https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%28%D2%9B%D2%B1%D0%B6%D0%B0%D1%82%29Электронды кітап (құжат) - Түзету тарихы2026-04-19T11:30:05ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_(%D2%9B%D2%B1%D0%B6%D0%B0%D1%82)&diff=86385&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:20:59Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:20, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_(%D2%9B%D2%B1%D0%B6%D0%B0%D1%82)&diff=86384&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану2016-03-23T13:21:55Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Тасымалдануда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Информатика (мұндай бет жоқ)">Санат:Информатика</a> → <a href="/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83" title="Санат:Ақпараттану">Санат:Ақпараттану</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{мағына|Электронды кітап}}<br />
{{мағына|Электронды кітап (құрылғы)}}<br />
<br />
'''Электронды кітап''' — [[Кітап|кітаптың]] электронды (сандық) түрдегі нұсқасы. Аталмыш термин сандық түрде ұсынылған шығармалармен қатар, оларды [[Электронды кітап (құрылғы)|оқуға арналған құрылғыларға]] да қолданылады.<br />
[[File:Amazon Kindle 3.JPG|thumb|[[Amazon Kindle|Amazon Kindle 3]] [[Электронды кітап (құрылғы)|электронды кітабы]] дисплейіндегі мәтін.]]<br />
Кітаптардың сандық нұсқаларын айрықшалау мақсатында ағылшын тілді елдерде осы терминмен қатар, қарапайым [[Мәтіндік файл|мәтіндік файлдарға]] негізделген [[Еркін бағдарламалық жасақтама|ашық форматқа]] e-text ({{lang-en|электронный текст}}) термині де қолданылады. Электронды мәтіндер қатарына, құрамына мәтіннен басқа растрлық кескіндер, мәліметтердің үлгілері, жаттығулар, сұрақтарды тудыратын мәселелерге талқыламасы жазылған электронды құралдарды да жатқызады.<br />
<br />
== Тарихы ==<br />
1971 ж. [[Майкл Харт]] Иллинойс штаты университетінің операторларынан алып компьютер Xerox Sigma V-ті шексіз қолдануға рұқсат алған болатын. Осы жағдайды ұтымды әрі саналы түрде қолдану үшін, ол компьютерге [[АҚШ тәуелсіздігі Декларациясы|АҚШ тәуелсіздігі Декларациясының]] мәтінін теріп алғашқы электронды кітапты жасап шығарады. Көптеген кітаптардың электронды көшірмелерін жасау жолымен, осылайша, [[«Гутенберг» жобасы]] бастау алады.<ref > http://www.guardian.co.uk/books/2011/sep/08/michael-hart-inventor-ebook-dies «Michael Hart, inventor of the ebook, dies aged 64» Alison Flood, The Guardian. 8 September 2011</ref><br />
[[Image:Michael Hart and Gregory Newby at HOPE Conference.jpg|right|thumb|210px|[[«Гутенберг» жобасы]] бастамашылары Майкл Харт (сол жағындағысы) және Грегори Ньюби (оң жағындағысы) 2006 жылы.]]<br />
<br />
== Форматтар ==<br />
Электронды кітаптар әртүрлі форматтағы файлдарда таралуы мүмкін, дәлірек айтқанда:<br />
* Қарапайым мәтін ({{lang|en|plain text}});<br />
* Көмкерілген мәтіндік — [[HTML]], электронды кітаптардың ашық форматы [[Electronic Publication]] (.epub), (OPF FlipBook), [[OpenDocument]], [[SGML]], [[XML]], [[FictionBook]] (.fb2), [[TeX]], [[PDF]], Microsoft [[HTMLHelp]] (.chm), eReader (.lit), [[PostScript]] (.ps, .eps), ExeBook, Mobipocket (.prc) и др.;<br />
* Графикалық растрлық — [[TIFF]], [[JPEG]], [[DjVu]] және т.б.;<br />
* Мультимедиалық кітаптар — [[SWF]], [[EXE]], [[мультимедиалық кітап]], [[аудиокітап|аудиокітаптар]] және т.б.;<br />
* Ұялы құрылғылардың [[java-мидлет]] форматындағы кітаптар: [[java]] ([[J2ME]]) қолданысындағы [[Ұялы телефон|ұялы телефондар]], [[Қалта компьютері|қалта компьютерлері]].<br />
* Кітаптан бөлек, оны оқуға арналған арнайы бағдарламаны қамтитын, арнайы [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйеге]] арналып жасалған, қондыртпа түріндегі кітаптар. Әдетте кітапты көшіріп алу және қондыртпа бағдарламасынан тыс қарау мүмкіндігінен айырылған.<br />
