https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-20T06:21:25Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=38345&oldid=prev 2025-04-25T18:14:43Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=38344&oldid=prev 2014-05-26T18:44:38Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қазандық агрегаттың жылулық балансының түсінігі''' деп, буды өндіруге жұмсалған жылумен қоса жылу алмасудағы және жағу<br /> процессіне байланысты, жылудың жоғалуын есепке ала отыра қазандық [[агрегат]]қа кіретін барлық санды теңдігін айтады. Мұндай<br /> жылуды алып келуі мен шығын аралық теңдеуі қазандық агрегаттың жылулық балансының теңдеуі деп атайды. Қондырғыны жобалау кезіндегі, қажетті отын шығынын жылу балансының негізімен есептелінеді, ал қазандық [[агрегат]]ты пайдаланудағы жылумен сынақтауын, оның жұмысының тиімділігін жылу-мен сынақтау кезіндегі, оның жеке элементерінің жылулық көрсеткіштері анықталады. Агрегаттың тұрақталған жылулық жағдайына арналған 1 кг қатты және [[сұйық]] [[отын]]ға және 1 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; құрғақ газ түріндегі отындарға жылулық балансы құрайды, оның өлшем бірлігі килоджоульмен өлшейді.&lt;br&gt;<br /> Жылулық балансының теңдеуін, мына түрде жазуға болады:<br /> &lt;center&gt;q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;=q&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;+Σq&lt;sub&gt;шығ&lt;/sub&gt;&lt;/center&gt;&lt;br&gt;<br /> мұндағы q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; мүмкінді меншікті немесе көлемдік жылулық, кДж/кг немесе кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; q&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; - тиімді пайдаланылған меншікті немесе көлемдік жылулық, кДж/кг немесе кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; Σq&lt;sub&gt;шыг&lt;/sub&gt; - барлық меншікті немесе көлемдік жылулықтың жоғалуының жиынтығы, кДж/кг немесе кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.<br /> Σq&lt;sub&gt;шыг&lt;/sub&gt; - шамаларына жылулықтың жоғалуының, мына түрлері<br /> кіреді: ұшып шығатын газдармен q&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, [[химия]]лық жанбауынан q&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;,<br /> механикалық толық жанбауынан q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, [[Агрегаттар|агрегаттың]] сыртының салқындауынан q&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;, және [[шлак]]тың физикалық жылуынан q&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;, (көбінесе оның жылуының пайдаға аспауы). [[Сұйық]] және [[газ]] түріндегі отынды жағу кезіндегі шығындары q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; және q&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; есепке алмайды.<br /> (19.1) теңдеуі толық түрде жазылуы:<br /> а) қатты отынды жағу кезінде (кДж/кг):<br /> q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;=q&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;+q&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+q&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;+q&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;+q&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;<br /> немесе q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; шамасынан, пайызбен:q'&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;=100%&lt;br&gt;<br /> б) сұйық және газ түріндегі отындарды жағу кезінде:q'&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;және<br /> q'&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;+q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;=100% мұндағы q&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;=(q&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt;)*100%; '&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;=(q&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt;)*100%;<br /> 1 кг қатты немесе сұйық немесе 1 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; газ түріндегі отынның,<br /> q&lt;sup&gt;p&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt; мүмкінді жылулығын төмендегі [[формула]]ларға сәйкес, анықтайды:<br /> q&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt;=q&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;+i&lt;sub&gt;В&lt;/sub&gt;+i&lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt;+i&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt;, q&lt;sup&gt;Р&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;Т&lt;/sub&gt;=q&lt;sup&gt;С&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;Н&lt;/sub&gt;+i&lt;sub&gt;В&lt;/sub&gt;+i&lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt;<br /> <br /> мұндағы q&lt;sup&gt;С&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;Н&lt;/sub&gt; және q&lt;sup&gt;С&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;Н&lt;/sub&gt; қатты және [[сұйық]] жұмысшы массасының<br /> жануындағы ең төменгі меншікті жылулығы және [[газ]] түріндегі,<br /> отынның [[құрғақ]] массасының ең төменгі жану көлемі; i &lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt;= C&lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt;<br /> мұндағы С&lt;sub&gt;тл&lt;/sub&gt; - меншікті немесе отынның көлемдік жылу сыйымдылығы, кДж/(м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;К) немесе кДж/(кг/К); Т&lt;sub&gt;ТЛ&lt;/sub&gt; — отынның [[температура]]сы, К; і - ауаның [[физика]]лық жылулығы, кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; q&lt;sub&gt;ф&lt;/sub&gt; - агрегаттан бумен үрлеуімен кіретін, меншікті жылулығы (егер, мұндай бар болса):<br /> q&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt; = M&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt;(i&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt;-2513) <br /> мұндағы M&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt; - үрлеуге жүмсалатын бу шығыны;i&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt; - үрленетін<br /> будың меншікті энтальпиясы, кДж/кг; 2513 кДж/кг - қазандық агрегаттан шығатын өнімнің жануынан, сулы будың меншікті энтальпиясы.<br /> Көп жағдайда, формулалар q&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt; жеңілденеді. і&lt;sub&gt;тл&lt;/sub&gt; шамасын жоюға болады, егер отынның жану жылулығымен салыстырғанда, оны елеуге болмайтындай аз.q&lt;sub&gt;Ф&lt;/sub&gt; құраушысы жиі болмайды. Мүмкінді жылулықтың, негізгі құраушысы, әр уақытта отынның жану жылулығы болады. Қазандық агрегаттың пайдаланылған, пайдалы жылулығын келесі балансты теңдеумен анықталады (1 сек. ішіндегі агрегаттың құмысы кезіндегі):Bq&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;=Дq&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;<br /> мұндағы В - отын шығыны, кг/с немесе м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/с; Д - агрегаттың бу<br /> өнімділігі, кг/с; q&lt;sub&gt;K&lt;/sub&gt; - меншікті жылу мөлшері, қазандық агрегаттан,<br /> сумен қамтамасыз ету кезіндегі, қазандықта өндірілгендегі, оның<br /> буға немесе ыстық суға айналуы, кДж/кг.<br /> q&lt;sub&gt;K&lt;/sub&gt; шамасын төменгі формуламен анықтауға болады:<br /> а) қазандық агрегаттар үшін, оның қыздырылған бу өндіруін:<br /> <br /> мұнадғы і&lt;sub&gt;п.п&lt;/sub&gt; i&lt;sub&gt;пв&lt;/sub&gt; i' - [[қыздырылған бу]]дың меншікті энтальпиялары,<br /> қамтамасыздандыру суының және қазандық су, кдж/кг; л - тоқтаусыз үрлеушінің үлесі, эдетте Д-дан 2...5% құрайды.<br /> Егер, қазандық агрегатта қаныққан бу жасалынатын болса,<br /> онда і&lt;sub&gt;п.п&lt;/sub&gt; (18.8) теңдеуде будың қаныққан меншікті энтальпиясы і&quot;<br /> алмастырады;<br /> б) қазандық агрегаттар үшін, одан ыстық суды алу үшін: q&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;=i&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-i&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;<br /> мұндағы і&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; және і&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; - қазандыққа түсетін және одан шығатын [[сұйық]],<br /> кДж/кг, судың меншікті энтальпиясы.<br /> Қазандық [[агрегат]]та пайдалы пайдаланылған жылулықтың,<br /> мүмкінді жылулықтан пайызбен алынуын, мына формуламен анықтайды: Сонымен, q'&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; шамасы қазандық агрегаттың, пайдалы әсер [[коэффициент]]і, [[брутто]] η&lt;sub&gt;к&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;бр&lt;/sup&gt; болып есептелінеді, яғни:<br /> η&lt;sub&gt;к&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;бр&lt;/sup&gt;= 90...94% қазіргі кездегі қуатты қазандық агрегаттар<br /> үшін және 70...80% - аз қуатты агрегаттар үшін. (18.10) және (18.11)<br /> теңдеулерді қолдана отырып, отын шығынын мына формуланы<br /> табамыз:<br /> Теңдеу бойынша, қазандық агрегатпен отын шығынын ''В''<br /> қабылданған η&lt;sub&gt;к&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;бр&lt;/sup&gt; бойынша немесе отынның ''В'' белгілі секундты шығыны бойынша есептейді.<br /> Газбен ұшып кететін жылулық шығынының жоғалуын түсіндірілуі - қазандық агрегаттан түтінді газдың жеткілікті жоғарғы температурамен шығуы арқылы, көп мөлшерлі жылулықты алып кетеді де, ол қоршаған ауаға тарап кетеді. Бұл жоғалуды, қазандық [[Агрегаттар|агрегаттан]] өнімнің жанып шығуындағы және қазандық агрегатқа түсетін суық ауаның, [[энтальпия]] айырмашылығымен анықталады: яғни, i&lt;sub&gt;Кет&lt;/sub&gt; - меншікті немесе ұшып кететін [[газ]]дың көлемдік энтапьпиясы кезіне, сәйкес келетін артық [[ауа]] коэффициенті а&lt;sub&gt;кет&lt;/sub&gt; және v&lt;sub&gt;Keт&lt;/sub&gt; температурадағы, кДж/кг немесе кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; і°&lt;sub&gt;с.а&lt;/sub&gt; - меншікті немесе ауаның көлемдік энтальпиясы қазандық агрегатқа келіп түсетін [[температура]] кезіндегі, кДж/кг немесе кДж/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; теориялық қажетті жануға арналған. i&lt;sub&gt;кет&lt;/sub&gt; және і°&lt;sub&gt;с.a&lt;/sub&gt; энтальпиясына арналған 1 кг нақтылы жанған отын.<br /> Көбейткіш (100-94), теңдеуде (18.13) отынның механикалық<br /> түгел жанбауы салдарынан, өнім көлемінің жануының кемуін, есепке алуын, мына формуламен табады:<br /> Ұшып кететін газ энтальпиясы У&lt;sub&gt;кет&lt;/sub&gt; және v&lt;sub&gt;KeT&lt;/sub&gt; пропорционалды<br /> болады. Ауаның артық коэффициентінің үлғаюынан, көлемі ұлғаяды, сондықтан да ұшып кететін газбен бірге шығыны да артады.<br /> Агрегатган кейінгі, артық ауа коэффициенті а&lt;sub&gt;кет&lt;/sub&gt;=а&lt;sub&gt;т&lt;/sub&gt;+Δа (ат-оттықтағы артық ауа коэффициенті, ал Δа - [[газ]] жүргізгіштегі аздап болатын айналдыра ораушыдағы (обмуровка) тығыз жабылмауы арқылы [[ауа]] соруы).<br /> Сондықтан, қазандық агрегат, ең төменгі ат жұмыс істеуі және<br /> отынның химиялық толық жануын қамтамасыздандырылуы тиіс,<br /> одан басқа, ауаның саңлаулардан сорылуы минимумда болуы керек.<br /> q'&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; шамасы қатты қабатты отынды жағу кезіндегі, агрегаттың,<br /> аз қуаттылығының үлкен қазандық агрегатындағы сұйық, шаң түріндегі көмірді және газ түріндегі отынды жағу 6...8 және 10... 