https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2026-04-19T22:20:42Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=45283&oldid=prev 2025-04-25T18:25:29Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=45282&oldid=prev 2015-04-04T13:22:10Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>Бұл силикаттардыц ерекше жалпы қасиеттері — [[пинакоид]]<br /> бойынша жақсы дамыған жымдастығы және осыдан шыққан<br /> [[Кристалдардың өсу жағдайы|кристалдардың]] жапырақты немесе қабыршақ формасы. [[Кремний]] иондарының кейбір бөліктері [[алюминий]] иондарымен орындарын ауыстырады. Сонда [[алюминий]] иондары мен [[магний]] иондарының өзара алмасуынан силикат қосындысының валенттігі өзгереді. Соның нәжесінде оған калийдін, сирек те болса<br /> натрийдің немесе кальцийдің иондарының кристалдық решеткаға енуіне жағдай туады.<br /> ==Серпентин== <br /> Mg&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; [Si&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O] (OH)&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; . Сырт пішіні жыланға ұқсағандықтан серпентинді орысша [[змеевик]] деп атайды. Магнийдің орнын темір қоспасы жиі-жиі ауыстырып отырады. Қаттылығы, 2,5—4, меншікті салмағы 2,50—2,65. [[Сингониясы]] [[моноклиндік]].<br /> Серпентиннің тығыз массаларының қылтаңды сынықтарының әр түрлі реңкі темір мөлшеріне байланысты жасыл және<br /> қоңырқ а й жасыл түстерден қ а р а жасылға дейін өзгереді. [[Хром]]<br /> теміртасының қосылуларына байланысты оның бояуы шұбар<br /> болады. Қылтанды серпентинге хризотил және пластинкалы серпентіш-антигорит жатады.<br /> Оптикалық солақай, N„=1,571 (1,511), Nm =1,570 (1,502)<br /> N р — 1,560 (1,490).<br /> Серпентиннің өзгешелігі — бояуы, құрылысы, онша қатты<br /> еместігі, жымдастығының жоқтығы және май тәрізді жылтырлығы. <br /> ==Жаратылысы==<br /> Серпентин аса негізді магмалық жыныстар<br /> (дунитгер, ііеридотиттер, пироксениттер) ішінде оливин мен тироксемдері көп болса, метаморфизм әсеріне ушырау және тереңдік магмалық ортадан көтерілгеннен (судын ішінде С0&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; бар болса) кейін салқъіндау фазасыныц бірінде пайда болады.<br /> (Mg , Fe )&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; Si0&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + 2C0&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 4H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; 0 = (Mg, F e ) 6[Si&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;](OH)&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; + оливин серпентин<br /> + 2(Mg, Ғе)С0&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; .<br /> Бұдан басқа доломиттер де гидротермалық ерітінділердің<br /> ішінде Si02 болу әсерінен серпентинге ауысады.<br /> 6(MgCa) (CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; )&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 4SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 4H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = Mg&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;[Si&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; ] - (0Н)&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; + 6СаС0&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; .<br /> доломит<br /> Серпентин көмірлі қышқ ы л судың әсерінен бұзылады, сондықтан жаңа [[минералдар]], [[магнезит]], [[халцедон]], [[опал]] пайда болады.<br /> Асыл серпентин және кәдімгі серпентин әшекей және сәндік<br /> материал есебіне пайдаланылады.<br /> [[КСРО]]-да [[серпентиндер]] Орта және Солтүстік [[Орал]]да кең<br /> тараған және ол хром темір тасының, магнезиттің, тальктің, асбестің, платинаның және никельдің рудаларына байланысты<br /> кездеседі.<br /> ==Асбест== <br /> Бұл жылтырлығы [[жібек]] тәрізді, [[химия]]лық құрамына [[Қарағанда]] [[серпентин]]ге жақын, [[талшық]]ты минерал, бірақ<br /> құрылысы серпентиннен<br /> басқа . Асбест змеевикте желілер және өзектер түрінде<br /> кездеседі. Желілердің талшық т а ры түтікше оралған<br /> жұқа пластинкалардан тұрады.<br /> Мүндай желілердің қалыңдығыОД мм-ден 10слі-ге<br /> дейін, тіпті онан да көбірек<br /> болады.<br /> Асбест басқа минералдан талшық ты құрылысы<br /> мен жібектей жылтырлығымен айрылады. Ол жібек<br /> сияқты жұқа , иілгіш, солқылдақ , берік жіпке ажыратылады. Амфиболды асбестід талшығынан серпентин-асбестің талшығы өте берік және<br /> иілгіш келеді.<br /> Жаратылысы. Асбестің тегі толық анық емес, асбест ыстық сумен күрделі өңделуінен пайда болуы мүмкін.<br /> Серпентиннеи пайда болған асбестен басқ а (серпентин-асбест немесе хризотил-асбест), құрылысы сондай, бірақ физикалық қасиеттері басқа , амфиболдан шық қ а н қоңыр амфиболды<br /> асбвст деп аталатын минерал да белгілі болды.<br /> Хризотил - асбест — Mg6 [ S i 4O1 0](OH)8 . Аты гректід хризотил — алтынды талшық , асбестус — жанғыш емес деген сөздерінен шыққан.<br /> Қаттылығы 2—3, меншікті салмағы 2,2. Оптикалық одқай,<br /> 1,555 (1,522), Nр = 1,542 (1,508), ^ - N „ = 0,013, 2У шамамен 30° (басқ а мэлімет бойынша тіпті үлкен).<br /> Хризотил-асбест өзінің талшық ты құрылысының, отқ а төзімділігінің және электр мен жылылық ты нашар әткізуінін, арқасында өте кең қолданылады. Мысалы, асбест театрларда<br /> қолданылатын отқа төзімді перделер, өрт сөндірушілердің киімдері үшін, үйдің төбесін жабу үшін, автомобильдердің тормоз<br /> ленталарын жасау, шарап тазалау ісінде асбесті сүзгілер жасау үшін пайдаланады. құрылыс істерінде асбест, цементке<br /> бояуларға қосылады.<br /> Совет Одағындағы хризотил-асбестің халықаралық манызы бар ірі кені — Уралдағы Баженов кені. Асбестпен толтырылған желілер серпентиндердің арасында жатады. Хризотил-асбестің Уралда біршама уақ кендері бар. Оның кені [[Шығыс Сибирь]]де, [[Қазақстан]]да, [[Кавказ]]да да кездеседі.<br /> Хризотил-асбестің халықаралық ірі кені Канададағы [[Квебек]]<br /> провинциясынан табылған.<br /> ==Ревдмнскит== <br /> (Ni, Mg)6 [Si.iOi0](OH)8 . Серпентиннің никельді түрі 1867 жылы Уралдағы Ревдинск ауданынан алғаш<br /> рет табылғандықтан солай аталған.<br /> Ревдинскиттің айрықша өзгешелігі — бояуы, ал сонымен қатар ете морт сынғыштығы (қолмен оңай сындырылады), сынған жерінің адыр-бұдырлығы және аздаған май тәрізді [[жылтырлығы]], тырнақпен тегістеліп еңделғіштігі. Сонымен қатар оның<br /> ұнтақ жинақтары кездеседі.<br /> Никельдің жасыл силикаттары тотыққан мыс рудаларына топырақ ты малахитке, хризоколлаға ұқсас, бірақ олардан<br /> бояуымен, агрегаттың өзгешелігімен және химиялық реакцияларымен айрылады.<br /> Сингониясы моноклиндік; каолинит минералының структурасына ұқсас.<br /> Түсі [[көгілдір]] ренкілі бозғыл жасылдан сарғыш реңкілі<br /> ашық сүр жасылға дейін өзгереді (бирюза түстес). Кристалдық өзгешеліктерінің жылтырлығы жымдастық жазықтарында<br /> қ ұлпырмалы, ал коллоиды түрлерінде май не балауыз түстес<br /> күңгірт. Оптикалық константтары құрамына қарай өзгереді.<br /> Никельге бай түрлерінде N-=1,640—1,656, Np =1,618,—1,626,<br /> оптикалық солақай, 2v — өте кішкентай. Қаттылығы 2—2,5, меншікті салмағы 2,5—3,2, жымдастығы (001) бойында анык<br /> білінеді.<br /> Ревдинскит [[КСРО]]-да никель рудасы бар жерде көп мелшерде<br /> кездеседі. Бүл серпентиндердің жер қабығындағы табиғи өзгерісте пайда болатын ерекше минералы.<br /> ЗСлоркт - Mg4Al2[Si2Al2Oio](OH)8 — күрделі [[алюмосиликат]].<br /> Аты гректін, хлорос — [[жасыл]] — деген сөзінен шық қан.<br /> Бірқатар хлориттердің құрамында темірдің көптігі сонша<br /> (27—38%), онъі темір рудасы ретінде пайдаланады. Оған шамоз и т— (Fe,Mg)3[Si2<br /> Al20io]/2HoO мысал бола алады.<br /> Әдетте хлорит жоғары температура мен жоғары қысымда<br /> судың қатысуынан пайда болады.<br /> Осы топқ а жататын клинохлор мен пеннинді қарастырайық .<br /> линохлор — Mg5Al[Si3AlO1 0](OH)8 Қаттылығы 2—2,5.<br /> меншікті салмағы 2,55—2,78. Түсі жасыл, жымдастығы анық<br /> болады. Иілгіш. Кейде әдемі кристалдар құралады.<br /> Қлинохлор басқ а минералдардан бояуына және жымдастығына қарай айрылады. Оның жапырағы иілгіш, бірақ серпімді<br /> емес. Клинохлордың бетін тырнақпен сызуға болады, сонда<br /> жалтыраған сызық пайда болады. Егер клинохлорды пышақпен<br /> немесе тырнақпен кырса, қолға май сияқ ты тиетін жылтыр ұнтақ шығады. Клинохлор, хлориттің баска түрлері сияқты, хлоритті тақ т а тастардың не метаморфизмның алғашқы сатысындағы біркатар метаморфтық жыныстардың өте маңызды бөлігі<br /> болып табылады.<br /> Сингониясы моноклиндік; моноклин-призмалык формасында.<br /> Кристалдык бейнесі гексагон-пластинкалық немесе таблетка<br /> сияқты, сиректе болса бөшке тәрізді. Әдемі кристалдары жиі<br /> кездеседі. Жымдастық беттеріндегі жылтырлығы қ ұбылмалы.<br /> Ng =1,57—1,59, N,„=1,56—1,58, Np = 1,56—1,58, оптикалық оңқай. Қлинохлор — тау жыныстарын құрушы минерал.<br /> Клинохлордың кристалдары Уралда және басқа жерлерде<br /> кездеседі.<br /> [[Пеннин]] Химиялық құрамы клинохлорға ұқсас, бірақ Mg<br /> орнында темір болады. Бұ л биотит және басқ а силикаттар бойында, сондай-ақ вулкандық шыны бойында және төгілме жыныстардың қуыстарында пайда болады.<br /> Каолин (каолинит)—Al[[4]]<br /> [Si4Oi0](OH)8 . [[Каолин]] [[Қытай]]дын,<br /> [[каулинг]] — биік тау — деген сезінен шыққан.<br /> Қаттылығы 1—2,5, меншікті салмағы 2,6—2,63. Сингониясы<br /> моноклиндік, ал рентгеноструктура мәліметі бойынша триклиндік.<br /> Таза түріндегі каолиннің көбісі тығыз немесе борпылдақ то<br /> пырақ ты массалар болады. Тусі ақ , қоспасының болуына қарай сұр, сарғыш та болып келеді. құрғақ күйінде тілге жабысады. Сумен араласқанда қамыр сияқ ты балшык түзеді.<br /> Химиялық құрамында азғана Ғе2<br /> 0 3 , MgO, СаО, Na2 0 , К2О,<br /> ВаО, Si02 т. б. болады. Үлкейтіп қарағанда уақ пластинкалы,<br /> кабыршақ ты кристалдарының ішінде жауын құрттарына ұқсас<br /> формалар байқалады. Жеке қабыршақтарының және пластинкаларының жылтырлығы құбылмалы, тұтас массаларынікі күңгірт болады. Оптикалық солақай, 2о = 60°, N =1,566—1,567,<br /> N,„=1,561—1,565, Np =1,560—1,562.<br /> Каолин ете жүмсақ , колға майша тиеді. Кдолиннің әжептәуір саз топырақ ты иісі байқалады.<br /> [[Каолин]] — саздың негізгі күрамды бөлігі. Ол әдетте жер беті<br /> мен жер астында табиғи өзгерістерге үшыраған тау жыныстарының калдық заты болып табылады. Каолин Украина мен Сибирьдің көп жерлерінде кездеседі. Бұларда барлық дала шпаты<br /> каолинге ауысқан, бірақ граниттің құрылысы сақталып қалған.<br /> Каолиң магмалық жыныстарының (граниттер, сиениттер)<br /> және метаморфтық жыныстарының (гнейстер) құрамына кіретін дала шпаттарының химиялық жолмен бұзылған затынан тұрады.<br /> [[Каолин]] — [[фарфор]] мен [[фаянс]] ыдыстарын жасау үшін қолданатым негізгі шикізат. Каолин қағаз өнеркәсібінде де толықтырушы материал ретінде кең қолданылады.<br /> Темір тотықтары және басқ а коспаларына қарай каолин керамикаға және отқа төзімді материал есебінде кең пайданылады.<br /> [[Каолин]]нің ірі кендері Украинада ([[Киев]], [[Винниц]], [[Житомир]] облыстары) бар. [[Каолин]] Уралда ([[Чебаркуль]] станциясы қасында) және [[Шығыс Сибирь]]де ([[Красноярск]], [[Иркутск]], [[Канск]] қасында) кездеседі.<br /> Каолиннің ірі кендері [[Қытай]]да бар. Сонымен қатар ол [[Англия]]да ([[Қорнуолл]]), [[Чехословакия]] республикасында ([[Карловый Вар]]) және [[Германия]]да да кездеседі.<br /> Гарниерит —(Ni, Mg)6 [Si4O1 0](OH)8 • 4Н2 0 . Бұ л жаңа<br /> Каледониядағы никельді-сулы силикат кенін ашқ а н геолог<br /> Гарньенің есіміне осылай аталған. құрамы өзгермелі. [[Никель]]дің<br /> қоспасы 25%-ке дейін барады.