https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 2026-04-20T01:58:10Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80&diff=42793&oldid=prev 2025-04-25T18:15:15Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:15, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80&diff=42792&oldid=prev 2015-03-25T12:32:06Z

<p>Removing Link GA template (<a href="/index.php?title=D:Wikidata:Development_plan&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:Wikidata:Development plan (мұндай бет жоқ)">handled by wikidata</a>)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Эндоплазмалық тор ('''эндоплазматическая сеть); (reti-culum endoplasmaticum, {{lang-la|reticulum}} — тор, {{lang-la|endoplasmaticum}} — эндоплазмалық) — ұзынша келген қуысты түтікшелер мен өзекшелерден тұратын, қабырғасы [[биология]]лық жарғақтармен шектелген [[жасуша]] [[цитоплазма]]сының органелласы.&lt;ref&gt;Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет. ISBN 978-601-247-057-4&lt;/ref&gt;<br /> Эндоплазмалық тор (цитоплазмалық тор): дәншелі (гранулалы) және дәншесіз (агранулалы) эндоплазмалық тор болып екіге бөлінеді. Гранулалы эндоплазмалық тор жарғақтарының қабырғаларында рибосомалар орналасады, ал агранулалы эндоплазмалық тор қабырғаларында рибосомалар болмайды. [[Эндоплазма]]лық тор [[жасуша]] [[цитоплазма]]сында жеке не топтаса орналасады. Бауыр гепатоциттерінде және кейбір нейроциттерде агранулалы эндоплазмалық тор жеке аймақтарға жинақталып жатады. Гранулалы эндоплазмалық торда ас қорыту ферменттері, жарғақтық интегральды протеиндер түзіледі. Агранулалы эндоплазмалық торда полисахаридтер (гликогеннің түзілуі мен ыдырауы), жасуша жарғағы құрамына кіретін липидтер мен стероидты гормондардың түзілу процестері жүреді. Бұнымен қатар, органелла әртүрлі иондар мен қоректік заттарды тасымалдайды, зиянды заттарды бейтараптандырып, сыртқа шығарады (гепатоциттерде), ядро қабықшасы — [[кариолемма]]ны плазмолеммамен байланыстырады.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: &quot;Сөздік-Словарь&quot;, 2009. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''Эндоплазмалық тордың''' [[мембрана]]сындағы рибосомдардың көп болуы [[синтетика]]лық процестің күшті жүретінін көрсетеді. Мысалға [[сүтқоректілер]]дің желіндемеген кезінде клеткада болатын рибосомдардың 25%-і ғана эндоплазмалық тордың мембранасымен тығыз байланыста болады, ал желіндеген мезгілінде цитоплазмадағы рибосомдардың 70%-і эндоплазмалық тормен байланыста болады. Клеткада [[дифференциал]]дану процестері жүргенде және патологиялық жағдайда эндоплазмалық тормен байланысқан [[Рибосома|рибосомдардың]] саны күрт азаяды. Өсіп келе жатқан клеткада немесе клетканың бөлінер алдында ақуыз молекулалары күшті синтезделеді, мұндай клеткаларды негіздік бояғыш заттармен бояғанда цитоплазма базофильді болады. Бұл құбылыс клеткада РНҚ-молекуласының көптігін және ақуыз синтезіне қатынасатын рибосомдардың молдығын көрсетеді. Сонымен рибосомдар ақуыз синтездеуде үлкен рөл атқарады. Эндоплазмалық тордың мембранасында орналасқан [[Рибосома|рибосомдар]] (түйіршікті эндоплазмалық тор) сыртқа (экспортка) шығатын ақуыздарды синтездеуде басты қызмет атқарады. Мысалы, қарын асты безінің, ацинус бөлігінің клеткалары көп мөлшерде ішектердегі астарды ыдырататын ақуыз-ферменттерді шығарады (протеиназа, липаза, нуклеаза т. б.). Бауыр клеткалары — қанның альбуминін, плазмоциттер - [[глобулиндер]]ді, [[сүт бездері]] - казеинді, [[Сілекей безі|сілекей бездерін]] - [[Ас қорыту жүйесі|ас қорыту]] ферменттерін - [[Амилазалар|амилазаны]] және РНҚ-азаны және т. б. бөледі. Былайша айтқанда, көп клеткалы организмдердің клеткалары организмнің зат алмасу процесіне кажетті ақуыздарды синтездейді.<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> Эндоплазмалық торды 1945 жылы [[Портер|К. Портер]] [[электронды микроскоп]]тың көмегімен [[тауық]] [[балапан]]дарының [[фиброблас]]тарынан тапты. Фибробластарды бекітіп және бояп барып жарық микроскопымен қарағанда оның [[цитоплазма]]сындағы эндоплазма аумағы [[эктоплазма]] аумағына қарағанда бояуды жақсы қабылдайтыны анықталды. Ал [[эндоплазма]] аумағының қуыстар мен каналдардан тұратынын және олар бір-бірімен байланысып барып, күрделі тор түзетіні байқалды, 1950 жылдары өте жұқа кесіндіні жасау әдісі жетілгеннен кейін эндоплазманың құрылысы толық анықталды. Эндоплазмалық тор негізінде барлық [[Эукариоттар|эукариотты клеткаларда]] жақсы жетілген.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Commonscat|Endoplasmic reticulum}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Биоморфология]]<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Морфология]]<br /> [[Санат:Медицина]]<br /> [[Санат:Гистология]]<br /> [[Санат:Цитология]]</div>

Dexbot