15%<br /> құрайды. Химиялық толық жанбауынан, q'&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; жоғалуы, ауаның жануға<br /> түсуіндегі жетпеу кезінде, жандыру деңгейінің температурасының<br /> аздығынан, ауаны отынмен дұрыс араластырмау кезінде және басқа<br /> себептерден пайда болады.<br /> q'3 шамасын, газдың 9шып шығуы, құрамындағы жанғыш<br /> компоненттердің жануының суммалы жылулығымен анықтайды.<br /> Жобалау кезінде, қазандық агрегаттардЫң жылулығын есептеу<br /> нормасын қолдана отырып, д&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;=0...2% деп алады. Жұмыс істеуші<br /> агрегаттың ұшып шығушы газдарын талдау мәліметтері бойынша,<br /> q'&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; шығынының бағалануын жүргізеді.<br /> Егер, ұшып шығатын газдар өнімінің толық жанбау процессінде, тек қана, көміртегінің тотығы болса, онда, [[қатты]] және [[сұйық]]<br /> [[отын]]ды жағу кезіндегі, әдеттегі жағдайы болады, онда, химиялық<br /> толық жанбауындағы жылудың жоғалуын (кДж/кг) мына теңдеумен<br /> шешеді:<br /> мұндағы Vco - CO көлемі, м3/кг; CO - көлемі бойынша кұрғақ<br /> газдағы CO болуы, %; qc0 - CO жануындағы жылулықтың көлемі,<br /> 12800 кДж/м3 тең.<br /> Қатты отынды жағу кезінде, (18.15) формулаға және (18.13)<br /> формуладағы q'&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; механикалық жанбауына түзетулер енгізіледі.<br /> Механикалық толық жанбауынан, жоғалуынан, қатты отынның жануы жалғасады. Әдетте, оттыққа түскен отын массасының<br /> барлығы түгел жанбайды. Оның кейбір бөлігі, [[ошақ]] қалдығына түседі (шлак), қалған майда түрлері оттықтан және түтіндік құбырдан газбен бірге [[атмосфера]]ға ұшып араласады. Механикалық түгел жанбауынан, суммалы жоғалуын (%), мына теңдеумен шешеді: мұндағы q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;шл&lt;/sup&gt; , q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;туcy&lt;/sup&gt; , q&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;ушу&lt;/sup&gt; - шлакпен, түсу және ұшып кетуіне сәйкес<br /> жылудың жоғалуы.<br /> <br /> q'&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;жоғалуы - отынның қасиетіне, оны жағу тәсіліне, оттық конструкциясына, үрлеуші ауаның температурасына, жану бетінің<br /> жүктемелік жылулығына және жағушы камераға байланысты. q'&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; мәндерін, қазандық агрегаттарды сынақтау кезіндегі ошақ-<br /> тағы қалдық пен газбен ұшушы жанғыш заттардың құрамы бойынша анықтайды. Жобалау кезінде қазандық агрегаттардың жылулығын есептеу нормасын басшылыққа ала отырып, &lt;74=1,0... 12% шамаларын береді. Қазандық агрегаттың сыртының салқындауынан жылудың жоғалуын q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; есепке алғанда, айналдыра қаланған сыртқы бетінің, құбырдың орамасынан (изоляция) және агрегаттың металды бөліктерінен, кейбір қызған температураларының жылулығы, аз температуралы қоршаған ортаға беріледі.nq'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; жылулықты сынақтау кезіндегі жылулық баланстың қалдықты мүшесі ретінде анықталуын, яғни<br /> <br /> Қазандық агрегаттардың жылулығын q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; есептеу кезіндегісін,<br /> арнаулы графикпен анықтайды. q'&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; салыстырмалы жоғалуы кем<br /> болған сайын, агрегаттың бірлік өнімділігі артады. q'5 ірі агрегаттар<br /> үшін пайыздың бірнеше үлесін құрайды, ал кішілерінікі 3...5%<br /> болады. Шлактың физикалық жылулығының жоғалуы, әдетте өте аз және жылулық баланстарын жасау кезінде ғана есепке алады.&lt;ref&gt;Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Жылу техникасы]]<br /> [[Санат:Ғылым]]</div>

ArystanbekBot