<br /> Қаттылығы 2—4, меншікті салмағы — 2,27.<br /> Гарниериттің жұ қ а шлифтерін микроскоппен карағанда оның<br /> түсі солғын жасыл болып көрінеді; анизотроптық ; орташа сыну<br /> көрсеткіші 1,566-ден 1,590-ға дейін өзгереді. Радиалды-сәулелі<br /> құрылысты іркіліп жиналған түрлерінде Л=1,61 (талшықтың<br /> ұзын бойында), Np = l,59 (талшық қ а көлденеңінде). Оптикалык<br /> оқкай.<br /> ==Гарниерит==<br /> Коллоидты, жасырынды кристалды минерал.<br /> Жылтырлығы күңгірт немесе шыны тәріздес. Тығыз агрегат және сауыстанған масса түрінде кездеседі. Кейде бірыңғай топырақты, қуысты массалары көбінесе куысты кварцты тесіп өтеді.<br /> Гарниериттің өзгешелігі мен қолданылуы ревдинскитке<br /> ұқсас.<br /> Гарниерит никельді-серпентитті және оливинді жыныстардың<br /> табиғи өзгеріске ұшырауынан шық қ а н заттарға байланысты түзіледі. құрамындағы никель 3%-тен кем болмаса, гарниериттің<br /> өнеркәсіптік маңызы бар.<br /> Гарниериттің халықаралық маңызды кені [[Жаңа Каледония]]да ([[Австралия]]ның қасында) бар.<br /> [[КСРО]]-да гарниериттіц және ревдинскиттің кендері [[Орынбор облысы]] [[Орск-Халиловск]] ауданында және [[Қазақстан]]дағы [[Ақтөбе облысы]]нда, сонымен катар [[Орта Орал]]да (Уфалей ауданында және Ревда станциясының қасында) кездеседі.<br /> ==Глаунонит== <br /> Аты {{ lang-el | глаукос }} — көкшіл жасыл — деген<br /> сөзінен шыққан. Химиялық қатынаста [[глауконит]] тұрақсыз әрі<br /> құрамы да күрделі — темірдің, магнийдің және калийдің сулы<br /> алюмосиликаттары — минерал.<br /> Жылтырлығы жоқ , қаттылығы 2—3, топырақ түрінде кездеседі. Оның түсі күңгірт жасыл, көкшіл жасыл, сарғыш жасыл.<br /> Меншікті салмағы 2,2—2,8.<br /> Сингониясы моноклиндік деуге болады. Кристалдық құрылысы биотиттің структурасына ұқсас дерлік. Оптикалық солақай,<br /> 2v кішкентай, N =1,610—1,630, Nm мен N„ арасы жақын, Np —<br /> = 1,590— 1,600, N g—Np = 0,020—0,030.<br /> Жаратылысы.' Глауконит тедіз бассейндерінің түбіндегі кара<br /> батпақтан тірі организмдердің қатысуымен пайда болады. Жер<br /> бетінде табиғи химиялық езгерісте глауконит лимонитке айналады.<br /> Глауконитті ауыл шаруашылығында жер тыңайтқыш ретінде, жасыл бояу есебінде және кермек суларды «жұмсарту» үшін<br /> пайдаланады.<br /> Совет Одағында глауконит кендері өте кеп. Ол әр дәуірде<br /> пайда болған тайыз теңіз су шөгінділеріне байланысты түзілген.<br /> Басты кендері Украинадағы Оңтүстік Орыс ойпатында, Моcкваның оңтүстік-шығысындағы Егорьевскіде бар. [[Еділ]] бойында, [[Қазақстан]]да, [[Киров]] облысында және басқа жерлерде де кездеседі.<br /> ==Слюдалар==<br /> Массив тау жыныстарында (көпшілігінде граниттерде), әсіресе, кристалды тақ т а тастарда өте көп тараған<br /> жыныс құраушы минералдар. Слюдалы тақ т а тас түгелдей слюдалардан тұрады. Слюдалар өте анық білінетін бір бағытты<br /> жымдастығымен сипатталады. Сондықтан олар жұ қ а , серпімді<br /> қабыршақтарға оңай ажыратылады. Слюдалардың қаттылығы<br /> 2—3, «ейде 4 болады.<br /> Кристалдарының сингониясы моноклиндік, көпшілігінде таблетка және призма түрінде кездеседі.<br /> Мусковит (калийлі ақ слюда)—KAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;<br /> [Si3A10io](OH)2. Қаттылығы 2—3, меншікті салмағы 2,76—3. [[Сингониясы]] [[моноклиндік]]. Түсі сарғыш, сұрғылт, ал қызылды немесе жасылсымақ .<br /> Жұқа қабыршақ ты түрінде мөлдір. Таза түрлерінен электр тогы<br /> өтпейді.<br /> Кристалдық бейнесі әдетте таблеткалы, пластинкалы, қимасы жалған алты бұрыш немесе ромб тәрізді. Қоспақтары да жиі<br /> кездеседі. Оптикалық солақай, 2v = 45 — 30°, (Si02 кұрамы көбейген сайын төмендейді), N = 1,588—1,615, Nm =1,582—1,611,<br /> Nр = 1,552—1,572 (темірдің, ал сонымен қатар хромның құрамдары көбейген сайын арта түседі).<br /> Мусковиттің өзгешеліктері — жымдастығының өте анық білі»<br /> нетіндігі және бояуыньщ ақшылдығы. Мусковиттің жұқа жапырақшалары флогопиттікінен гөрі өте иілгіш әрі серпімді келеді.<br /> Жаратылысы. [[Мусковит]] граниттерде және тақта тастарда<br /> жыныс күраушы минерал есебінде жиі кездеседі. Ірі кристалдары пегматиттік желілерде кездеседі. Жеке кристалдарыныд салмағы 16 кг-нан асады. Ірі кристалдарынан 1 м2 дейін пластина<br /> альшады. Жыныстарының бұзылуына байланысты мусковитуақ<br /> қабыршақ т а р тұріне айналады, ОІІЫ серицит деп атайды, ал серицит кейінірек каолинге ауысады.<br /> [[КСРО]]-да XVII ғасырдан бері қазып шығарып жатқ а н мусковиттің ескілікті кендері Карелиядағы Ақ тедіздің жағаларында<br /> бар. Қазіргі пайдаға асырылып жатқ а н нағыз ірі кендері [[Шығыс Сибирь]]де — Мама өзенінің бойында (Витим өзенінің саласы), Бирюсинскіде (Солтүстік Саянда) бар.<br /> ==Флогопит== <br /> KMg3[Si3A101o](OH, Ғ)2 . Қаттылығы 2,5—3,<br /> меншікті салмағы 2,8. Сипгониясы моноклдндік. құрамында айтарлықтай темірі жоқ . Сыртқы түрі мусковитке ұксас. Кейде<br /> түссіз.<br /> Флогопит мусковиттен мөлдірлігіне, өте ашық бояуына,<br /> жұ қ а жапырақтарындағы нашар серпімділігіне қарай айырылады.<br /> Флогопит көбінесе кальцитпен жәде апатитпен бірге контактылық пегматиттерде 'кездеседі.<br /> [[КСРО]]-да флогопиттід өнеркәсіптік кендері Байкал қасындағы Слюдянкада және Шығыс Азияда, Алданда бар.<br /> [[Бмотит]] — K(Mg, Fe)3[Si3AlO,0](OH, Ғ)2 . Аты француз физигі Биотанның (1774—1862) есіміне қойылған. Әте кед тараған<br /> минерал.<br /> Қаттылығы 2,5—3, меншікті салмағы 2,7—3,1. [[Сидгониясы]]<br /> [[моноклиндік]]. Түсі қара және жасыл қара.<br /> Биотиттід өзгешелігі — күдгірт жасыл, қодыр немесе қара<br /> түсті болуы және қалың пластинкаларыныд мөлдір еместігі. Ал<br /> жұқа жапырақтары мәлдір болады.<br /> [[Кристалдық құрылысы]] мусковиттің структурасына ұқсас.