Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:30Z

1 түзету

Sagzhan: "Ыстанбұл" бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі))

2026-06-23T04:52:36Z

"Ыстанбұл" бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі))

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Ыстанбұл
|шынайы атауы = {{lang-tr|İstanbul}}
|сурет = Istanbul collage 5j.jpg
|жағдайы =
|ел = Түркия
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =0 |lat_sec =36
|lon_dir = |lon_deg =28 |lon_min =57 |lon_sec =37
|CoordAddon = type:city(10034830)_region:TR
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi =
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі = Түркияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Ил
|аймағы =
|кестедегі аймақ = Ыстанбұл(ил){{!}}Ыстанбұл
|аудан түрі =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Уәли
|басшысы = Екрем Имамұлы
|құрылған уақыты = б.з.б. 667 жыл
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = Византий, Жаңа Рим, Константинополь
|статус алуы =
|жер аумағы = 5343
|биiктiктiң түрi = Биіктігі Нум
|орталығының биiктігі = 100
|климаты = [[Субтропиктер|Субтропикалық]]
|ресми тілі = түрік тілі
|тұрғыны = {{Өсім}} 15 067 724<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27587|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2017|date=1 February 2018|accessdate=1 February 2018}}</ref> 
|санақ жылы = 2018
|тығыздығы = 2 900
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы = [[түріктер]]
|конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар, [[Православие|православтар]], [[Иудаизм|иудейлер]]
|этнохороним = ыстанбұлдық, ыстанбұлдықтар
|уақыт белдеуі = +3
|DST = бар
|телефон коды = +90 252
|пошта индексі =
|пошта индекстері = 34010–34850 <br /> 80000–81800
|автомобиль коды = 34
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Istanbul
|сайты = https://www.ibb.istanbul
|сайт тілі 1 = tr
|сайт тілі 2 = en
}}
'''Ыстанбұл''' ({{lang-tr|İstanbul}}), ертеде '''Византий''', кейіннен '''Константинополь''' — [[Түркия]]ның аса ірі [[Түркия қалаларының тізімі|қаласы]], ірі сауда, өнеркәсіп пен мәдениет орталығы, елдің басты портты қаласы. Бір-бірімен көпірлер және туннельдер арқылы байланысып тұрған, оны [[еуропа]]лық (негізгі) және [[азия]]лық бөліктерге бөлетін [[Босфор бұғазы]]ның жағалауларында орналасқан. Ыстанбұл халық саны 15 миллион адам, бұл Түркия халқының 19%-ын құрайды.<ref>https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2021-45500&dil=2 Түркия Статистка Институты (ағылшынша). 31 желтоқсан 2021.</ref>

Халық саны бойынша [[Еуропа]] тарихындағы алғашқы миллионер-қала. [[Рим империясы|Рим]], [[Шығыс Рим империясы|Византия]], [[Латын империясы|Латын]] және [[Осман империясы]] империяларының бұрынғы астанасы.

== Географиясы ==
[[Сурет:Istanbul and Bosporus big.jpg|thumb|220px|right|Стамбұл ғарыштан көрінісi]]
Ыстанбұл төбелі жерде Түркияның солтүстік-батысында орналасқан. Қаланың ауданы — 1 538,77 км². Координаттары — {{coord|41|00|N|29|00|E|type:city(10034830)_region:TR}}. Ыстанбұл [[Босфор бұғазы]]ның үстiнде жатыр.

== Әкімшілік бөлінісі ==
=== Тарихи аудандары ===
Ыстанбұлдың Еуропадағы тарихи аудандары:
[[Айвансарай]], [[Ақсарай (Түркия)|Ақсарай]], [[Байрампаша]], [[Бақыркөй]], [[Балат]], [[Бебек]], [[Бешикташ (аудан)|Бешікташ]], [[Беязыт]], [[Ғазиосманпаша]], [[Галата]], [[Долмабахче]], [[Йешілкөй]], [[Зейтінбұрны]], [[Кяғытхане]], [[Қапалы Чаршы]], [[Вефа]], Джибали, Зейрек, Қабаташ, Қасымпаша, Лалелі, Ортакөй, Пера, Сарыйер, [[Сұлтанахмет]], Сулыкуле, [[Таксим|Тақсим]], Фатих, Фенер, Шұқыржұма, Шишлі, Еминөңі, Эйүп.

Ыстанбұлдың Азиядағы тарихи аудандары:
* Қадыкөй
* Үскідар
[[File:Map of the Districts of Istanbul.png|thumb|450x450px|Қаланың әкімшілік бөлінісі]]
<gallery mode="slideshow">
Сурет:Istiklal str. Istanbul - panoramio.jpg|Ыстанбұлдың бас сауда көшесі — Истикләл
Сурет:Taksim monument and mosque.jpg|Тақсим алаңы
Сурет:Constantine Obelisk.jpg|Сұлтанахмет алаңы
Сурет:View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg|Левент ауданындағы тұман
</gallery>

== Климаты ==
Ыстанбұл субтропиялық ауа райының аймағының шетiнде орналасады, дегенмен сонымен бiрге солтүстiктен ызғырықтардың ықпалы бар. Ыстанбұлда қыстыгүнi орташа температура +3°C және 9°C аралығында. Қыс салқын және дымқыл. Ыстанбұлда жылына температураның 0°C төмен көрсеткіші орта есеппен 21 күнді құрайды. Әр жыл сайын қар жауады. Ауа-райы бойынша жазғытұрым және күз жағымды жұмсақ, бiрақ температураның күрт өзгеруіне бейім. Ыстанбұлда жазды күнi салыстырмалы ыстық, орташа температура 19°C-ден 28°C-ге дейін, ауаның тым ылғалдыл кезеңдері кездеседі. Қалада аптап ыстық сирек және температура өте сирек 35°C және одан жоғарыға жетедi. Орта есеппен 850 мм жауын-шашын түседі, негізінен жаңбыр түріндегі жауын-шашын бір жылда 123 күнге сәйкес келеді. Қала 2000 астам күн сағатын алады. Жылдық орта мөлшердегi салыстырмалы ылғалдық әрдайым жоғары, орташа 71% шамасында.
[[Сурет:Istanbul view.jpg|left|250px|thumb|right|Ыстанбұлдағы ақпан айы, 2006]]

{| class="wikitable" border=1 style="text-align:center"
!rowspan=2 |Ай
!colspan=2 |Ыстық
!colspan=2 |Суық
!rowspan=2 |Жаңбырлы күндер
!rowspan=2 |Ашық аспанды күндер
|-
!орта
!Абсолют
!орта
!Абсолют
|-
|Қаңтар
|9
|19
|3
|–13
|18
|2.6
|-
|Ақпан
|9
|24
|2
|–16
|15
|3.3
|-
|Наурыз
|11
|27
|3
|–11
|14
|4.4
|-
|Сәуір
|16
|33
|7
|–2
|9
|6.6
|-
|Мамыр
|21
|34
|12
|2
|8
|8.9
|-
|Маусым
|26
|37
|16
|6
|5
|10.8
|-
|Шілде
|29
|39
|18
|11
|4
|11.7
|-
|Тамыз
|29
|41
|20
|10
|3
|11.3
|-
|Қыркүйек
|25
|38
|15
|6
|6
|8.5
|-
|Қазан
|21
|33
|12
|3
|10
|6.2
|-
|Қараша
|15
|27
|9
|–7
|13
|4.6
|-
|Желтоқсан
|11
|22
|5
|–12
|17
|2.3
|}

== Өнеркәсібі ==
Ыстанбұлдың дамыған әртараптандырылған саласы бар. Экономика негізінен машина жасау, соның ішінде кеме жасау, химия, цемент, тамақ, жарық, баспа, электрлік, ағаш өңдеу, қағаз және шыны өнеркәсібі, сауда және туризмге негізделген. Сонымен қатар, зәйтүн майы, темекі, көлік құралдары, электроника және т.б. Экономиканың негізінен жоғары қосылған құны жоғары тауарлар өндіретініне қарамастан, көптеген аз құны қосылған тауарлар белсенді түрде шығарылып, одан да көп көрінеді. Бұл кәдесыйлар, түрік тәттілері, орташа сапалы киім, ұлттық костюмдер және тағы басқалар. Жалпы қалалық ЖІӨ-нің 26%-ы ғана болса да, олардың 80%-ы экспортқа тиесілі.<ref>{{cite web|url=http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/361031.asp|publisher=NTV-MSNBC|title=Dış Ticaretin Lokomotifi İstanbul|trans_title=Istanbul is the Locomotive of Foreign Trade|lang=tr|date=2006-02-13|accessdate=2012-03-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H7JvtAwk|archivedate=2013-06-04}}</ref>

