https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A8%D0%B8%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8BШиырбай Келдібайұлы - Түзету тарихы2026-04-20T02:23:28ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B8%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=57515&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:58:23Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B8%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=57514&oldid=prevСалиха: /* Шиырбай Келдібайұлыный өмірбаяны */2015-09-02T12:28:51Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Шиырбай Келдібайұлыный өмірбаяны</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>==Шиырбай Келдібайұлыный өмірбаяны==<br />
'''Шиырбай Келдібайұлы''' 1846-47 жылдар шамасында туып, 1917 жылы [[дүние]]ден кайтқан, қазақтың [[шешен]] [[тіл]]ді [[ділмәр]] [[би]]і. Ол өзі туып-өскен [[Талдықорған облысы]]ның [[Сарқант ауданы]]нда әуелі болыс, кейіннен би болып талай-талай шиеленіскен [[жер]] [[дау]]ы, жесір дауы, [[ел]] арасындағы [[өмір]], тұрмыстан туып жататын дау-дамайдың түйінін шешіп, [[халық]]ты әділдігімен [[риза]] еткен белгілі шешен. Шиырбайдың [[ата]] тегі жөнінде аса көп дерек кездейспейді. Бізге Шиырбай жөнінде кысқаша дерек берген [[Алматы]] тұрғыны Әбдікәрім Хасеновтың айтуына қарағанда, ол [[Орта жүз]] [[Найман]] [[тайпа]]сынан [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] - [[Аталық]] атасынан тарайтын көрінеді.<br />
<br />
Шиырбай шешен атақты [[Абай]]мен [[замандас]], [[құрдас]], [[сырлас]] екен. Ол Абай тәңірегіндегі Байкөкше, Шәңкі, т.б. бірқатар [[ақын]], [[жырау]], [[би-шешен]]дермен талай бірге жүріп, [[ел]] үшін елеулі [[қызмет]] еткен белді, беделді билердің бірі.<br />
<br />
==Шиырбай Келдібайұлы туралы әңгімелер==<br />
===Шиырбай Келдібайұлы туралы әңгіме===<br />
Шиырбайдың алғаш [[рет]] [[әділ]] [[төрелік]] айтып, ел көзіне түсуі былай екен: оның әкеден бірге туған Қиырбай деген інісі болады. Сол Қиырбай бозбала кезінде біреудің қалыңмалын төлеп ұзатқалы отырған қызын алып қашады. Екі ел арасында дау басталады. [[Ұрыс-жанжал]] өрши түседі. Екі елдің игі жақсылары қайсы биге барып жүгінсек екен деп жүргенде, Шиырбай оларға:<br />
:- [[Бөтен]] елден [[би]] жалдап, шығындап қайтесіңдер, мен-ақ тындырып берейін ол дауларыңды, - дейді. [[Қыз]] ауылының адамдары:<br />
:- Шиырбай әлі белгілі би емес қой, ол өз [[туысқан]]ына бүйрегі бүрып, [[әділ]] [[төрелік]] айта алмайды, - деп көнбейді. Арада біраз [[уақыт]] өтеді. Қыздың төркін жағы көрші елдің биіне барып [[өтініш]] айтса, ол [[ат]] пен [[түйе]] сұрапты. Олар енді Шиырбайға айналып соғыпты. Сонда Шиырбай:<br />
:- Тура биде туған жоқ деген сөзді білесіңдер ме? - дейді.<br />
:- Білеміз, - дейді олар.<br />
:- Алдымен менің билігімді тыңдап көріңдер. Мен сендерден оларға ұқсап сөзіме ат пен түйе сұрамаймын. Бір тиындарынның керегі жоқ. Өз [[мал]]ым өзіме жетеді. Кісіден пара алып би болғанша, тектен-тек қарап жүргенім жақсы, түсінікті ме?!<br />
:- Түсіндік, келістік, - деп екі [[жақ]] билікке отырады. Шиырбай даугерлер мен жауапкерлерді сұрап тергеп алады да:<br />
:- Қиырбай, туысым болсаң да шынымды айтайын. Сен кінәлісің. Айыбыңды төле дағы, қызын өздеріне қайтар. Бітім осылай болсын. Бұған не дейсіңдер ағайын?! - дейді. Елдің бәрі: "бәрекелді, туғаныңа болайын! Тура биде туған жоқ" деген осындай-ақ болар, - деп оған риза боп тарқасыпты. Сол-сол екен содан былай қарай ол елдің адамдары Шиырбайға жүгінетін бопты.<br />
<br />
===Шиырбай Келдібайұлы туралы әңгіме===<br />
Сарқанттағы Тұрысбек қажы, Көгенай төре тағы бір байлар, болыстар бас қосқан жиында Тұрысбек қажы Шиырбай шешенді сынамақ болып:<br />
:- Ширеке, осы Мүсіреп шешен қандай [[адам]]? - деп сұрапты. Сонда Шиырбай:<br />
:- Мүсіреп шешен жанған оттай, атқан оқтай! - депті.<br />
Енді Көгенбай төре сұрапты:<br />
:- Шербай бай кандай?<br />
:- Алғаны кайтпайды, көргенін айтпайды.<br />
:- Ал, мынау отырған өзіңіз қандайсыз? - дегенде, ол:<br />
:- Аяқтыға жол бермейтін, сөйлерге келгенде, сөз бермейтін шешен, -<br />
деп Мүсіреп айтпап па еді. Мен сондаймын, - депті.<br />
<br />
===Шиырбай Келдібайұлы туралы әңгіме===<br />
Шиырбай шешеннің қартайған шағында оған [[түйе]] іздеп жүрген екі [[жолаушы]] жолығып [[жөн]] сұрапты:<br />
:- Анау қатарынан тігілген үш [[үй]] кімнің үйі? - дейді. Сонда Шиырбай қария:<br />
:- Бергі үй болып-толып тұрғанның үйі.<br />
:- Ортадағы үй болып, болдырғанның үйі.<br />
:- Шеткі үй бола-бола әбден тозған, торыққанның үйі, - депті.<br />
Әлгі екеу:<br />
:- Түсінбедік қой, [[ақсақал]], - десе:<br />
:- Барып сұраңдар өздерінен, - депті. Екі жолаушы жағалап отырып, бергі үйге барса, болып-толып отырған үлкен баласының үйі екен. Ортадағы үйге барса, әлі болып толмаған кіші баласының үйі екен. Ең шеткі үйге барса, болып, болып әбден тозған, торыққанның үйі осы депті әлгі шал.<br />
<br />
Сонда екі жолаушы:<br />
:- Сіз, осы Шиырбай шешен емессіз бе? - депті.<br />
:- Болсақ болармыз, - депті Шиырбай шешен.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Тұлғалар]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Салиха