Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:37Z

1 түзету

1nter pares: /* Географиясы */

2026-03-14T11:32:16Z

‎Географиясы

Жаңа бет

[[Сурет:Vereshchagin-Ruins-of-the-Theater-in-Chuguchak.jpg|thumb|290px|right|Орыс суретшісі [[Верещагин, Василий Васильевич|Василий Васильевич Верещагинның]] «Шәуешектегі театрдың қирандылары» (1869-70) атты суреті.]]
'''Шәуешек''' ({{lang-kz|شاۋەشەك}}, {{lang-ug|Chöchek, چۆچەك}}, {{lang-zh|塔城}}; [[пинйін]]: Tǎchéng — Тачең) — [[Қытай]]дың [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы‎]]ндағы қала. Шәуешек округі ({{lang-zh|塔城地区, Tǎchéng Dìqū}}) [[Іле Қазақ автономиялық облысы]]на кіреді. Бұрынғы кездері бұл қала мен оның округі Ресейде '''Тарбағатай''' ([[ұйғыр тілі|ұйғырша]]:{{unicode|Tarbaƣatay}}) деп аталған.

== Географиясы ==
Шыңжаңның солтүстістік бөлігінде, [[Тарбағатай]] жотасының етегінде орналасқан.

Қаланың батысында, оны [[Шығыс Қазақстан облысы]]мен байланыстыратын жолдың бойында, одан 17 шақырым қашықтықта «Бакту» (巴克图) шекаралық бақылау-өткізу бекеті орналасқан. Оның Қазақстан жағы «Бақты» деп аталады.<ref>[http://russian.china.org.cn/business/archive/xj-bianmao/txt/2005-01/17/content_2153475.htm Сухопутный (автодорожный) КПП «Бахты»]</ref>

== Халқы ==
Бүкіл Шәуешек округінің ауданы 98 824 шаршы километрді құрайды, тұрғындарының саны 892 397 жан (2000). 2000 жылғы санақ бойынша округтің ұлттық құрамы төмендегідей болған:

{| class="wikitable"
|-
! Ұлты
! Саны
! Округ халқындағы үлес салмағы
|-
| [[қытайлар]]
| 522.829
| 58,59%
|-
| [[қазақтар]]
| 216.020
| 24,21%
|-
| [[дүңгендер]]
| 66.458
| 7,45%
|-
| [[ұйғырлар]]
| 36.804
| 4,12%
|-
| [[моңғолдар]]
| 29.759
| 3,33%
|-
| [[дұңсяндар]]
| 5.500
| 0,62%
|-
| [[даурлар]]
| 4.533
| 0,51%
|-
| [[орыстар]]
| 2.948
| 0,33%
|-
| [[қырғыздар]]
| 1.870
| 0,21%
|-
| [[сібе]]
| 1.536
| 0,17%
|-
| басқалар
| 4.140
| 0,46%
|}

Шәуешек қаласының өзінде 1994 жылы бағаланғандай 56 400 адам тұрған.

Даурлар мен сібелер Шәуешек округіне Қиыр Шығыстан 1764 жылдары Қытайдың батыс шекарасын бекіту мақсатымен көшірілген.

Шәуешектегі Православ шіркеуі [[Қытайдағы мәдени төңкеріс|Мәдени төңкеріс]] кезінде қиратылған болатын, енді жергілікті орыс қауымдастығының серкелері оны қайта тұрғызуға жергілікті билік орындарынан көмек сұрауда.<ref>[http://www.forum18.org/Archive.php?article_id=406 XINJIANG: Security service investigation followed Orthodox priest's deportation] (September 2004) {{en icon}}</ref>

== Экономикасы ==

== Тарихы ==
19-шы ғасырда бұл қала Ресей мен Қытайдың арасындағы маңызды сауда-саттық орталығы болған.

[[1865]] жылы [[дүңген көтерілісі]]нің кезінде қала қатты қираған.<ref>В.А. Моисев «Россия и Китай в Центральной Азии (вторая половина XIX в. — 1917 жж.)» ISBN 5-93957-025-9. [http://new.hist.asu.ru/biblio/ruskit/03.html Глава 3. МУСУЛЬМАНСКИЕ ВОССТАНИЯ В СИНЬЦЗЯНЕ И ПОЛИТИКА РОССИИ. 1864-1871 жж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930183639/http://new.hist.asu.ru/biblio/ruskit/03.html |date=2007-09-30 }}</ref>

== Сілтемелер ==
* Г.Е. Грум-Гржимайло, [http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/099/99440.htm Тарбагатайский округ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[ЭСБЕ]], около 1898 ж.)
* [http://www.kyrgyz.ru/?page=297 М.А. Чертыков, "Тарбагатайские кыргызы"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202102911/http://www.kyrgyz.ru/?page=297 |date=2007-12-02 }}
<references/>

[[Санат:Қытай қалалары]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Шәуешек - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

1nter pares: /* Географиясы */