<br /> Кристалдық бейнесі таблетка, жалғад төртбұрышты, кебінесе<br /> т а я қ және пирамида тәрізді болады. Кейде ірі кристалдарында<br /> зоналык күрылыс байқалады. Сыну ікөрсеткіштері: N„ = Nm=<br /> = 1,60— 1,66, Np = 1,56— 1,60, 2v = —5° немесе 0.<br /> Биотдт магмалық тау жынысының жыныс құраушы минера-<br /> лы. Сонымен қатар ол пегматиттік желілерде де кристалданады,<br /> деформацияға үшыраған ірі кристалдары да (Одтүстік Уралда,<br /> Ильмен тауларында) кездеседі. Қайталама өзгерістерде Mg меи<br /> [[Ғе]]-ді жоғалтып мусковитке (жоғарғы температурада) ауысады,<br /> не калийден айырылып хлоритке (пеннин) айналады.<br /> ==Лепидолнт== <br /> KLi2Al[Si4O10](OM, Ғ)2 . Қаттылығы 2,5—4,<br /> меншікті салмағы 2,8—2,9. Сингониясы модоклиддік. Түсі ал<br /> қызыл, қызғылт және ашық күлгін.<br /> [[Лепидолит]] әдетте уақ жапырақшалар түрінде, сирек те болса пластинкалы кристалдар түрінде кездеседі.<br /> Тальн —Mg3<br /> [ S i 4Oi0](OH)2 . Қаттылығы 1, меншікті салмағы 2,6. Сингониясы моноклиндік. Түсі ақ, ашық жасыл, алма тә-<br /> різді сары, ашық сары болады. Жылтырлығы қ ұбылмалы рең-<br /> кісі бар шыны тәрізді, ал тығыз түрлері күңгірг келеді. Оптикалық константтары: N g = 1,575—1,590, Np = 1,538—1,545. Оптикалық солақай, 2v — 0°-тан 30°-қа дейін өзгереді. Жылуды және<br /> электр тогын нашар еткізеді. 850°-қа дейін қыздырғанда суының<br /> жартысы жойылады, бірақ оптикалық константтары аз өзгереді.<br /> Температурасы 875—960°-қа жеткенде тез өзгеріп, барлық суы<br /> жойылады. құрғатылған затыныд балқ у температурасы 1 200°<br /> шамасы.<br /> Тальк қолға майдай тиеді және ете жүмсақ келеді. Оның жапырақшалары иілгіш, бірақ серпімді емес.<br /> Жаратылысы. Тальк қабатталып, ұяланып кездеседі. Су меи<br /> көмір қышқылының магнийлі жыныстарға — периодотиттерғе,<br /> пироксениттерге, сонымен қатар қодыр амфиболдарға және басқ а магнийі бар минералдарға әсер етуінің нәтижесінде тальк<br /> жердің жоғарғы қыртысында тақ т а тастармен бірге пайда болады. Тальк кебінесе магнезитпен, хлоритпен және басқаларымен қосақталып жүреді.<br /> Осы арада тальк түзілетін мынадай екі реакция схемасын<br /> кәрсете кетейік:<br /> 1) 4(Mg,Fe)2 S i 0 4 + H 2 0 + 3C02—* Mg3[Si4O10][OH]2 +<br /> [[оливин тальк]]<br /> + 3MgC03 + Fe2 0 3<br /> [[магнезит гематит]]<br /> 2) 3CaMg[C03 ] 2 + 4Si02 + H20—Mg3 [ S i 4O1 0][OH]2 + ;<br /> [[доломит тальк]]<br /> + ЗСаС03 + ЗС02 .<br /> [[кальцит]]<br /> Тальк кені [[КСРО]]-да Уралдағы [[Свердловск]] қасында ([[Шаброва]] деревнясы) және [[Қыштым]] тауында, Оңтүстік Уралда ([[Миасста]] т. б.) кездеседі.<br /> [[Тальк]] қағаз, [[фарфор]], [[құрылыс]], сонымен қатар резеңке енеркәсіптерінде, бұдан басқ а парфюмер, тері және фармацевті<br /> өнеркәсіптерінде өте көп қолданылады. Тығыз тальк отқа төзімді ыдыс жасау үшін пайдаланылады. Ал [[талькті]] тас — отқа тезімді кірпіштер үшін қолданылады.&lt;ref&gt;Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Химия]]</div>

Zhaksilik