Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:05:49Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB

2016-11-21T10:10:39Z

clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB

Жаңа бет

{{Жазушы
|Есімі = Қадыр Мырза Әлі
|Шынайы есімі =
|Суреті = Қадыр Мырза Әлі.jpg
|Ені = 220px
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 5.1.1935
|Туған жері = [[Жымпиты]], [[Орал облысы]], [[Қаз КСР]].
|Қайтыс болған күні = 24.1.2011
|Қайтыс болған жері = [[Алматы]], [[Қазақстан]].
|Азаматтығы = [[КСРО]] → {{flag|Қазақстан}}
|Ұлты = қазақ
|Мансабы = ақын, жазушы, аудармашы
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі]]
|Дебюті = «Көктем» жыр жинағы ([[1959]])
|Марапаттары =
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Қадыр Ғинаятұлы Мырзалиев''', '''Қадыр Мырза Әлі''' ([[5 қаңтар]] [[1935 жыл]], [[Жымпиты]], [[Орал облысы]] - [[24 қаңтар]] [[2011 жыл]], [[Алматы]]) — ақын, [[Қазақстан]]ның халық жазушысы (1995), [[Қазақстан әнұраны|ҚР Әнұранының]] сөзін жазған авторлардың бірі.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9"</ref>

== Өмірбаяны ==
* 1958 жылы [[Қазақ мемлекеттік университеті]]нің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын сол кезде жаңадан ашылған балалар журналы [[Балдырған (журнал)|«Балдырғаннан»]] бастаған.
* [[Жұлдыз (журнал)|«Жұлдыз»]] журналы редакциясында поэзия және сын бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары
* 1968-1973 жылдары [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасында]] қазақ поэзиясы бөлімінің меңгерушісі
* «Балауса» баспасының редакторы
* [[Қазақстан Жазушылар одағы]]нда поэзия секциясының кеңесшісі.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref>
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне екі рет депутат болып сайланды, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының мүшесі болды.

== Шығармашылық жолы ==
Оның тұңғыш туындысы [[1954 жыл]]ы республикалық [[Пионер журналы|«Пионер»]] балалар журналында жарияланды. Содан бергі уақыт ішінде оның жетпістен астам поэзиялық, прозалық, сондай-ақ әдеби-сын кітаптары жарық көрді, өлеңдері мектеп оқулықтарына енді.

Ал әнге арнап жазылған өлеңдерінің саны екі жүзден асты. Олардың көбі халыққа кең тарады, «Күндер-ай» атты жеке кітап болып басылып шықты. Талантты ақын қаламынан халық фольклорының атақты күлдіргі кейіпкері Алдар көсе жайлы «Сақал саудасы», «Қасқыр қақпан» атты өткір сатиралы комедия мен Махамбеттің ең соңғы азапты күндеріне арналған «Жаралы жолбарыс» атты және «Әмір Темір» кесек драмалық шығармалары да жарық көрді. Тұңғыш жинағы «Көктем» 1959 жылы жарық көрді.

Қадыр Мырза Әлі көркем аударма саласында да жемісті еңбектері көп. Әлемдік әдебиет ғүламаларының талайының шығармаларын ол қазақ тіліне аударады. Ал өзінің біраз топтамалары мен таңдаулы өлеңдері [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Поляк тілі|поляк]], [[болгар тілі|болгар]], [[венгер тілі|венгер]], [[Фин тілі|фин]] тілдеріне аударылды.

[[Орыс тілі]]нде «Бессонница» (1967), «Белая юрта» (1968), «Соловьиный сад» (1971), «Степные пути» (1975), «Твой дом» (1976), «Верхная струна домбры» (1976), «Ладони» (1984), «Нижная струна домбры» (1985), тағы басқа кітаптары жарық көрсе, өзбек тілінде «Күміс қоңырау» (1975), қырғыз тілінде «Алақан» (1979), Әзірбайжан тілінде «Бұлбұл бағы» (1980), моңғол тілінде «Шымыр жаңғақ» секілді еңбектері басылды. Сондай-ақ дарынды ақынның оннан аса кітабы бұрынғы [[КСРО]] халықтарының көптеген тілдеріне аударылып, [[Ташкент]], [[Баку]], [[Бішкек]], [[Алматы]], [[Мәскеу]] қалаларында басылып шықты.

Соңғы жылдары ақынның он алты томдық таңдамалары жарық көрді.

[[2003 жыл]]ы [[Санкт-Петербург]]тің «Славия» баспасында «Прапамять» атты үлкен бір томдығы орыс тілінде басылып шықты.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. «Алматыкітап баспасы», 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

=== Кітаптары ===
* «Жаңғалақтар» ([[1960]]);
* «Кішкене қожанасырлар» ([[1961]]);
* «Данышпан» ([[1961]]);
* «Ноян-қоян» ([[1962]]);
* «Алуан палуан» ([[1963]]);
* «Сабақ» ([[1964]]).

=== Жыр жинақтары ===
* «Ой орманы» ([[1965]]);
* «Дала дидары» ([[1966]]);
* «Ақ отау» ([[1968]]);
* «Домбыра» ([[1971]]);
* «Көш» ([[1973]]);
* «Жерұйық» ([[1976]]);
* «Алақан» ([[1977]]);
* «Қорамсақ» ([[1980]], [[1981]]);
* «Қызыл кітап» ([[1983]]);
* «Күміс қоңырау» ([[1970]] — [[1985]]);
* «Мәңгі майдан» ([[1993]]);
* «Биік баспалдақ» ([[1993]]);
* «Үкілі үзінділер» ([[1996]]);
* «Алаштың арманы» ([[2001]]);
* «Жазмыш» ([[2001]]);
* «Еңіреп өткен ерлер-ай» ([[2001]]);
* «Иірім» ([[2004]]);
* «Шырғалаң» ([[2004]]);
* «Алмас жерде қалмас» ([[2004]]).

== Марапаттары ==
* «Ой орманы» жинағы үшін Қазақстан Ленин комсомолының сыйлығы (1966).
* «Жерұйық» жыр кітабы үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы (1980).
* Әлемдік поэзияға қосқан аса зор еңбегі үшін Моңғолияның халықаралық «АВЬЯС» сыйлығы (1993)
* Қазақстанның халық жазушысы (1995).
* Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығы (2001).
* Достық ордені
* Парасат ордені

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/3809.html Ақын Қадыр Мырза-Әлiнi ақтық сапарға қалай шығарып салдық?]
* [http://abai.kz/content/zhedi-shekenyly-kadyrdyn-anyzy Қадырдың аңызы. Жәди Шәкенұлы]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/3723.html Өлеңiмен ғана емес, өлiмiмен де баршамызды ойландырып кеткендей]
* [http://abai.kz/content/kazak-kadyr-akynynan-aiyryldy Ел құрметіне бөленген Қадыр ақын]
* [http://baq.kz/kaz/news/cat/7/12826 Қадыр ақын атындағы шәкіртақы тағайындалды]

[[Санат:5 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Сырым ауданында туғандар]]
[[Санат:24 қаңтарда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Достық орденінің иегерлері]]
[[Санат:Парасат орденінің иегерлері]]
[[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]]

← Ескі түзетулер	19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қадыр Мырза Әлі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB