Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:10:41Z

1 түзету

CommonsDelinker: «:File:Venus-real.jpg» деген «:File:Venus-real_color.jpg» дегенмен алмастырылды.

2015-12-23T19:45:11Z

«File:Venus-real.jpg» деген «File:Venus-real_color.jpg» дегенмен алмастырылды.

Жаңа бет

{{Infobox Planet
| bgcolour = #EDD58B
| name = Шолпан
| symbol = [[Сурет:Venus symbol.svg|25px|Шолпанның астрономиялық нышаны]]
| image = [[Сурет:Venus-real color.jpg|240px|Venus]]
| caption = Шолпанныың шын түсі
| epoch = [[J2000]]
| aphelion = 108,942,109 km 0.72823128 [[Астрономиялық бірлік|AU]]
| perihelion = 107,476,259 km 0.71843270 AU
| semimajor = [[1 E11 m|108,208,930]] km 0.723332 AU
| eccentricity = 0.0068
| period = [[1 E7 s|224.70069]] [[күн]] 0.6151970 [[юлиус жылы (астрономия)|yr]]
| synodic_period = 583.92 days
| avg_speed = 35.02 км/с
| inclination = 3.39471° Күн экуаторына 3.86°
| asc_node = 76.67069°
| arg_peri = 54.85229°
| satellites = Жоқ
| physical_characteristics = yes
| mean_radius = 6051.8 ± 1.0 km<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal
| last= Seidelmann| first= P. Kenneth
| coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et.al.
| title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006
| journal= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
| volume=90 | pages=155–180 | year=2007
| doi=10.1007/s10569-007-9072-y
| url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y
| accessdate=2007-08-28 }}</ref> 0.9499 Earths
| flattening = < 0.0002<ref name=Seidelmann2007/> 
| surface_area = [[1 E14 m²|4.60×108]] km² Жердің 0,902
| volume = 9.38{{e|11}} km³ Жердің 0,857
| mass = [[1 E24 kg|4.8685×1024]] kg Жердің 0,815
| density = 5.204 g/cm³
| surface_grav = 8.87 [[Acceleration|m/s2]] 0,904 ''[[g-force|g]]''
| escape_velocity = 10.46 км/с
| sidereal_day = [[retrograde motion|−]]243.0185 day
| rot_velocity = 6.52 км/сағ
| axial_tilt = 177.36°
| right_asc_north_pole = 18 h 11 min 2 s 272.76°<ref>
{{cite web
| title = Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites
| publisher = International Astronomical Union
| date= 2000
| url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm
| accessdate = 2007-04-12}}</ref>
| declination = 67.16°
| albedo = 0.65
| magnitude = up to -4.6<ref name=nasafact/>
| angular_size = 9.7" — 66.0"<ref name=nasafact>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|title = Venus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = 2007-10-12|date= сәуір 15, 2005}}</ref>
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[Келвин]]
| mean_temp_1 = 735 K<ref>
{{cite web
| last =
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| title = Venus: Facts & Figures
| work =
| publisher = NASA
| date =
| url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric
| format = html
| accessdate = 2007-04-12}}</ref><ref>{{cite web
| last =
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| title =Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars
| work =
| publisher = Planetary Society
| date =
| url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html
| accessdate = 2007-04-12|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060902180515/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|archivedate=2006-09-02}}</ref>
| temp_name2 = [[Целсиус]]
| mean_temp_2 = 461.85 °C
| adjectives = [[шолпандық]]
| atmosphere = yes
| surface_pressure = 9.3 [[Паскал (бірлік)|MPa]]
| atmosphere_composition = ~96.5% [[Carbon dioxide]] ~3.5% [[Nitrogen]] .015% [[Sulphur dioxide]] .007% [[Argon]] .002% [[Water vapor]] .0017% [[Carbon monoxide]] .0012% [[Helium]] .0007% [[Neon]] trace [[Carbonyl sulfide]] trace [[Hydrogen chloride]] trace [[Hydrogen fluoride]]
}}
[[Сурет:Terrestrial planet size comparisons.jpg|нобай|солға|Салыстырмалы үлкендіктер: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс]]
'''Шолпан''' — [[Күн жүйесі]]ндегі оған жақын екінші [[ғаламшар]].[[Көлемі]] мен [[масса]]сы жағынан [[Жер]]ге жуық болғандықтан, ерте кезден-ақ ғалымдардың назарын өзіне аударған. Алайда, оны тұтасқан ақ бұлт қабаты қоршап жатқандықтан, бұл ғаламшардың табиғаты мен қозғалысын [[оптика]]лық бақылаулар арқылы анықтау қиындық келтіруде. Дегенмен, радиобақылаулар нәтижесі күтпеген мәліметке қол жеткізді. Шолпан ([[Уран]]ды есептемегенде) барлық ғаламшарлар айналатын жаққа кері бағытта, яғни өзінің [[Күн]]ді айнала қозғалатын бағытына өз осі төңірегіндегі қарсы айналатын болып шықты. Ондағы күндік [[тәулік]] шамамен Жердегі 118 тәулікке тең.
Оның Күннен орташа арақашықтығы 108 млн. км (0,723 [[астрономиялық бірлігі]]). Сидерлік айналу периоды 224 тәулік 16 сағат 49 мин 8 с. Жерден қараған бақылаушыға Шолпанның Күннен бұрыштық қашықтығы 48″-тан аспайды. Сондықтан ол Күн батқаннан кейін (кешкі жұлдыз) не Күн шығардың алдында (таңертеңгі жұлдыз) ғана аз уақыт көрініп тұрады. '''Шолпан''' – аспандағы ең жарық шырақ (Күн мен Aйдан кейінгі). [[Жалтырау]]ының максимумы 4,4-[[жұлдыздық шама]]ға дейін жетеді. Шолпанның фазаларын (1610 жылы [[Галилео Галилей|Г.Галилей]] ашқан) көру қабілеті ерекше жақсы адамдар жай көзбен де байқай алады. Төменгі тоғысуы кезінде Шолпанның бұрыштық диаметрі 64″-қа жетеді. Жер бетінде жүргізілген радиолокациялық бақылаулардың нәтижесі бойынша Шолпанның орташа радиусі 6050±0,5 км, массасы 0,9528 Жер массасындай. Шолпанды қоршаған қою [[атмосфера]]ның бар екендігін, Шолпанның Күн дискісін басып өту кезін бақылай отырып, алғаш рет [[Михаил Васильевич Ломоносов|М.В. Ломоносов]] ашқан (1761). '''Шолпан''' атмосферасында көмір қышқыл газының (СО2) болатындығы [[спектроскопия]]лық жолмен анықталған. Шолпанның температурасы оның бетіне жақындаған сайын арта түсетіндігін Шолпанның төменгі атмосферасында алғаш рет кеңестік “Венера-4” (1967) автоматтық планетааралық стансасында тікелей жүргізілген өлшеулер көрсетті. “Венера” (КСРО) және “Маринер” (АҚШ) автоматтық планетааралық стансаларында жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде '''Шолпан''' планетасы атмосферасының құрамы 97,3% көмір қышқыл газынан, 2%-дан кем азоттан, 0,1%-дан кем оттектен және 1%-дан кем су буынан тұратындығы анықталды. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда '''Шолпан''' бетінің жарықтылығы шамамен 10 мың [[люкс]]ке тең. Ел аузында Ай Күнмен үзеңгілес жүретін болса, '''Шолпан''' Аймен тетелес келеді.
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref>
== Түсініктемелер ==
<references/>

{{wikify}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons}}
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus Venus Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration]
* [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus], [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Image catalog]
* [http://www.nineplanets.org/venus.html The Nine Planets: Venus]
* [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html NASA page about the Venera missions]
* [http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/ Magellan mission home page]
* [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html Pioneer Venus information from NASA]
* [https://archive.is/20120523224458/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/transit/venus0412.html Detailed information about transits of Venus]
* [http://www.geody.com/?world=venus Geody Venus], a search engine for surface features
* [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus Maps of Venus in NASA World Wind]
* [http://www.sil.si.edu/exhibitions/chasing-venus/intro.htm Chasing Venus, Observing the Transits of Venus] Smithsonian Institution Libraries
* [http://www.lpi.usra.edu/resources/vc/vchome.shtml Venus Crater Database] Lunar and Planetary Institute
* [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/diskmap.php Calculate/show the current phase of Venus] (U.S. Naval Observatory)

{{Footer_SolarSystem}}

[[Санат:Шолпан]]
[[Санат:Жер тәрізді ғаламшарлар]]
[[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]]
[[Санат:Астрономия]]

← Ескі түзетулер	18:10, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Шолпан (ғаламшар) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

CommonsDelinker: «:File:Venus-real.jpg» деген «:File:Venus-real_color.jpg» дегенмен алмастырылды.