https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96Ғазнауи әулеті - Түзету тарихы2026-04-18T19:01:56ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96&diff=96497&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:38:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:38, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96&diff=96496&oldid=prevKasymbot: /* top */clean up, replaced: Бағдад → Бағдат using AWB2016-12-23T09:23:27Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: Бағдад → Бағдат using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Infobox Former Country<br />
|conventional_long_name =غزنویان<br />
|common_name = Ғазнауи<br />
|continent = Азия<br />
|region = <br />
|country = Хорасан<br />
|era = Орта ғасырлар<br />
|status = <br />
|status_text = <br />
|empire = <br />
|government_type = Империя<br />
|year_start = 963<br />
|year_end = 1187<br />
|event_start = <br />
|date_start = <br />
|event_end = <br />
|date_end = <br />
|p1 = Саффари әулеті<br />
|flag_p1 = Saffarid dynasty 861-1003.png<br />
|p2 = Самани әулеті<br />
|flag_p2 = Samanid dynasty (819–999).GIF<br />
|s1 = Гуриды<br />
|flag_s1 = Ghori Dynasty 1149-1212 (AD).png<br />
|s2 = Селжұқ әулеті<br />
|flag_s2 = Seljuk Empire locator map.svg<br />
|image_flag = <br />
|flag = <br />
|flag_type = <br />
|image_flag = Old Ghaznavid Flag.svg<br />
|image_coat = <br />
|image_map = Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG<br />
|image_map_caption = Ғазнауи империясы<br />
|capital = [[Ғазни]] (963-1151)<br>[[Лахор]] (1151-1187)<br />
|common_languages = [[Араб тілі|Арабша]](<small>ресми/жыр</small>)<br>[[Парсы тілі|Парсыша]](<small>ресми/жыр</small>)<ref>''Encyclopedia of Arabic literature'', Vol.1, Ed. Julie Scott Meisami, Paul Starkey, (Routledge, 1998), 251.</ref><br>[[Түркі тілдері]] (<small>әскери</small>)<ref>C.E. Bosworth, ''The Ghaznavids:994-1040'', (Edinburgh University Press, 1963), 134.</ref><br />
|religion = [[Әһл әс-Сунна]]<br />
|currency = <br />
|leader1 = [[Алп-тегин]]<br />
|leader2 = [[Хусрав Малик]]<br />
|year_leader1 = 963-977<br />
|year_leader2 = 1160-1187<br />
|title_leader = Сұлтан<br />
|stat_year1 = 1029 est.<br />
|stat_area1 = 3400000<br />
}}<br />
'''Ғазнауи әулеті (сұлтандығы)''' ({{lang-fa|غزنویان}}) қазіргі [[Ауғанстан]], [[Хорасан]], Солтүстік [[Үндістан]]<br />
аумағында XI - XII ғ-ларда болған мемлекет. Самани әулеті дағдарысқа ұшыра-ғанын пайдаланып, түркілерден тұратын<br />
әскери топ бар билікті өз қолдарына жинай<br />
бастады. Олар 962 ж. көтеріліс жасап, [[Балтай]], [[Кабул]], [[Ғазна]] қалаларын басып алды. Бірақ көп ұзамай Самани әулеті билікті қайта<br />
қалпына келтірді. Тек 15 жыл өткеннен кейін [[Түріктер|түрік]] ғұламалары өз адамдарын таққа<br />
отырғызып,Ғазнауи әулетінің негізін қалады. Жаңа<br />
мемлекет, әсіресе, Махмұд сұлтанның тұсында (998 - 1030) қатты күшейді. [[Бағдат]]<br />
халифы оған сұлтан дәрежесімен бірге<br />
«йемин әд-Даул уа амин әл-милла» (мемлекет және діни қауымның сенімді тұлғасы)<br />
атағын берді. Оның тұсында мемлекет шекарасы солтүстікте Әмудария өз-не дейін<br />
жетіп, Қарахандар әулеті мемлекетімен<br />
шектесті. Батыста Бүйлер әулетіне қараған<br />
Иранды қол астына қаратса, оңтүстік-шығыста<br />
Солтүстік Үндістанды басып алды. Сұлтанның<br />
қолында биліктің барлық түрі шоғырланды. Мемлекеттің [[экономика]]сы соғыстардан түскен олжа мен халықтан жиналған<br />
алым-салықтан құралды. [[File:MassudOfGhazniCoin.jpg|thumb|left|[[Масұд I Ғазнауи]] кезіндегі тиын.]] Сұлтанның негізгі тірегі - тұрақты [[әскер]] тек түркі [[ғұлама]]ларынан ғана емес, [[Арабтар|араб]], [[хорасан]], [[Үндістер|үнді]],<br />
дейлемит, тура, [[Ауғандықтар|ауған]] жасақтарынан да<br />
тұрды. Бұған қоса ғазауат соғысына қаты-<br />
сушы ғазилер (дін үшін күресушілер) мен<br />
еріктілер де әскери жорықтарға қатынаста.<br />
Соғыс кезінде үйретілген [[піл]]дер, қамал бұзуға арналған тас лақтырғыш құралдар,<br />
өзеннен өту үшін жүзбелі көпірлер пайдаланылды. Мемлекетте халықты бақылауда<br />
ұстау үшін тыңшылардың қызметі кеңінен<br />
жолға қойылды. [[Мұсылман]] [[дінбасы]]ларына<br />
үлкен құрмет көрсетіліп, үнемі сарай жұмыстарына қатыстырылды. Ақындар мен<br />
тарихшыларға, ғалымдарға өнімді жұмыс<br />
істеу үшін арнайы жағдай жасалынып, оқу<br />
жүйесінде медреселер пайда болды, мешіт-<br />
медресе, сарай құрылыстарын салуға үлкен<br />
мән берілді.Ғазнауи әулетінің құлдырауы Масұд сұлтан (1031 -<br />
41) тұсынан басталды. Осы кезде күшейген<br />
[[Селжұқтар]] 1040 жылы ғазнауилерғе Данданекан<br />
түбінде күйрете соққы берді. Осыдан соң екі<br />
әулет арасындағы 100 жылдан аса уақытқа<br />
созылған күрес кезінде Орталық [[Ауғанстан]]да<br />
тұратын Тура билеушілері күшейіп, 1186 жылы<br />
[[Пенжаб]]та орналасқан Газнауи сұптандығының қалдығын түпкілікті жойды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:977 жылы құрылғандар]]<br />
[[Санат:Түркі әулеттері]]<br />
[[Санат:Ғазнауи империясы|*]]<br />
[[Санат:1186 жылы таратылғандар]]<br />
[[Санат:Ғазнауи әулеті]]<br />
[[Санат:Қазақстан тарихындағы мемлекеттер]]<br />
[[Санат:Түрікменстан тарихы]]<br />
[[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]]<br />
[[Санат:Ауғанстан тарихындағы мемлекеттер]]<br />
[[Санат:Тарихи сұлтанаттар]]<br />
[[Санат:Орта ғасырлар тарихи мемлекеттері]]</div>Kasymbot