== Галерея ==
<center>
<gallery mode="slideshow">
Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|[[Айя София]]
Istanbul Topkapi Sarayi.JPG|Топкапы сарайы
Basilica Cistern after restoration 2022 (11).jpg|Еребатан цистернасы
Istanbul asv2020-02 img53 Maiden's Tower.jpg|Қыз мұнарасы
Twierdza Rumeli Istambuł RB1.jpg|[[Румелихисар]]
Istanbul asv2021-11 img40 Grand Bazaar.jpg|[[Гранд базар]]
Istanbul asv2020-02 img02 Tünel Karaköy station.jpg|Тоннель
Kadiköymodadtrassenbahn.jpg
Sultanahmet Camii.jpg|Сұлтанахмет мешіті
Car bed kap deu1.jpg|Феодосий қабырғалары
Mosques in Istanbul at dusk.jpg
</gallery>
</center>

== Бауырлас қалалары ==
{| cellpadding="10"
|- valign="top"
|
* {{flagicon|Greece}} [[Афина]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Spain}} [[Барселона]], [[Испания]]
* {{flagicon|Germany}} [[Берлин]], [[Германия]]
* {{flagicon|Hungary}} [[Будапешт]], [[Мажарстан|Венгрия]]
* {{flagicon|Germany}} [[Кёльн]], [[Германия]]
* {{flagicon|Romania}} [[Константа]], [[Румыния]]
* {{flagicon|Albania}} [[Дуррес]], [[Албания]]
* {{flagicon|Italy}} [[Флоренция]], [[Италия]]
* {{flagicon|Bulgaria}} [[Пловдив]], [[Болгария]]
* {{flagicon|Czech Republic}} [[Прага]], [[Чехия]]
* {{flagicon|Netherlands}} [[Роттердам]], [[Нидерланд]]
* {{flagicon|Russia}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]], [[Босния және Герцеговина]]
* {{Flagicon|Macedonia}} [[Скопье]], [[Солтүстік Македония]]
* {{flagicon|Sweden}} [[Стокгольм]], [[Швеция]]
* {{flagicon|France}} [[Страсбург]], [[Франция]]
* {{flagicon|Italy}} [[Венеция]], [[Италия]]
* {{flagicon|Poland}} [[Варшава]], [[Польша]]
* {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]]
* {{flagicon|Jordan}} [[Амман]], [[Иордания]]
* {{flagicon|Azerbaijan}} [[Баку]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]]
* {{flagicon|Lebanon}} [[Бейрут]], [[Ливан]]
* {{flagicon|South Korea}} [[Пусан]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]
* {{flagicon|Syria}} [[Дамаск]], [[Сирия]]
* {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]]
* {{flagicon|Vietnam}} [[Хошимин]], [[Вьетнам]]
* {{flagicon|Iran}} [[Исфаһан|Исфахан]], [[Иран]]
* {{flagicon|Indonesia}} [[Джакарта]], [[Индонезия]]
* {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Жидда]], [[Сауд Арабиясы]]
* {{flagicon|Malaysia}} [[Джохор-Бару]], [[Малайзия]]
* {{flagicon|Afghanistan}} [[Кабул]], [[Ауғанстан]]
* {{flagicon|Russia}} [[Қазан]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Pakistan}} [[Лахор]], [[Пәкістан]]
* {{flagicon|Turkmenistan}} [[Мары|Мери]], [[Түрікменстан]]
* {{flagicon|Kyrgyzstan}} [[Ош]], [[Қырғызстан]]
* {{flagicon|Uzbekistan}} [[Самарқан]], [[Өзбекстан]]
* {{flagicon|People's Republic of China}} [[Шаңхай|Шанхай]], [[Қытай]]
* {{flagicon|Japan}} [[Шимоносеки]], [[Жапония]]
* {{flagicon|Indonesia}} [[Сурабая]], [[Индонезия]]
* {{flagicon|Iran}} [[Тебриз|Табриз]], [[Иран]]
* {{flagicon|People's Republic of China}} [[Сиань]], [[Қытай]]
* {{flagicon|Argentina}} [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]]
* {{flagicon|Cuba}} [[Гавана]], [[Куба]]
* {{flagicon|United States}} [[Хьюстон]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
* {{flagicon|Mexico}} [[Мехико|Мехико-Сити]], [[Мексика]]
* {{flagicon|Brazil}} [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]]
* {{flagicon|Canada}} [[Торонто]], [[Канада]]
* {{flagicon|Egypt}} [[Каир]], [[Мысыр]]
* {{flagicon|Algeria}} [[Константина (қала)|Константина]], [[Алжир]]
* {{flagicon|Sudan}} [[Хартум]], [[Судан]]
* {{flagicon|Morocco}} [[Рабат (қала)|Рабат]], [[Марокко]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat-inline|Istanbul|Ыстанбұл}}
* [[Түркия]]

[[Санат:Ыстанбұл]]
[[Санат:Түркия қалалары]]
|}

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Ыстанбұл - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sagzhan: "Ыстанбұл" бетін қорғады ([Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (мәңгі))