түрлі. Республиканың осыншама бай өсімдіктер дүниесі түрлердің [[биология]]лық, [[экология]]лық, эволюциялық ерекшеліктеріне байланысты әр түрлібірлестіктер мен қауымдастықтарда жүйеленген.
[[File:Grand-Reng JPG05.jpg|thumb|left|alt=A.|"[[Дала қызғалдақтары]]"]]

Қазақстанның жазық бөлігі орманды далалық, дала, шөлейт және шөл белдемдеріне (аймақтарға) ажыратылады. Орманды далалық аймақ – республика жер аумағының 2,04%-ын алып жатыр, 54Әс.е-тен жоғары [[Көкшетау]] мен [[Петропавл]] қалаларының маңында орналасқан. [[Орман]] түзуші түрлер: жылауық қайың, талдың бірнеше түрлері, бұталардан: [http://www.kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/225-tagamdar/1760-itmuryn.html итмұрын], тобылғы, [[далалық шие]], т.б. бар. Бұл белдемнің шалғындық және далалық телімдерінде алуан түрлі шөптесін өсімдіктер мен астық тұқымдас шөптер басымдылық ететін қауымдастықтар таралған. Бұл аймақ 2 белдемге бөлінеді: 1) оңтүстік ылғалы аз қоңыржай жылы орманды дала белдемі – сұр ормандық топырақта қайыңды-теректі, теректі ормандар, ал қара топырақта шалғынды-далалық экожүйелер орналасқан; 2) қоңыржай құрғақ шоқталған орманды дала белдемі – қайыңды-теректі шоқ ормандар мен қара топырақтағы алуан-түрлі және астық тұқымдасты шөптесін өсімдікті далалық экожүйелер таралған.

Далалық аймақ еліміздің жер аумағының 28%-ын алып жатыр, аумағы 110,2 млн. га, батыстан ([[Еділ-Жайық]] өзендері аралығынан) шығысқа қарай ([[Алтай-Тарбағатай]] тау бөктері) 2500 км-ге созылып жатыр. Далалық [[флора]]ның құрамында 2000-нан астам түр бар деп шамаланады. Оның 175-і – эндемиктер. Негізгі басым түрлер: қау (боз), сонымен қатар бетеге, тобылғы, қарағай, аласа бадам.

'''Далалық аймақ 3 белдемге бөлінеді:''' [[File:Tulipa borszczowii; Baikonur 010.jpg|thumb|right|alt=A.|"[[Эндемик]]"]]

* [[қоңыржай]]-құрғақ және құрғақ дала;кәдімгі және оңт. қара топырақтағы алуан түрлі шөптесін – бозды белдем;

* қоңыржай-құрғақ және жылы-құрғақ белдем–күңгірт қара-қоңыр және қара-қоңыр топырақтардағы бетегелі-бозды дала;

* [[шөлейт]] құрғақ, қоңыржай ыстық белдем – ашық қара қоңыр топырақтағы жусанды-бозды дала.

Шөлді аймақ – жалпы аумағы 124,6 млн. га. Өзіне тән өсімдік жамылғысы алуан түрлі, 2500 – 2800 түр бар, олардың ішінде 200 – 215 түрі – эндемиктер.

<br />'''Шөлді аймақ 5 белдемге ажыратылады:'''

* солтүстік далалы жердегі құрғақ, қоңыржай-ыстық шөлдер – аумағы 40 млн. га., немесе еліміздің жер аумағының 14,7%-ы. [[Өсімдік]] жамылғысы астық-тұқымдасты – жартылай бұталы (боз, еркекшөпті-жусанды) [[шөл]]дер мен құмдақ-бұталы (жүзгін-раң-шағыржусан-еркекшөпті) шөлдер тарайды;

* орталық (солтүстік тұрандық) өте құрғақ, ыстық шөлдер – аумағы 51,2 млн. га, немесе республика жерінің 18,9%-ын алып жатыр. Бұл жерлерде жартылай бұталы (жусанды, бұйырғынды, изенді), сексеуілді, бұталы (қоянжын-жүзгінді) өсімдік жамылғысы дамыған;

* оңтүстіктегі өте құрғақ, ыстық шөлдер – аумағы 30,3 млн. га, немесе Қазақстанның 11,1%-ын алып жатыр. Бұл жерлерге эфемероидты – жартылай бұталы (сұр-жусанды, эфемерлі), ал дөң және тізбектелген аллювийлі – эолды құмдарда бұталы-сексеуілді-эфемероидты (сексеуіл-қоянжын-жүзгінді) өсімдік жамылғылары тән;

* [[тау]] етегіндегі құрғақ, өте ыстық шөлдер – аумағы 3,2 млн. га немесе Қазақстанның 1,2%-ы. Негізінен эфемероидты ірі шөптесін-жартылай бұталы өсімдіктер өседі;

*тау етегіндегі өте құрғақ шөлдер – аумағы 11,6 млн. га, немесе республиканың 4,3%-ын алып жатыр. Эфермероидты-псаммофиттік бұталы өсімдік жамылғысы тән.

----[[Қазақстан]] аумағы 18,6 млн. га, яғни республика жерінің 7%-ы. Бұл ретте есепке алынып отырғаны 4 – 5 биіктік белдеулі биік таулар ғана. Таулы экожүйелердің флорасын 3400 – 3600 түр құрайды деп шамаланады. Оның ішінде 540 – 570 түр эндемик болып табылады. Тек [[Қаратау]]дың флорасында 165 – 170 эндемик түрлер бар. Олардың ішінде, шыршалы (шренктік [[шырша]], сібірлік шырша); [[май]] қарағайлы, самырсынды ([[сібір]]лік самырсын, сібірлік майқарағай); [[қылқан жапырақты ормандар]]ды; алмалы ([[Сиверс]] алмасы, қырғыз алмасы), өрікті (кәдімгі өрік), қайыңды-теректі (түкті қайың, көк терек) – [[жапырақ]]ты ағаш ормандарды атап өтуге болады. Таулы экожүйелерде [[итмұрын]] мен бөріқарақаттың (зеректің), [[арша]]ның, қылшаның, бетегенің, сарыкүйік қауымдастықтары да кең тараған. Қазақстанның табиғи флорасы – пайдалы өсімдіктердің қайнар көзі. Мұнда жем-шөптік өсімдіктердің 700-ден астам түрі, дәрілік өсімдіктердің 400-ге жуық, әсемдік-безендірушілік 700 – 800, ширнелік (300-ден астам), эфир-майлық (450-ге жуық), улы-зиянды (250-ден астам) [[өсімдік]]тер түрлері бар.<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, 5 том</ref>

== Дереккөздер</span>==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]

← Ескі түзетулер	18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қазақстан өсімдіктері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymov: 178.91.126.118 (т) өңдемелерінен GanS NIS соңғы нұсқасына қайтарды