https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D2%9B%D1%88%D3%A9%D0%BF 2026-09-07T20:51:08Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D2%9B%D1%88%D3%A9%D0%BF&diff=115434&oldid=prev 2026-06-26T06:26:43Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D2%9B%D1%88%D3%A9%D0%BF&diff=115433&oldid=prev 2016-02-29T19:03:24Z

<p><a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Көкгүлдер (мұндай бет жоқ)">Санат:Көкгүлдер</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{taxobox<br /> |name = ''Centaurium erythraea''<br /> |image = Centaurium erythraea 220603.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = [[Asterids]]<br /> |ordo = [[Gentianales]]<br /> |familia = [[Көкгүл тұқымдасы|Gentianaceae]]<br /> |genus = ''[[толғақшөп|Centaurium]]''<br /> |species = '''''C. erythraea'''''<br /> |binomial = ''Centaurium erythraea''<br /> |binomial_authority = Rafn<br /> |synonyms = ''Erythraea centaurium''&lt;br&gt;''Centaurium minus''&lt;br&gt;''Centaurium umbellatum''<br /> |}}<br /> '''Шатырша толғақшөп''' ({{lang-la|Centaurium erythraea}}) – [[Көкгүл тұқымдасы|көкгүлдер]] тұқымдасы, [[толғақшөп]] туысына жататын, биіктігі 15-20 см-дей, екі жылдық өсімдік.<br /> <br /> === Ботаникалық сипаты ===<br /> [[Сурет:Шатырша толғақшөп.jpg|thumb|left|180px|]]<br /> * Сабағы бір немесе бірнешеу, жоғарғы жағы бұтақты, төрт қырлы болып келеді.<br /> * Тамыры - жіңішке, тамыр жапырақтары сопақша, жұмыртқа тәрізді және шоғырланып тұрады. <br /> * Сабақтан өсіп шыққан жапырақтары эллипс тәрізді, шеттері бүтін болады.<br /> * Гүлдері ашық қызыл түсті, шоғырланған. Гүл жапырақшалары да, гүл тостағаншасының қалақшалары да бес-бестен.<br /> * Жемісі - ұзынша келген қауашақ.<br /> * [[Шілде]]-[[тамыз]] айларында гүлдейді.<br /> <br /> === Емдік қасиеті===<br /> Дәрі жасау үшін өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Оның құрамында генцианин [[Алкалоидтар|алкалоиді]], эритаурин және эритроцентаурин деген [[гликозидтер]], қоймалжың, [[шайыр]], воск және басқа да заттар бар. <br /> * Медицинада бұл өсімдіктен жасалған дәрілер тамаққа тәбетті арттыру үшін, асқазан бездерінің жұмысын күшейту үшін қолданылады.<br /> * Халық медицинасында ас қорыту жұмыстары нашарлағанда, іш желденіп, ішектер түйіліп ауырғанда, өт қалтасы мен өт жолдары қабынғанда, іш өткенде пайдаланылады.<br /> * Сонымен қатар [[өкпе туберкулезі]]н емдеуге және [[ішек құрттары]]н түсіру үшін қолданылады.<br /> * Халық арасында бауыр мен [[бүйрек]] ауруларын, қаны аздықты, [[маскүнемдік]]ті емдейді.<br /> <br /> === Дәріні дайындау және қолдану тәсілі ===<br /> * Маскүнемдікті емдеу үшін шатырша толғақшөптің 4 бөлігін, жусанның бір бөлігін қосып араластырады. Осы шөп ұнтағының 1 ас қасығын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, даяр боған дәріні сүзіп алып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді.<br /> * Ішек құрттарын түсіру үшін шайшөптің, түймешетеннің, шатырша толғақшөптің әрқайсысынан теңдей етіп алып араластырады. Осылардың 15 грамм ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл ішеді.<br /> * Шатырша толғақшөптен тұнба жасау үшін 15 грамм өсімдік ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл тамақтанардан жарты сағат бұрын ішеді.<br /> * Өт қалтасы қабынғанда шатырша толғақшөптің 2 грамын, аңдыздың 2 грамын, шайшөптің 2 грамын алып араластырады да, оны 2 стақан салқын суға салып, таң атқанша тұндырып қояды. Таңертең 5-7 минут қайнатқан соң сүзіп алып, аш қарынға 1 стақанын ішіп алады, ал қалғанын бір күн ішінде тамақтан соң жарты сағаттан кейін 4 мезгіл ішіп тауысады.<br /> * Асқазан қышқылы көбейіп кеткенде және асқазан тұсы қыжылдағанда, шатырша толғақшөп пен шайқурайды теңдей етіп алып араластырады да, оның ұнтақталған 3 ас қасығын, 2,5 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады. Дайын болған дәріні бір күн ішінде 4-5 рет ішіп тауысады.&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Көкгүлдер]]<br /> [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]</div>

Kmoksy