Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:10:11Z

1 түзету

RaiymbekZh: Екб моноқала тізімінен алып тастанған

2026-03-20T09:35:52Z

Екб моноқала тізімінен алып тастанған

Жаңа бет

[[Сурет:Balkhash_copper_smelting_complex.jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте| Балқаш моноқаласындағы [[Балқаштүстіметалл|Балқаш кен-металлургиялық комбинатының]] көрінісі]]
Моноқалалардың тізбесіне Қазақстандағы 89 қаланың 26-сы кіреді. Олардың халық саны 2017 жылғы деректер бойынша 1 447,5 млн адамды немесе елдегі қала халқының 8,0%-ын құрады, оның ішінде 15 [[моноқала]] аудан орталығы болып табылады. Моноқалаларда Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетінің басым бөлігі шоғырланған.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1800000767 Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы]</ref>

== Әлеуметтік мәселелері ==
Қазақ КСР-нің әміршіл-әкімшіл экономикасы жағдайында моноқалалардың басты артықшылығы республиканың қарқынды өсіп келе жатқан халқын толықтай дерлік жұмыспен қамтамасыз ете алуында болды. Алайда еркін нарық шеңберінде бұл сұраныс пен ұсыныстың тұрақты ауытқуына, сондай-ақ КСРО ыдырағаннан кейінгі алғашқы жылдардағы экономикалық байланыстардың ыдырауына байланысты мүмкін болмай қалды. Соның салдарынан қазақстандық қалалар [[Жұмыссыздық|жұмыссыздыққа]] ұшырап, халықтың республиканың ірі қалаларына немесе шетелге жаппай [[Эмиграция|қоныс аударуынан]] зардап шекті. [[Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы кеден одағы|Кеден Одағы]] ішіндегі кейбір үзілген байланыстарды қалпына келтіру кейбір қалалардың экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан жандануына көмектесуі мүмкін.

=== Қазіргі жағдайы ===
Дегенмен барлық моноқаланың әлеуметтік-экономикалық жағдайы бірдей емес. Шартты түрде оларды үш топқа бөлуге болады:

* Қала құраушы [[Рудный|кәсіпорындары]] бар (салыстырмалы түрде гүлденген 18 моноқала): [[Абай (қала)|Абай]], [[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]], [[Ақсу]], [[Алтай (қала)|Алтай]], [[Балқаш (қала)|Балқаш]], [[Жаңаөзен]], [[Жезқазған]], [[Жітіқара]], [[Қаражал (қала)|Қаражал]][[Теміртау|,]] [[Құлсары]], [[Курчатов]], [[Лисаковск]], [[Риддер]], [[Рудный]], [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]], [[Теміртау]], [[Хромтау]], [[Шахтинск]].
* Ішінара жұмыс істеп тұрған қала құраушы кәсіпорындары бар (5 азырақ гүлденген моноқала): [[Арқалық (қала)|Арқалық]], [[Жаңатас]], [[Қаратау (қала)|Қаратау]], [[Саран (қала)|Саран]], [[Степногорск]].
* Жұмыс істемейтін қала құраушы кәсіпорындары бар (3 жағдайы нашар моноқала): [[Кентау]], [[Серебрянск]], [[Текелі]].

== Мамандануы ==
# Тау-кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі: Степногорск, Хромтау, Текелі, Алтай, Курчатов, Риддер, Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Саран, Сәтбаев, Теміртау, Шахтинск, Абай, Арқалық, Жітіқара, Лисаковск, Рудный, Ақсу, Екібастұз, Кентау
# Тау-кен өндіру өнеркәсібі: Ақсай, Жаңаөзен
# Өңдеу өнеркәсібі: Құлсары
# Экономикалық мамандануы жоқ: Серебрянск

== Қала құраушы кәсіпорындар ==
{| class="wikitable sortable"
|+
|'''№'''
|'''Облыс'''
|'''Моноқала'''
|'''Халық саны''' (адам)
|'''Қала құраушы кәсіпорындары'''
|-
|1
|[[Абай облысы|Абай]]
|[[Курчатов қалалық әкімдігі|Курчатов]]
|10 457
|«[[Ұлттық ядролық орталық|ҚР Ұлттық ядролық орталығы]]<nowiki/>» ЖШС ШЖҚ РМК
|-
|2
|[[Ақмола облысы|Ақмола]]
|[[Степногорск]]
|49 589
|«Степногорск тау-кен химиялық комбинаты» ЖШС

«Қазақалтын тау-кен металлургия комбинаты» АҚ

«ЕПК Степногорск» АҚ (Степногорск подшипник зауыты)
|-
|3
|[[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]]
|[[Хромтау]]
|29 982
|"Казхром" "ТҰҚ" АҚ филиалы - «Дөң тау-кен байыту комбинаты»
|-
|4
|[[Атырау облысы|Атырау]]
|[[Құлсары]]
|65 964
|«Ембімұнайгаз» АҚ «Жылыоймұнайгаз» МГӨБ
|-
|5
|[[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]]
|[[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]]
|36 352
|«[[Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.|КарачаганакПетролиумОперейтинг Б. В.]]<nowiki/>»
|-
| rowspan="2" |6
| rowspan="2" |[[Жамбыл облысы|Жамбыл]]
|[[Жаңатас]]
|25 583
|«ЕвроХим-Каратау» ЖШС

«ЕвроХим-Удобрения» ЖШС
|-
|[[Қаратау (қала)|Қаратау]]
|28 490
|«TalasInvestmentCompany» ЖШС
|-
|7
|[[Жетісу облысы|Жетісу]]
|[[Текелі]]
|30 317
|«Текелі қайта өңдеу кешені» ЖШС

«Суффле Қазақстан ашытқы зауыты» АҚ
|-
| rowspan="5" |8
| rowspan="5" |[[Қарағанды облысы|Қарағанды]]
|[[Балқаш (қала)|Балқаш]]
|73 739
|«Kazakhmys Smelting» ЖШС
Балқаш мыс балқыту зауыты

«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС Балқаш байыту фабрикасы

«Kazakhmys Energy» ЖШС
Балқаш жылуэлектрорталығы

«Kazakhmys Distribution» ЖШС «Энергия желілері» Балқаш аймақтық кәсіпорны
|-
|[[Саран (қала)|Саран]]
|34 636
|«Kazcentrelectroprovod» ЖШС

Күзембаев атындағы шахта

[[Саран шахтасы|«Саран» шахтасы]]
|-
|[[Теміртау]]
|171 890
|«АрселорМиттал Теміртау» АҚ
[[Қарағанды металлургия комбинаты]]

«[[Теміртау электрометаллургия комбинаты]]<nowiki/>» АҚ
|-
|[[Шахтинск]]
|39 185
|4 көмір шахтасы

«Құрылысмет» ЖШС
|-
|[[Абай (қала)|Абай]]
|28 560
|«АрселорМиттал Теміртау» АҚ [[Абай (шахта)|«Абай» шахтасы]]
|-
| rowspan="4" |9
| rowspan="4" |[[Қостанай облысы|Қостанай]]
|[[Арқалық (қала)|Арқалық]]
|28 907
|«Алюминий Казахстана» АҚ филиалы - Торғай боксит кеніш басқармасы
|-
|[[Жітіқара]]
|35 298
|«Костанайские минералы» АҚ Жітіқара асбест тау-кен байыту комбинаты

«Комаровское тау-кен кәсіпорны» ЖШС
|-
|[[Лисаковск]]
|31 178
|«Алюминий Казахстана» АҚ филиалы - Краснооктябрь боксит кеніш басқармасы

«АрселорМиттал Теміртау» АҚ «Өркен» ЖШС [[Лисаков кен байыту комбинаты]]
|-
|[[Рудный]]
|112 027
|«[[Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі]]<nowiki/>» АҚ
|-
|10
|[[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]]
|[[Жаңаөзен]]
|74 357
|«[[Өзенмұнайгаз]]<nowiki/>» АҚ

«[[Қазақ газ өңдеу зауыты]]<nowiki/>» АҚ
|-
|11
|[[Павлодар облысы|Павлодар]]
|[[Ақсу]]
|51 614
|«Қазхром Трансұлттық компания» АҚ филиалы - Ақсу ферроқорытпа зауыты

«Еуроазиаттық энергетикалық корпорация» АҚ Ақсу ГРЭС
|-
|12
|[[Түркістан облысы|Түркістан]]
|[[Кентау]]
|74 464
|«[[Кентау трансформатор зауыты]]<nowiki/>» АҚ
|-
| rowspan="3" |13
| rowspan="3" |[[Ұлытау облысы|Ұлытау]]
|[[Жезқазған]]
|89 079
|«Kazakhmys Smelting» ЖШС
Жезқазған мыс балқыту зауыты

«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС «Жезқазғантүстімет» ӨБ №1,2 Жезқазған байыту фабрикалары

«Kazakhmys Energy» ЖШС
Жезқазған жылуэлектрорталығы

«Kazakhmys Maintenance Services» ЖШС «Балқашсервис» кәсіпорны
|-
|[[Қаражал (қала)|Қаражал]]
|8 240
|«Өркен» ЖШС «Өркен-Атасу» өкілдігі

«Karazhal Operating» ЖШС

«Жәйрем тау-кен байыту комбинаты» АҚ
|-
|[[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]]
|68 379
|«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС «Жезқазғантүстімет» ӨБ

№3 Жезқазған байыту фабрикасы
«Kazakhmys Distribution» ЖШС
Электр желілері кәсіпорны

«Kazakhmys Distribution» ЖШС
Жылуэнергетика кәсіпорны

«Kazakhmys Maintenance Services» ЖШС «Жезқазғансервис» кәсіпорны

«Kazakhmys Maintenance Services» ЖШС Кен-шахта жабдығы зауыты
|-
| rowspan="3" |14
| rowspan="3" |[[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]]
|[[Алтай қаласы|Алтай]]
|36 118
|«[[Қазмырыш]]<nowiki/>» ЖШС [[Алтай кен байыту кешені|«Алтай» байыту фабрикасы]]
|-
|[[Риддер]]
|45 510
|«[[Қазмырыш]]<nowiki/>» ЖШС Риддер байыту фабрикасы
|-
|[[Серебрянск]]
|7 118
|«[[Бұқтырма су электр станциясы|Бұқтырма СЭС]]» АҚ

«Серебрянск бейорганикалық өндіріс зауыты» ЖШС
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ КСР]]
[[Санат:Қазақстан экономикасы]]
[[Санат:Қазақстан қалалары]]

← Ескі түзетулер	19:10, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қазақстан моноқалалары - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

RaiymbekZh: Екб моноқала тізімінен алып тастанған