https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%29Хромотография (теориялық негіздері) - Түзету тарихы2026-09-08T02:39:28ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_(%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96)&diff=38561&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:45Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_(%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96)&diff=38560&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-20T12:03:54Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Қозғалыссыз сұйық фазадағы [[хроматография]] ерітіндідегі<br />
[[адсорбция]] іліміне негізделген. Ондағы адсорбциялық тепе-теңдік,<br />
адсорбция [[изотерма]]сындағы [[Ленгмюр]] теңдеуіне бағынады:<br />
<br />
<math>n=n_\infty*\frac{b_c}{b_c+1}</math><br />
<br />
мұндағы n - тепе-теңдік кезінде адсорбцияланған зат мөлшері,<br />
<math>n_\infty</math> - берілген адсорбентте адсорбцияланатын заттың ең көп мөлшері, b - тұрақты, с - концентрация.<br />
Ленгмюр бойынша қатты дене бетінің күллі беткі қабатына,<br />
белгілі бір аралықта орналасатын ең кіші энергиясы бар бос орындар болады. Олардың саны - <math>n_\infty</math>. Нақ осы бос орындарда ерітінді не газ молекулалары адсорбциялана алады. Шамалы [[концентрация]]да<br />
адсорбция изотермасы түзу сызықты. Шынында да, bс << 1 болғанда<br />
теңдеу жай түрге келеді:<br />
<br />
<math> n=n_\infty*b*c</math><br />
<br />
Сызықтық адсорбцияның бұл теңдеуін [[Генри]] теңдеуі деп те<br />
атайды ( Г - Генри коэффициенті, көбейткіші).<br />
Адсорбцияның сұрыптаушылығы [[адсорбент]] пен адсорбцияланатын зат арасындағы өзара әсер күштің табиғатына тәуелді. Бағаналардың эффектісі [[диффузия]] процесіне екі фазаға заттың берілуіне<br />
байланысты, бұл газ хроматографиядағыдай теориялық табақшалардағы эквивалентті биіктікпен (Н) анықталады. Қозғалғыш фазаның<br />
сызыктық жылдамдықпен және басқа шамалармен байланысы мына<br />
қатынас бойынша ернектеледі:<br />
<br />
H<sub>2</sub>Rr * (1 -Rr) uts<br />
<br />
ал<br />
<br />
Rr=t<sub>m</sub>/(t<sub>m</sub>+t<sub>s</sub>)<br />
<br />
мұндағы t<sub>m</sub> мен t<sub>s</sub> - молекулалық зат, u-жылдамдықпен қозғалғанда<br />
оның [[десорбция]] мен адсорбция арасындағы орташа уақыты. Теңдеулерден көріп отырғанымыздай, қозғалыс фазасының сызықтық<br />
жылдамдығы артқан сайын Н де өседі, ал әсерлілігі төмендейді.<br />
Молекуланың қозғалыссыз фазада болған уақыты t s, Эйнштейн<br />
теңдеуіндегі [[диффузия]] коэффициентімен (D) және кеуектің тереңдігімен (1) байланысты:<br />
I<sup>2</sup>=2Dts<br />
<br />
немесе<br />
<br />
<math>H=\frac{Rr_(1-Rr)*ul^2}{D}</math><br />
<br />
мұндағы I-дің мәні неғұрлым көп болса, соғұрлым Н биік, ал бағана<br />
тиімділігі аз болады. Дәстүрлі сұйықты адсорбциялық хроматография тиімділігінің төмен болуының бір себебі, ол адсорбенттегі<br />
кеуектің тереңдігінен.<br />
Қазіргі хроматографияда беткі қабат кеуекті адсорбенттер<br />
кеңінен қолданылуда. Олар сыртына қалыңдығы 1 мкм шамасындағы қалындықпен адсорбенттің кеуекті қабатымен қапталған ұсақ<br />
бытыра сияқты қатты дене. Мұндай адсорбенттердің терең кеуегі<br />
жоқ, ал мұның өзі Н-тің мәнінің кемуіне, жылдамдықтың артуымен<br />
бағана тиімділігінін жоғарылауына келтіреді.<br />
Бұл жоғарғы эффектісі сұйықтық хроматографияда (адсорбция,<br />
таралу, иондық алмасу кеуек арқылы өту сияқты) бөлінудің барлық<br />
механизмін іске асыруға болады, бірақ қозғалысты фаза сұйық<br />
күйдегі зат, ал қозғалыссыз фаза қалыпты фазалы және осы<br />
фазалардың полюстігіне орай бұрылған фазалар да бар. Қозғалыссыз<br />
қалыпты фазалы хроматографияда полюсті адсорбент пен полюссіз<br />
шаймалық ерітіндіні, айналымды (бұрылған) фазада - адсорбент<br />
полюссіз, шаймалык - полюсті. Онда негізінен t<sub>R</sub>, v<sub>R</sub>, N, R сияқты<br />
хроматографиялық параметрлер жиі пайдаланумен қатар таралу<br />
коэффициентінін K<sub>D</sub> орнына, сыйымдылық факторын К<sup>−1</sup> кеңінен<br />
қолданады және бағана геометриясына тәуелді болмайды:<br />
<br />
k'=t<sub>R</sub>/t<sub>o</sub>-(t<sub>R</sub> -t<sub>o</sub>) / t<sub>o</sub>= k<sub>D</sub>V<sub>o</sub>/v<br />
<br />
мұндағы v<sub>0</sub> мен v - қозғалыссыз және қозғалысты фазалардың<br />
көлемдері.<br />
Іс жүзінде бөлу үшін зерттелетін заттың бағанадағы ұсталу<br />
уақытты 2-10 есе ұзақтау болуы жеткілікті. <br />
<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot