https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 2026-04-18T19:42:37Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96&diff=11677&oldid=prev 2025-04-25T17:54:20Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96&diff=11676&oldid=prev 2016-08-25T09:05:01Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Қорық аймақ<br /> | name = Шарын ұлттық паркі&lt;br&gt;[[Сурет:IMG 7431-Sharyn canyon.jpg|300px|Шарын шатқалы]]<br /> | iucn_category = II<br /> | image = Kazakhstan locator blank.svg<br /> | caption =<br /> | locator_x = 238<br /> | locator_y = 113<br /> | location = {{Қазақстан байрағы}} [[Қазақстан]], [[Алматы облысы]]<br /> | lat_degrees = 43<br /> | lat_minutes = 21<br /> | lat_seconds = 00<br /> | lat_direction = N<br /> | long_degrees = 79<br /> | long_minutes = 04<br /> | long_seconds = 00<br /> | long_direction = E<br /> | area = 127 050 [[га]]<br /> | established = [[2004]] жылдың [[ақпанның 23]]<br /> | governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті<br /> | world_heritage_site =<br /> | website =<br /> }}<br /> '''Шарын ұлттық табиғи паркі''' – [[Алматы облысы]]ның [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]], [[Райымбек ауданы|Райымбек]] және [[Ұйғыр ауданы|Ұйғыр]] аудандарында орналасқан мемлекеттік парк. [[2004]] жылы ұйымдастырылған. Жер көлемі 93,2 мың га. Ұлттық парк [[1964]] жылдан бері республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші ретінде қорғалып келді.<br /> <br /> Шарын ұлттық табиғи саябағы [[Үлкен Бөгеті]] тау жотасын, [[Сөгеті]] аңғары мен шекаралас шөлді жерлерді [[Шарын өзені]]нің бойындағы ''«Қызғылт қамалдар»'' аңғарын, сол маңдағы далалы алқапты және [[Торайғыр тауы]] беткейлерін қамтиды. [[Саябақ]] аумағынан [[Шарын өзені]] ағып өтіп, [[Іле]] өзеніне құяды. [[Шарын өзені]]не тау беткейлерінен басталатын [[Шалкөдесу]], [[Кеген]], [[Қарқара]], [[Кенсу]], [[Орта Мерке]], [[Шет Мерке]], [[Темірлік (өзен)|Темірлік]], т.б. ұсақ өзендер қосылады. Парк ауа райы құрғақ [[қоңыржай]], жауын-шашынның жылдық мөлшері 150 мм-дей. Шарын ұлттық табиғи саябағында [[геология]]лық ежелгі кезеңдерден сақталып келе жатқан ''«Қызғылт қамалдар»'' аңғарының кескін-келбеті өте таңданарлық. [[Шарын өзені]]нің миллиондаған жылдар бойы жуып-шаюынан өзен аңғарында ойдым-ойдым қызғылт түсті [[шатқал]]дар пайда болған. Дәл осындай табиғаты ерекше [[Шарын шатқалы|шатқал]] дүние жүзінде Шарыннан басқа тек [[АҚШ]]-тағы [[Колорода]] штатында ғана кездеседі ([[Үлкен каньон шатқалы]]). Паркта өсімдіктердің 940 түрі өседі, оның 60-қа жуық түрі [[эндемик]]тер. Ондағы өсімдіктердің 21 түрі қорғауға алынып, [[Қазақстан]]ның ''«[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]»'' тіркелген. [[Сүтқоректі]]лердің 60, құстардың 300, бауырымен жорғалаушылардың 20, балықтардың 10 түрі кездеседі. [[Саябақ]] аумағынан ерте кездерде тіршілік етіп, кейіннен жойылып кеткен жануарлардың ([[піл]]дердің, [[мастодонт]]тардың, [[мүйізтұмсық]]тардың, қорқау [[қасқыр]]дың, [[стенон жылқысы]]ның, т.б.) қаңқа қалдықтары да табылған.<br /> <br /> Оны [[Үлкен Колорадо каньоны]]ның (АҚШ) кіші бауыры деп те атайды. Каньонның «Қызғылт қамалдар» деген тағы бір аталуы бар. Себебі бұл жердегі үнсіз жатқан алып жартастар өздерінің таңғажайып пішіндерімен таңқалдырады.<br /> <br /> «[[Шарын шатқалы|Шарын каньоны]]» – жаратылысында табиғи кешен. Ол Үлкен Колорадоның шағын түрі іспеттес. <br /> &lt;gallery&gt;<br /> Сурет:CharynCanyon.jpg|Шарын каньоны<br /> Сурет:CharynRoad.jpg|Шарын каньонның жанындағы жол<br /> Сурет:Valley_of_the_Castles.jpg|Сарайлар жазығы:төбеден көрінісі<br /> Сурет:CharynCanyon2.jpg|Шарын каньонның жары<br /> Сурет:Sharyn.jpg|Шарын <br /> &lt;/gallery&gt;<br /> <br /> {{commonscat|Sharyn canyon}}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;[[Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]<br /> <br /> {{Қазақстан ЕҚТА-лары}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан ұлттық парктері]]<br /> [[Санат:Алматы облысы]]<br /> [[Санат:Қазақстанның көрікті орындары]]</div>

Kasymov