Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:24:27Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық

2015-10-19T04:25:41Z

Жаңа бет

'''Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ұйымдастырылу құрылымы'''
Қазақ Республикасының Ұлттық Банкі орталық банк ретінде [[ақша]]-[[несие]] және валюта [[саясат]]ын анықтайды. Оның [[қызмет]]інің басты [[мақсат]]ы пайда табу емес, тек ақша-несие саясатын жүргізуге және еліміздің [[банк]] жүйесіне жетекшілік етуге бағытталады.

Ұлттық Банк - бұл бұрынғы қарапайым [[клиент]]терге қызмет көрсетумен айналысқан, қарапайым [[мемлекет]]тік банктен орталық, эмиссиялық банкке ауысқан, банктердің банкісі болып табылады. Іс жүзінде Ұлттық Банкте барлық кассалық [[резерв]]тердің шоғырлануы және олардың [[шаруашылық]] айналымына түсуі Ұлттық банктер [[мекеме]]лерінің коммерциялық банктер кассасын толтыру арқылы жүзеге асырылады. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық Банк мекемелері арқылы жүргізе отырып, қажет [[жағдай]]ларда Ұлттық Банктен [[несие]] ала алады.

Ұлттық Банк — бұл ақшалай резервтерді құрайтын, оған қоса [[меншік]]ті алтын-валюта резервтерден, басқа даматериалдық бағалықтардан тұратын [[мүлік]]терге ие болып табылатын заңды [[тұлға]].

[[Әлем]]дік тәжірибеде орталық банктің [[қызмет]]ін ұйымдастырудың әртүрлі келесідей құқылық нысандары кездеседі:
* мемлекеттің 100% қатысуымен [[капитал]]ын құрайтын біртұтас банк нысанында (мысалға: [[Ұлыбритания]], [[ГФР]], [[Франция]], [[Канада]], [[Ресей]], [[Қазақстан]]);
* акцияның бір бөлігі мемлекетке тиеселі немесе мемлекеттің қатысынсыз акционерлік [[қоғам]] нысанында ([[Жапония]], [[Бельгия]]да);
* орталық банктің функцияларын біртұтас атқаратын тәуелсіз банктер жүйесі ([[АҚШ]]-та).

АҚШ-та-орталық банктердін, мүлкіне [[мемлекет]] қатынаспайды, олардың капиталы Федеральды резервтік [[жүйе]]ге мүлік иесі болып келетін коммерциялық банктердін қосқан жарнасынан тұрады.

Ұлттық Банк өзінің атқаратын [[мән]]і жағынан біртұтас ұйым болып табылады, ал [[мемлекет]] тек оның жарғылық қорының иесі. Бүгінгі жарғылық қордың мөлшері — 20 млрд. теңгені құрайды. Негізгі [[қор]]лары ғимараттардан, құрылғылардан, құрал-жабдықтардан, [[көлік]]тік кұралдар мен басқа бағалылықтардан, ал айналым қорлары банкке тиселі болып табылатын [[меншік]]ті ақшалай қаражаттардан тұрады.

Ұлттық Банк резервтік және басқа да корларды құрайды. Резервтік [[қор]] жарғылық кор [[көлем]]інде құрылып, меншікті пайда есебімен толықтырады және жүргізген операцияларға [[байланыс]]ты зияндар мен шығындардың орнын жабуға арналады.

Ұлттық Банктің қаржылық жылдағы таза табысы, сол қаржылық жылға қатысты, накты [[табыс]]тар мен шығыстар арасындағы айналысқа шығарылған, оған қоса активтердің амортизациясын, оның ішінде [[Банкноттар|банкнот]] пен монеталарды қоса алғандағы шығыстардын, айырмасы негізінде анықталады.

Ұлттық Банктің таза табысы жарғылық [[қор]]ды және резервтік қорды абсолюттік сомада құрауға бағытталады. Таза [[табыс]]тың қалған бөлігі келесі [[қаржы]] жылындағы республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық Банк және оның [[мекеме]]лері барлық [[салық]]тар мен алымдар төлеуден босатылады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктін бастым індеті ішкі [[баға]] тұрақтылығың қамтамасыз ету.

Сол сияқты, Ұлттық Банкке мынадай [[қосымша]] міндеттер жүктеледі:
* ақша айналысы, [[несие]], банктік есеп-айырысулар мен валюталық [[қатынас]]тар төңірегінде мемлекетіміздін, экономикалық даму [[мақсат]]ына жетуге және оның әлемдік [[экономика]]ға интеграциялануына [[жағдай]] жасайтын мемлекетгің акша-несие [[саясат]]ын жасау және жүргізу;
* ақша, несие және банктік [[жүйе]]нің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
* банктік [[қызмет]]ті реттейтін нормативтік құқылық актілерді қолдану арқылы [[қарыз]] берушілер мен клиенттер мүддесін қорғау және олардың орындалуына [[бақылау]]ды жүзеге асыру.

Ұлттық Банктің несиелік ресурсы төмендегідей [[көз]]дерден құрамады:
* меншікті қаражат есебінен;
* басқа банктерден тартылған және Ұлттық Банкте [[шарт]]ты негізде орналастырылған ақшалай қаражаттар есебінен;
* [[Қазақстан Республикасы]] төңірегінде тартылған қаражаттардан;
* арнайы мемлекеттік [[қор]]лар мен бюджеттің [[уақыт]]ша бос жатқан қаражаттар есебінен.

Ұлттық банктің басқару [[құрылым]]ы.

Қазақстанның Ұлттық Банкі — тігінен басқарылатын [[жүйе]]дегі біртұтас орталықтандырылған [[құрылым]]ды білдіреді. Ұлттық Банктің [[басқару]] органына: [[Басқарма]] және Директорлар кеңесі (Директорат) жатады.

ҚҰБ-нің жоғары басқару органы Басқарма болып табылады және басқармаға келесідей негізгі [[қызмет]]тер жүктеледі:
* мемлекеттің ақша-несие [[саясат]]ын дайындау;
* банк қызметтіне катысы бар ҚҰБ-нің нормативтік құқықтық актілерін [[бекіту]];
* Ұлттық Банктің банктермен операциялары бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін белгілеу;
* банктердің ашылуына рұксат беру және оларды қайтарып алу туралы шешім қабылдау;
* жекелеген банктік [[операция]]лар түрлерің жүргізуге лицензиялар беру туралы [[шешім]] қабылдау;
* банктер үшін резервтік талаптар нормасын бекіту;
* алтын-валюта активтерін басқарудың негізгі [[қағида]]ларын анықтау;
* Қазақстан Республикасы валютасының айырбас бағамын [[анықтау]] тәртібін бекіту;
* ҚҰБ [[жұмыс]] туралы жылдық есепті қарау, [[қабылдау]] және Президенттің бекітуіне беру;
* ҚҰБ-нің жылдық балансын жәңе табысы мен зияны туралы есебін қарау және бекіту;
* ҚҰБ туралы нұсқауды, оның жарғылық капиталы мен резервтік қордың қалыптасу [[Тәртіп|тәртібі]], негізгі құралдарды және өзге де мүліктерді пайдалану, ақылы қызмет көрсету, ҚҰБ-нің [[құрылым]]ы және бюджеті, [[департамент]] директорларын, филиалдардың, өкілеттіліктердің және ұйымдардың жетекшілерін тағайындау туралы нормативтік құқықтық актілерді бекіту;
* банктер үшін пруденциалдық нормативтер мен басқа да міндетгі нормаларды және шектерді бекіту;
* [[еңбек]] жағдайын, оған ақы төлеу жүйесі мен мөлшерін анықгау және бекіту;
* ҚҰБ-нің халықаралық және басқа да ұйымдарда қатысуы туралы шешіп қабылдау;
* Директорлар кеңесінің (Директораттың) құрамын бекіту;
* бухгалтерлік есептің қазақстандық стандартын ескере отырып, ҚҰБ-не арналған бухгалтерлік есептің саясатын және әдістерін [[анықтау]];

Ұлттық Банктің Басқармасы тоғыз [[адам]]нан тұрады.

Басқармасының құрамына:
* ҚҰБ Төрағасы және бес лауазымды тұлғалары,
* Қазақстан Республикасы [[Президент]]інен бір өкіл;
* Қазақстан Республикасы [[Үкімет]]інен екі өкіл кіреді.

Ұлттық Банктің оперативтік [[басқару]] органы — Директорлар
[[кеңес]]і болып табылады. Директорлар кеңесі [[құрам]]ына Ұлттық Банк төрағасы, оның орынбасарлары және құрылымдық бөлімшелердің жетекшілері кіреді.

Ұлттық Банк тек кана Қазақстан Республикасы Президентінің алдында [[есеп]] береді.

Есеп беру мыналарды білдіреді:
* [[Парламент]]тің келісімімен Қазақстан Республикасы Президенті ҚҰБ-нің Төрағасын 6 жылға сайлайды және [[қызмет]]інен босатады;
* ҚҰБ Төрағасының орынбасарларын да ҚҰБ Төрағасының ұсынуымен Қазақстан Республикасы Президенті 6 жылға сайлайды және қызметінен босатады.
* ҚҰБ-нің жылдық есебін Қазақстан Республикасы Президенті бекітеді;
* Үлттық валютаның — теңгенің айшығының тұжырымын Қазақстан Республикасы Президенті бекітеді;
* ҚҰБ-нің Қазақстан Республикасы Президентінің сұрауы бойынша өзінің қызметіне [[байланыс]]ты [[ақпарат]]тарды беріп отыруы.

ҚҰБ филиалдары мен өкілеттіліктері өз қызметтерін ҚҰБ бекіткен құзыреттері шегінде ғана жүзеге асырады. Қазақстан Ұлттық Банкінің функционалдық [[құрылым]]ына [[департамент]]термен басқада бөлімшелерден тұратын орталық аппараты, филиалдары, өкілеттіліктері мен [[ұйым]]дары кіреді.<ref>Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. — Алматы: «Жеті жарғы», 2011. — 368 бет. ISBN 978-601-288-026-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Ақша]]
[[Санат:Экономикалық теория]]

← Ескі түзетулер	19:24, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ұйымдастырылу құрылымы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық