https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%92%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BFҒайып - Түзету тарихы2026-04-18T12:03:35ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%92%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF&diff=77579&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:14:50Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%92%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF&diff=77578&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-05T08:43:01Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Ғайып''', а л - Г а й б ([[Араб тілі|араб.]] - «''жоқ болу''»,<br />
«''жабық болу, көрінбеу''») - қымбатты,<br />
қол жетпейтін [[тәңір]] құпиясы, тек Құдай<br />
ғана ие бола алатын білім. Ғайып Құранда<br />
және [[хадистер]]де осы мағынада қолда-<br />
нылады. «Қымбаттылығы» мен «қол жет-<br />
пейтіндігіне» қарамастан, Ғайып [[Құран]] мен<br />
тәпсірге сәйкес діни тағзым етудің белгісі болып табылады және көктей [[Пайғамбар]]ларға жіберіледі. «Аса қадірлі нәрсенің хабаршысы» ретінде Құранның өзі<br />
де Ғайыптың белгілі-бір бөлшегін «ашуға»<br />
көмектеседі. Хадис бойынша Ғайыпты білу<br />
Құдай мен Пайғамбарлардың еншісіндегі<br />
дүние. Құранға жазылған түсініктемелер<br />
мен ескі дәстүрді ұстанушылардың айтқандарында осы жағдай атап көрсетіледі. Кейбір хадистер мен түсініктемелерде<br />
Ғайып «Құдайдың кәсібіңе» теңестіріледі.<br />
Ат-Тұстаридің сопылық тәпсірі бойынша<br />
адамдардың Ғайыпты тануы, оның сырын<br />
ашуы жарық дүниеге Құдай орнатқан<br />
тәртіптің бұзылуына алып келеді. Алайда,<br />
жалпы алғанда, Ғайып туралы сопылық түсінік<br />
ол жөніндегі жалпылама ұғымнан ерекшелеу. [[Сопылық]] ойшылдар мәселен, сопы<br />
«әулиелеріне» тән эзотерикалық білімнің<br />
көмегімен Ғайыпқа қол жеткізуге болады деп<br />
есептеді. Сөйтіп, [[әулие]]ні Пайғамбарлар мен елшілердің қатарына қойды. Ал<br />
мұның өзі ескі дәстүрді жақтаушылардың<br />
наразылығын туғызды. Айталық, «дінсіз»<br />
деген айып тағылып, дарға асылған Шайх<br />
әл-Ишрак ас-Сухраварди «Ғайыптың құпиясы» - адамдарға олардың жаны күнделікті алаңдаулардан ада түнгі ұйқы кезінде<br />
ашылады деп жорамалдады. Бұл құпиялар<br />
Құдайға құлшылық етушілерге «жазылған<br />
сөз», «жағымды немесе қорқынышты дау-<br />
ыс», «сүйкімді бейне», т. б. түрде көрінеді.<br />
[[Шииттер]] болса асыл ойға тек сопылардың имамдары ғана иелік етуге тиіс деп<br />
есептеді. Бұған ескі дәстүршіл [[Суннизм|сунниттер]] қарсы шықты. Шолушылар Ғ-ты<br />
көбіне «асылдың әдемі», «құдай құпиясы<br />
сақталатын мекен» ретінде түсіндіріп,<br />
адамдар өмір сүретін «Жарық дүние» оған<br />
қарсы қойылды. Ислам дініне [[Неоплатонизм|неоплатондық]] эмоциялық ілім енгеннен кейін Ғайыпты<br />
тұтастығын әлдебір бастапқы бөлігі,<br />
ғаламдағы тіршілік біткенге қуат беруші,<br />
принципке жан бітіруші эмоцияның қайнар көзі ретінде бағалау орын ала бастады. Мұндай түсінік, мәселен, әлемнен тыс<br />
өмір сүретін Құдайды «тәңір құпиясы»<br />
деп атаған исмаилшылардың космогон.<br />
ілімінде көрініс тапты. [[Ибн Араби]] және<br />
оның мектебінен өткен сопылар үшін<br />
«Абс. құпия» дегеніміз материалдық әлемде бірнеше дүркін манифестация жасаудың<br />
нәтижесінде пайда болған Құдай бейнесі. Ғайып көзге көріну белгілеріне қарай таным мен тәуап ету объектісіне айналады.<br />
Сопы иеархиясының көзге көрінбейтін<br />
мүшелерін суфизмде көбіне «асыл қазынаның әкел ері» деп атады. Ғайыптың құпиясын білуге ұмтылушыларды кінәлау<br />
барысында ескі дәстүршіл [[факиһтер]] сопылар мен шииттерді, сондай-ақ астрологтарды, сәуегейлер мен түрлі [[оккультатистер]]ді айыптады.<br />
<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Тарих]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
<br />
<br />
{{Islam-stub}}</div>ArystanbekBot