https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2026-04-19T03:10:33Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=11719&oldid=prev 2025-04-25T17:54:20Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=11718&oldid=prev 2015-02-04T06:49:42Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қазақстанның ежелгі қорықтары''' – [[Қазақстан]] аумағындағы әр түрлі тарихи кезеңдерде ортa не жергілікті билік тарапынан немесе жеке меншік жер иесі тарапынан қорғауға алынып, шаруашылық айналымнан шығарылған, табиғаты ерекше сұлу, тарихи құнды жерлер. <br /> <br /> Қазақстан жерінде табиғаты бай аймақтар ерте кездерден «қорықты жер» деп аталып, қатаң қорғауға алынғандығы тарихи жазба деректерден белгілі. Белгілі шығыстанушы ғалым [[Александр Натанович Бернштам|А.Н. Бернштам]]ның ұзақ жылдар бойы [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]] өңіріне жүргізген археология зерттеулерінде [[Тянь-Шань]] тау бөктерлерінде қола дәуірден (б.з.б. 2 ғ.) 15 ғ-ға дейінгі мекендеген тайпалардың арнайы қорықты жерлері болғандығы туралы жазылған. Табиғаты әсем мұндай жерлерде ел қоныстанбаған. Сондықтан осындай қорықты жерлер жабайы жануарлардың емін-еркін өсіп көбеюіне өте қолайлы болған. Шығыстанушы ғалым Н.Я. [[Никита Яковлевич Бичурин|Бичурин]] өз еңбектерінде б.з.б. 3 – 2 ғ-ларда Жетісу өңірінде мал шаруашылығымен шұғылданатын көшпелі үйсін тайпаларының мекендегенін және олардан шыққан дәулетті адамдардың табиғаты көркем жерлерді «[[қорық]]» деп белгілеп, ол жерлерге рұқсатсыз мал жаюға, аң аулауға тыйым салғаны туралы жазған. [[Қытай]] жиһанкезі [[Сюань Цзан]] [[Жетісу]] өңіріне жасаған саяхатында (7 ғ.) қазіргі [[Талас]] өзeнiнің таулы аңғарындағы [[Мыңбұлақ]] қойнауында орналасқан қорықты жер туралы жазған. Оның қолжазбаларында бұл қорықты жерде мойнына қоңырау тағылған жабайы бұғылардың өте көп болғаны және оларды ешкімнің атуына рұқсат етілмейтіні туралы деректер келтірілген. Сондай-ақ Талас өңірінде ертеде жабайы жылқының бір түрі – құланның да арнайы қорықта қорғалғандығын, сол өңірдегі жер-су атаулары да дәлелдей түседі. Белгілі тарихшы ғалым М.Е. [[Массон]] өз еңбектерінде Талас өзенінің жоғарғы ағысының аңғарында 7 – 9 ғ-ларда аң аулауға арналған қорықтың болғандығын жазады. Бұл қорықта негізінен жабайы құландар қорғалып «[[Құланқорық]]» деп аталған. Қазақстан жеріндегі ежелгі қорықтар негізінен [[Сырдария]], [[Шу]], [[Талас]], [[Іле]], [[Аягөз]] және [[Ертіс]] өзендерінің бойында, [[Сарыарқа]] өңірі мен [[Жайық]] алабында болған. Мысалы, Сыр бойындағы әйгілі «[[Кеңқорық]]», «[[Шаян]]», «[[Жаңақорған]]», Сарыарқадағы «[[Ерейментау]]», «[[Басқорық]]», «[[Ханқорық]]», «[[Киікті қорық]]», «[[Алтынқорық]]», Шыңғыстаудағы «[[Жидебай]]», [[Зайсан]] өңіріндегі «[[Сарышоқы]]» қорықтарын атауға болады. Ертеде республика жерінде қорықты жерлердің болғандығын дәлелдей түсетін география жер-су атаулары да көптеп кездеседі. [[Орта Азия]] және Қазақстан жерінде 90-ға жуық жер-су атаулары тікелей қорық атымен байланысты қойылған.&lt;ref&gt;Қазақстан Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Сілтемелер==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан қорықтары]]</div>

Нұрлан Рахымжанов