https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 2026-04-18T14:28:17Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B&diff=53537&oldid=prev 2025-04-25T18:56:13Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B&diff=53536&oldid=prev 2014-05-12T15:42:41Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер, Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қадақ'''. Тіліміздің 10 томдық түсіндірме сөздігінде<br /> бұл сөздің мағынасына — екі жүз грамға тең салмақ өлшемі деген анықтама берілген. ''«[[Қоржын]]ның бір басындағы 5—6 қадақ кепкен ерікті үлестіріп бердім»'' ([[Момышұлы Бауыржан|Б. Момышұлы]], Шығ.).<br /> Қазақ тілінен басқа бұл тұлғалас әрі мағыналас сөзді — қырғыздарда — кадак (К. Юд. КРС, 1965, 313), [[түрікмендер]]де — гадак (Рус.-туркм., 1956, 823), [[өзбектер]]де — қадоқ (Уз.-рус. сл., 1959) тұлғаларында кездестіреміз де, ал мағынасына келгенде түрліше түсінік аламыз.<br /> <br /> Қырғыз, өзбек тілінде тек «фунт» деген түсінік<br /> берілген де, [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Түрікмен тілі|түрікмен тілдерінде]] бұған қоса, мұндай салмақ өлшемі — 409,5 грамға теңдігін және бурынғы орыс өлшемі екенін көрсеткен.<br /> Фунттың 409,5 грамға, ал қадақтың 200 грамға тең<br /> болуы таңдандырмаса керек. Өйткені фунттың алғаш<br /> шыққан тегі — латынның «салмақ», «ауырлық» мағынасында қолданған «pondus» сөзі. Осы сөз Европа елдеріне тарағанда «бір фунт» деген еөз түрліше өлшем ұғымына ие болған (ағылшындарда — 453,6 грамға, орыстарда — 409,5 грамға тең болса, аптекалар өлшемінде — 373,2 грамм. (СЭС, М., 1985, 1431).<br /> <br /> Осындай есептерден де екі тілдік сөздіктерде «фунттың» аудармасын «қадак» деп түсіндіру шартты түрде<br /> алынған деу жөн.<br /> <br /> Тіліміздегі «қадақ» сезі ертедегі түркі жазба ескерткіштерінде де «қадаһ» тұлғасында кездеседі. Бірақ түркі<br /> тілдеріне меншікті сөз емес, араб тілінен ауысқандығы<br /> белгіленген. Алайда, кейбір түркі тілдеріне етене болып,<br /> сіңіп кеткен. «Қадаһ» сөзінің араб тіліндегі мағынасы — сопақша келген метал ыдыс (кубок), тостаған (чаша)<br /> (ДТС, 401).<br /> <br /> Біздің ойымызша, қазақ арасына жайылған қадақ<br /> өлшемі [[арабтар]]дын, осы сөзімен байланысты болса керек<br /> те, ал [[салмақ]] жағы сол ыдыс ішіне сиған затпен өлшенген деуге болады. Демек, ыдыс ішіне 200 грамм зат сыйса, ол бір қадақ болып қалыптасқан.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

ArystanbekBot