Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:04Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: туылған → туған using AWB

2016-05-04T10:24:55Z

clean up, replaced: туылған → туған using AWB

Жаңа бет

[[Сурет:Hercules_and_Cerberus_LACMA_65.37.151.jpg|thumb|right|250px|"[[Геракл]] және Цербер", Antonio Tempesta (Италия, Флоренция, 1555-1630) Лос-Анджелес өңірлік өнер мұражайы.]]
'''Цербер''', немесе Кербер ({{lang-grc|Κέρβερος, Kerberos [ˈkerberos]}}, , {{lang-en|Cerberus / ˈ s ɜr b ər ə s /}}) <ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Cerberus|title= Cerberus|work=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|accessdate=2009-07-16}}</ref> — сөздің тіке мағынасы "''қараңғыдағы албасты''", көне грек мифологиясындағы Төменгі әлем (тозақ) қақпасын күзеткен үш басты қабаған ит. [[Гесиод]] "Құдайлар шежіресі" кітабында оның 50 басы болды деп суреттеген<ref>Gantz p. 22; Ogden 2013a, p. 105, with n. 182; [[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hes.+Th.+311 311–312]; [[Pindar]], fragment F249a/b SM, from a lost Pindar poem on Heracles in the underworld, according to a scholia on the ''Iliad''.</ref>. Кейін көптеген өнер туындылары оны 3 басты жыртқыш ит ретінде бейнелеген.<ref>Ogden 2013a, pp. 105–106, with n. 183; [[Sophocles]], ''[[Women of Trachis]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Eur.+Her.+22 22–25] ("three-bodied"), [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0196%3Acard%3D1076 1097–1099]; [[Euripides]], ''[[Heracles (Euripides)|Heracles]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Eur.+Her.+610 610–611], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Eur.+Her.+1276 1276–1278]; [[Virgil]], ''[[Aeneid]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Verg.+A.+6.417 6.417–421] ("triple-throated", "three fierce mouths"), ''[[Georgics]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=46DDD4DE402FC078B3A0CA9C8025544E?doc=Verg.+G.+4.483 4.483] ("triple jaws"); [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028%3Abook%3D4%3Acard%3D416 4.449–451] ("three-visaged mouths", "triple-barking"), [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Ov.+Met.+9.184 9.185] ("triple form"), [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028%3Abook%3D10%3Acard%3D1 10.21–22] ("three necks"), [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0028%3Abook%3D10%3Acard%3D1 10.65–66] ("triple necks"), ''[[Heroides]]'' [http://www.loebclassics.com/view/ovid-heroides/1914/pb_LCL041.115.xml?result=7&rskey=khGLLX 9.93–94 (pp. 114–115)] ("three-fold"); [[Seneca the Younger|Seneca]], ''Agamemnon'' [http://www.loebclassics.com/view/seneca_younger-agamemnon/2004/pb_LCL078.199.xml 859–862 (pp. 198–199)] ("triple chains"), ''Hercules Furens'' [http://www.loebclassics.com/view/seneca_younger-hercules/2002/pb_LCL062.53.xml?result=16&rskey=CRLRlQ 60–62 (pp. 52–53)] ("triple necks"), [http://www.loebclassics.com/view/seneca_younger-hercules/2002/pb_LCL062.111.xml?result=16&rskey=CRLRlQ 782–784 (pp. 110–111)]; [[Statius]], ''[[Silvae]]'' [https://archive.org/stream/statiusstat01statuoft#page/90/mode/2up 2.1.183–184 (I pp. 90–91)] ("triple jaws"), [https://archive.org/stream/statiusstat01statuoft#page/168/mode/2up 3.3.27 (I pp. 168–169)] ("threefold"), ''[[Thebaid (Latin poem)|Thebaid]]'', [https://archive.org/stream/statiusstat01statuoft#page/396/mode/2up 2.31 (I pp. 396–397)], ("threefold"), [https://archive.org/stream/statiusstat01statuoft#page/398/mode/2up 2.53 (I pp. 398–399)] ("tri-formed"); [[Propertius]], ''Elegies'' [http://www.loebclassics.com/view/propertius-elegies/1990/pb_LCL018.235.xml?result=2&rskey=Iew01V 3.5.44 (pp. 234–237)] ("three throats"), [http://www.loebclassics.com/view/propertius-elegies/1990/pb_LCL018.285.xml?result=2&rskey=Iew01V 3.18.23 (pp. 284–285)] ("three heads") [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=9AC4F2564ED0593B31146372FEC08E36?doc=Apollod.+2.5.12 2.5.12] ("three heads of dogs").</ref><ref>West, David, [https://books.google.com/books?id=XCaYMyW1YQQC&pg=PA108 p. 108]; Ogden 2013a, p. 107; [[Horace]], ''Odes'' 3.11.17–20 (West,David, [https://books.google.com/books?id=XCaYMyW1YQQC&pg=PA101 pp. 101–103]) ("a hundred snakes … triple-tongued"), ''Odes'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0025%3Abook%3D2%3Apoem%3D13 2.13.33–36] ("hundred-headed"), ''Odes'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0025:book=2:poem=19 2.19.29–32] ("triple tongue").</ref>

== Мифологиясы ==
[[Сурет:Cerberus-Blake.jpeg|thumb|left|200px|Цербер, William Blake]]
Миф бойынша, Цербер құйын үйіріп, дауыл туғызатын, жүздеген айдағар басты жын-пері Тифон<ref>[[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D304 300–314], [[Acusilaus]], fragment 6 (Freeman, [https://books.google.com/books?id=B75GgVdxYT0C&pg=PA15 p. 15]), [[Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Preface], [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae4.html 151], and [[Quintus Smyrnaeus]], ''[[Posthomerica]]'' (or ''Fall of Troy'') [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/272/mode/2up 6.260–268 (pp. 272–275)] all have Cerberus as the offspring of Typhon and Echidna, while [[Bacchylides]], Ode [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0064%3Abook%3DEp%3Apoem%3D5 5.56–62], [[Sophocles]], ''[[Women of Trachis]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0196%3Acard%3D1076 1097–1099], [[Callimachus]], fragment 515 Pfeiffer (Trypanis, [https://www.loebclassics.com/view/callimachus-fragments_uncertain_location/1973/pb_LCL421.259.xml?result=2&rskey=li3r52 pp. 258–259]), and [[Ovid]], ''[[Metamorphoses]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0028:book=4:card=481&highlight=Echidna 4.500–501], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0028:book=7:card=404&highlight=Cerberian 7.406–409] all have Cerberus as the offspring of Echidna without naming a father.</ref> мен жыланадам құбыжық Ехиднадан туған. Оның бастары көп (3), құйрығы жылан басты, мойнында да улы жылан оратылып жүреді. [[Геракл]] оны Астынғы әлемнен жер бетіне алып шыққан соң ол аузынан улы сұйықтық бүркіеді. Улы сұйықтық тамған жерден [[Уқорғасын]]дар (Aconitum) өсіп шығады. ([[Овидий]] өзінің «[[Метаморфозалар]]» естелігінде [[Медея]] уқорғасыннан пайдаланып улы сұйықтықтар жасайды.

Цербер Астынғы әлемдегі өзен жағасында тұрады (Грек мифологиясы бойынша өлуші жерасты тозағына түскен соң [[Харон]] кемесімен тозақ өзенінен өтеді), Аидқа көмектесіп Астынғы әлем қақпасын күзетеді. Ол кез келген рухтың Астынғы әлемге кіруіне жол береді, бірақ ешкімнің одан шығып кетуіне жол бермейді. Сондықтан грек және рим мифологиясы бойынша Астынғы әлемнен тек аз сандылар ғана шыға алған. Олар:

* [[Аргонавтар]]дың батыры [[Орфей]], ол өзінің өлген әйелін Төменгі әлемнен құтқарып шыққан. Бұл үшін ол Церберді тәтті әнмен әлдилеп ұйықтатып тастаған.
* [[Троя соғысы|Троя]] батыры [[Эней]], ол өз тағдырын білу үшін Төменгіәлемге түседі. Ол Церберді бір әйел әулиемен аздырып, ұйықтататын шелпек жегізіп, Цербер мүлгігенде өтіп кетеді. ([[Овидий]]: «[[Эней]]»)
[[Сурет:Herakles_Kerberos_Eurystheus_Louvre_E701.jpg|thumb|right|250px|Гераклдің Церберді жөнге салуы, (Caeretan hydria (с. 530 BC), (Лувр E701).<ref>''LIMC'' [http://www.iconiclimc.ch/visitors/treesearch.php?source=100&term=%22Herakles+2616%22 Herakles 2616] (Smallwood, pp. 92, 98); Ogden 2013b, [https://books.google.com/books?id=Vv0Fxm6Amh4C&pg=PA63 p. 63]; Ogden 2013a, p. 105; Gantz, p. 22; Perseus [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/artifact?name=Louvre+E+701&object=vase Louvre E 701 (Vase)].</ref>]]
* [[Геракл]], ол тапсырма бойынша Церберді төменгі әлемнен жер бетіне алып шығады, кейін тапсырма бойынша қайтадан Төменгі әлемге қайтарады. Церберді тірідей жеңу және ырқына көндіру Гераклдің 12 ерлігінің бірі.

Бұдан басқа, Он екі негізгі [[Олимп құдайлары]]ның бірі [[Гермес]] Төменгі әлемдегі өзеннің суымен Церберді ұйықтатып тастайды. Махаббат құдайы [[Эрос]]тың көңілдесі [[Психея]] да Церберді арнайы шелпек жегізіп ұйқтатып тастайды. "([[Апулей]] «Алтын есек» әңгімесі.)

Көне гректерде қайтыс болған адамның табытына бал құйылған құты қою дәстүрі болған. Бұл бал Цербердің көңілін аулау үшін болған. Өлуші балды Төменгі әлемге өтер алдында Церберге береді деп сенген.
Италияның оңтүстігіндегі [[Аид]]қа, [[Персефона]]ға арналған ежелгі ғибадатхананың қақпа қабырғасында итті байлауға арналған темір шынжыр байқалған. Бұл әрине Церберге қатысты әңгіме екені анық.

Сүлеймен тізімдеген 72 албасты арасындағы 24-албасты Маркиз Набериус осы Церберге қатысты.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ежелгі Грекия]]
[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]]
[[Санат:Ежелгі Грекия мәдениеті]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Цербер - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: туылған → туған using AWB