<br />
Кейбір форматтағы файлдардың ([[OpenDocument]], PostScript, PDF, [[MS Word DOC]] және т.б.) мәтіннен бөлек расторлық және векторлық кескіндері болуы мүмкін.<br />
<br />
Заманауи электронды кітап файлдары ([[мультимедиалық кітап]]) мәтіннен бөлек бірқатар қабылдау каналын қамтиды: дыбыстық-әуендік, кескіндік-динамикалық (фотосуреттер мен галереялар) және интерактивті-менталды.<br />
[[File:Reading on the bus train or transit.jpg|thumb|180px|Қоғамдық көлікте электронды кітап оқып отырған әлдекім.]]<br />
<br />
== Қағаз бетіндегі кітаптардан артықшылықтары мен кемшіліктері ==<br />
<br />
=== Артықшылықтары ===<br />
* көлемінің аздығы<ref name="30ben">{{Cite web<br />
| url = http://epublishersweekly.blogspot.com/2008/02/30-benefits-of-ebooks.html<br />
| title = http://epublishersweekly.blogspot.com/2008/02/30-benefits-of-ebooks.html<br />
| author = Michael Pastore<br />
| lang = en<br />
| datepublished = 2008-01-28<br />
| accessdate = 2008-08-21<br />
| archiveurl = http://www.webcitation.org/65JRFjVCe<br />
| archivedate = 2012-02-09<br />
}}</ref> (электронды, оптикалық және т.б. тасымалдаушыда ондаған және жүз мыңдаған кітапты сақтау мүмкіндігі);<br />
* толықмәтінді іздестіру мүмкіндігі (кітап мәтіні [[OCR|оқылған]] немесе басылған ғана болса);<ref name="30ben"/><br />
* гарнитура мен [[Қаріп|қаріп]] [[Кегль|кеглін]] тез әрі оңай ауыстыра алу мүмкіндігі;<ref name="30ben"/><br />
* кітап мәтінін тыңдай алу мүмкіндігі ({{lang-en|text-to-speech}}, [[аудиокітап]]);<ref name="30ben"/><br />
* жарықтың жеткіліксіз деңгейінде кітапты оқи алу мүмкіндігі (көмескі жарығы бар құрылғыларда);<ref name="30ben"/><br />
* таралымның арзандығы (көп жағдайда компьютер желісімен таратылған ақпараттың көлемі немесе физикалық тасымалдауыш, мысалға [[Ықшам дискі|компакт-дискі]] бағасы есептеледі).<ref name="30ben"/><br />
* қағаз бетіндегі кітаптармен салыстырғанда шығару уақыты азырақ (салыстыру үшін:электронды кітап үшін - апта, қағаздағыға - жарты жыл)<br />
* экологиялық тазалығы әрі үнемділігі — ағаш жұмсалмайды.<br />
<br />
=== Кемшіліктері ===<br />
* материалдық және безендіру элементтерінің эстетикалық құрамдас бөлік ретінде жоқтығы;<br />
* жаңа аппараттық немесе бағдарламалық қамтамасыз ету құралдарымен ықтималды сәйкессіздігі (осыны алдын-алу үшін қарапайым немесе стандартталған [[Еркін бағдарламалық жасақтама|ашық форматтары]] қолданылады);<br />
* кейбір құрылғылардың [[дисплей]]лері көзді тез шаршатады;<br />
* бүгінгі күнге шаққанда көпшілік құрылғы дисплейлерінің рұқсаттығындағы «кескін сапасы» қағаз жүзіндегі баламамен салыстырғанда әлдеқайда нашар;<br />
* тасымалдауыш құрылғының жұмыс уақыты батареясының көлеміне байланысты шектеулілігі;<br />
* суретті қағаз басылымдарын электронды нұсқаға өткізу көптеген ыңғайсыздықтарды тудырады (мысалға, өнер тарихы, фотоальбомдар, карталар жинағы және т.б. сол сындыс шығармалар).<br />
<br />
== Ішкі сілтемелер ==<br />
* [[Интерактивті кітап]]<br />
* [[Электронды кітап (құрылғы)]]<br />
* [[Электронды кітапхана]]<br />
* [[Аудиокітап]]<br />
* [[Кітаптарды сандық форматқа түсіру]]<br />
* [[Электронды қағаз]]<br />
* [[ReadManiac]]<br />
* [[M-Book Mini]]<br />
* [[Amazon Kindle]]<br />
<br />
== Ескертулер ==<br />
<references/><br />
<br />
== Сілтемелер ==<br />
* [http://web-present.ru/bookchild/index.html Вадим Ереминнің «Петя Колю перерос» атты электронды мультимедиялық кітабы, «Вешние воды» баспасы]{{ref-ru}}<br />
* [http://www.atiz.ru/ebook-format Электронды кітап форматтары]{{ref-ru}}<br />
<br />
[[Санат:Ақпараттану]]<br />
[[Санат:Электронды мұрағаттау]]<br />
[[Санат:Электронды кітаптар (құжаттар)]]</div>Нұрлан Рахымжанов