Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:54:06Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Жамбыл облысы → Санат:Жамбыл облысы географиясы

2016-06-09T17:29:11Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Жамбыл облысы → Санат:Жамбыл облысы географиясы

Жаңа бет

'''Шу аңғары''' - [[Қырғызстан]]ның солтүстігінде орналасқан [[аңғар]].

Бұл аймақтың құрамына аңғардың оңтүстігін көмкеріп жатқан [[Сусамыр аңғары]] келіп тірелетін [[Қырғыз қыраты]], сондай-ақ [[Шу (өзен)|Шу өзенінің]] оң саласы — [[Шоң Кемін өзені]]нің аңғары кіреді. Шу өзені Шу аңғары аймағының солтүстіктегі табиғи шекарасын құрайды. Сонымен бірге бұл [[Қырғызстан]] мен [[Қазақстан]]ның арасындағы шекара болып есептеледі. Шу аңғарының [[ландшаф]]тары бай әрі сан алуан. Республиканың халық неғұрлым тығыз қоныстанған бөлігі — тау етегіндегі кең [[аңғар]]. Аңғардың батыс және шығыс бөлігін байланыстыратын кең [[автомагистраль]]дің бойына жасыл [[желек]] пен [[бақ]]қа малынған толып жатқан елді мекендер жарыса орналасқан. Олардың айналасында [[қант қызылшасы]]ның плантациялары, [[бидай]], [[жүгері]], [[жоңышқа]] және басқа да [[дақыл]]дардың егістіктері, жеміс бақтары мен [[жүзімдік алқаптар]]ы бар. Егін шаруашылығы мұнда суландырудың арқасында дамуда.

[[Автомобиль]] және [[темір жол]] бойын бойлап [[Үлкен Шу каналы]]ның батыс тармағы шығыстан батысқа қарай 175 км-ге созылып жатыр. Қосымша [[канал]]дар жүйесімен бірге ол бір замандарда құлазып жатқан жерлердің бейнесін мүлдем өзгертуге мүмкіндік берді.

[[Шатқал]]дармен тілімденген, тау өзендері ағып өтетін [[Қырғыз қыраты]]ның тауалды мен аласа жоталарын далалық жайылымдар алып жатыр. Шатқалдарда [[ауыл]]дар, демалыс үйлері мен [[Бішкек]] қаласы түрғындарының саяжайлары орналасқан.

Оңтүстікке қарай [[қырат]]тың тік беткейлі және терең шатқалды, орташа биіктіктегі сілемдері созылып жатыр. Олардың [[беткей]]леріндегі далалар биік шөпті [[шалғын]]дық және шалғындық далалық жайылымдармен алмасып отырады, [[шырша]], [[арша]] тоғайлары, қалың бұталар кездеседі. Жоғары жақта [[жазғы уақыт]]та жарқын гүлденетін субальпілік және альпілік шалғындар қамтыған. Одан да жоғарырақта жалаң [[жартас]]тар 4000—5000 м-ге дейінгі биіктікке көтерілетін тік шыңдары бар мәңгі қар мен мұздақтар аймағы жатыр.

==Кен байлықтары==
Аймақ [[кен байлықтары]]на бай емес. Полиметалл кендері құрылыс материалдарының кен орындарымен ерекшеленеді Негізінде, [[Шолпан-ата шипажайы]] пайдаланатын ыстық [[қайнар]]лар және [[минералды бұлақтар]] бар.

Шу аңғары республикадағы неғұрлым қолайлы көліктік-географиялық орынға ие, оның аумағы арқылы маңызды көліктік магистральдар: [[Құлан]]нан ([[Қазақстан]]) [[Бішкек]]ке одан әрі [[Балықшы]]ға дейін темір жол және [[Тянь-Шань]] мен оңтүстік-батыс [[Қырғызстан]]ның ішкі аудандарына дойн тармақталатын Ташкент — Бішкек — Алматы автожолының телімі өтеді.

==Өнеркәсібі==
Шу аңғары аймағы — республиканың аса маңызды өнеркәсіпті және ауыл шаруашылықты ауданы. Қырғызстанның бүкіл аумағының 10%-дан аз жерін алып отырған ол республиканың қалған аумағын қосып алғанда шығарылған өнеркәсіп өнімінен екі есе көп өнім шығарады. Өнеркәсіптің негізгі саласы — [[машина жасау]] (аспаптар, злектротехникалық бұйымдар шығарады). [[Жеңіл өнеркәсіп|Жеңіл]], [[тамақ өнеркәсібі]], [[құрылыс өнеркәсібі]] дамыған.

==Шу аңғарыдағы суармалы егіншілік==
'''Шу аңғары''' — [[суармалы егіншілік]]тің ірі ауданы. Суарылатын жердің жалпы ауданы 315 мың га (республикадағы жалпы ауданның 1/3 бөлігіне жуығы). Бұл, негізінен, [[қант қызылшасы]], [[эфир майлы дәні]], бақшалық және азықтық дақылдар, көкөністер өсірілетін егістіктер. Дәнді дақылдардың елеулі бөлігі суарылмайтын жерлерге себіледі. Бірақ мұндағы өнім түрақты емес, ол жауын-шашын мөлшеріне тәуелді болады.

==Өсімдіктері==
Негізгі дәнді дақыл — [[күздік бидай]]. Оның үлесіне Шу аңғарында өсірілетін барлық дәнді дақылдардың жартысына жуығы тиеді. Азықтық [[арпа]] мен [[жүгері]] себуге де маңызды орын беріледі. [[Бішкек]], [[Тоқмақ]], [[Қарабалта]] сияқты өперкәсіптік орталықтардың айналасында көкөніс өсіру калыптасқан.

Шу аңғары республикада өндірілген барлық көкөністердің 60%-дан астамын береді. Бау-бақша өсіру мен жүзім өсіру де суармалы егіншілік аумағында орналасқан. [[Бақтар]] мен жүзімдіктер, әсіресе Бішкектің айналасында ерекше көп. Жеміс беретін ағаштардан [[алма]], [[алмұрт]], [[шие]], [[алша]], [[қара өрік]], [[өрік]], [[шабдалы]] көп отырғызылады. Жүзімнің [[шарап]] жасайтын сорттары басым өсіріледі. Шу аңғарында республикадағы жемістік дақылдар мен жүзімдіктердің жартысына жуығы өсіріледі.

==Мал шаруашылығы==
Мал шаруашылығында басты рөлді сүтті-етті бағыттағы [[мал шаруашылығы]] атқарады. Шу аңғарының көпшілік жерінің жыртылатынына қарамастан, ауыл шаруашылығына жарамды жердің 70%-на жуығын жайылымдар құрайды.

Ресспубликаның басқа аудандарының ішінен Шу аңғары қала халқының ең жоғары үлесімен ерекшеленеді 55%-дан жоғары). Оның аумағында Қырғызстан халқының 1/3 бөлігі тұрады.

Шу аңғарының орталық бөлігінде республика астанасы қаласы орналасқан.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия.
Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Аңғарлар]]
[[Санат:Қазақстан географиясы]]
[[Санат:Қырғызстан географиясы]]
[[Санат:Шу облысы]]
[[Санат:Жамбыл облысы географиясы]]

← Ескі түзетулер	17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Шу аңғары - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Жамбыл облысы → Санат:Жамбыл облысы географиясы