Салиха: /* Құралдардың жасалған материалдары және сипаты */

2015-09-19T11:01:58Z

‎Құралдардың жасалған материалдары және сипаты

Жаңа бет

[[File:Хирургиялық құралдар.jpg|thumb|Хирургиялық құралдар]]
'''Хирургиялық құралдар'''<ref> Краткая медицинская энциклопедия, 3-том. Москва - 1990. ISBN 5-85270-009-6</ref> - [[операция]] жасағанда және [[жара]]ны таңу кезінде, сонымен қатар [[Диагностика|диагностикалық зерттеулер]] жүргізу барысында жасалатын [[хирургия]]лық іс-әрекеттерде пайдаланылатын құралдар жиынтығы.

== Хирургиялық құралдардың бөлінуі ==
Хирургиялық құралдар екі түрге бөлінеді:
* жалпы хирургиялық құралдар;
* арнаулы мамандандырылған құралдар:
** акушер-[[гинекология]]лық
** [[нейрохирургия]]лық
** оториноларингологиялық
** [[офтальмология]]лық,
** [[травматология]]лық
** [[ортопедия]]лық
** [[урология]]лық
Хирургиялық құралдарға жеке бір бөлшектен бастап, механикалық, электірлі және пневматикалық тәсілмен жүретін құралдар жатады(бірнеше мыңдаған атаулы хирургиялық құралдар).

== Құралдардың қызметтік әрекеті бойынша түрлері ==
* Кесетін құралдар (тінді кесу, бітеу жараны жару, дене мүшесінің ауруға шалдыққан бөлігін кесіп алып тастау, ісікті тілу т.с) - медициналық: қашау, қалақшалар, пышақтар, қайшылар, распаторлар, сүйек қысқыш және тістеуік және т.б.
* Қадайтын құралдар (дәрі ерітінділерін егу, тігетін жіптер,трубкалар, түтіктер және т.б.).
* Қысқыш құралдыр (қан тоқтату, тіндерді, дене мүшелерін немесе хирургиялық инелерді ұстау және бекіту) - қан тоқтататын, тамырларды уақытша қысатын қысқыш, тіндерді бекіткіш, ішек-қарынға арналған, ине ұстағыш, іскектер (пинцеттер) және т.б.
* Кеңейткіш және ығыстырқыш (операция кезінде басқа мүшелерді кездейсоқ зақымдамас үшін жараны, кесілген жерді, мүшелердің жолдарын кеңейту және ығыстыру).
* Шолғырлау(зондирование) және трубка жіберу(бужирование) - жіңішке, қысаң жерлердің саңылауларын ашу.

== Құралдардың жасалған материалдары және сипаты ==
* Хирургиялық құралдар көбінде [[Металл|металдан]]: никельді немесе хромды [[құрыш]] , [[Тотығу|тотықпайтын]] хромды құрыш, [[жез]] және басқа қоспалардан жасалады.
* Тоттануға беріктігімен, әрі жеңілдігімен ерекшеленетін [[Титан|титан]] және оның қоспаларынан, сонымен қатар [[Пластмасса|пластмассадан]] жасалған құралдарды да пайдалану кең тараған.
* Пайдалану мақсатына қарай кейбір құралдарды [[Термиялық өңдеу|термиялық өңдеуден]] өткізіп [[Шыңдау|шыңдайды]](құралдар қатаяды және баяу мұқалады) және [[Күйдіру, жағу|күйдіреді]] (құралдар жұмсақ және иілгіш келеді).
* Берік және қатты болу үшін [[арматура]] салу арқылы материалды нығайтады.
* Құралдар түсі негізі жалтыраған, жылтыр болып келеді. Операция кезінде мұндай құралдар шағылысып, іске кедергі жасамас үшін, кейбір құралдарды күңгірт етіп жасайды (титан қоспаларынан).
* Хирургиялық құралдардың көпшілік бөлігі белгілі бір шұғыл іс-әркет жасауға ([[өкпе]] хирургиясы, жасанды [[өңеш]] жасау, [[Жүрек-қантамырлар жүйесінің аурулары|жүрек-қантамырлар]] хирургиясы және т.б. үшін) немесе белгілі бір көлемде дәрігерлік көмек көрсетуге (үлкен операциялық жинақ, кіші операциялық жинақ және басқа) арналып жинақталады. Олар әсіресе далалық-әскери және жедел жасалатын хирургиялар үшін өте қолайлы.

== Құралдарды залалсыздандыру(стерильдеу) ==
Хирургиялық құралдарды [[залалсыздандыру]] термиялық, химиялық және радиациялық тәсілмен жүргізіледі. Емдеу-профилактикалық мекемелерде залалсыздандыруды негізінен булайтын немесе ауамен тазартатын аспапты қолданып термиялық тәсілімен жүргізеді.
* Құрлдарды залалсыздандыру және температурасы мен уақыты:
** бумен - металдан жасаған құралдарды - 132°С-та 20 минут;
** бумен - резеңкесі, ақсөлі ([[каучук]]) бар құралдарды - 120°С-та 45 минут;
** құрғақ ыстық ауамен - 180-160°С-та жасалынған материалына байланысты 60-150 минут.
* Жараға тимеген құралдарды дистилденген судың өзімен немесе натрий бикарбонаты қосылған қосапсымен 30 және 15 минут дезинфекциялайды.
* Ыстыққа төзімсіз және термиялық өңдеуден кейін қасиеті өзгеріске ұшырайтын құралдарды химиялық тәсілмен (6 проценттік сутек тотығы ерітіндісінде) залалсыздандырады.
* Залалсыздандыру алдында әр құралдың дұрыстығы тексерілуі қажет.

== Құралдарды тазалу және өңдеу ==
Құралдар пайдаланғаннан кейін дұрыс өңделіп, тазалануы қажет, оларда жабысқан [[Қан|қан]] құрамында [[микробтар]], жұқпалы [[вирустар]] тіпті залалсыздандырғаннан кейін де сақталып қалуы мүмкін. Сондықтан оларды ұқыпты тазалаудың маңызы өте зор.
* Құралдарды өңдеу және тазалау барысы:
** алдымен 20-25°С тотықтар ингибиторына 60 минутқа батырып қояды;
** уақыты өткен соң ағып тұрған сумен шаяды;
** одан кейін 40-50°С 0,3 -0,5 проценттік жуғыш затқа салып жібітеді;
** жібіген соң сол ерітіндіде ысқышпен жуады;
** жуып болғаннан кейін 3-10 минут ағынды сумен, 0,5 минут дистилденген сумен шаяды;
** соңында 85°С-та кептіреді.
Хирургиялық құралдар хирургиялық шкафтарда сақталады. Сақталу барысы әр құралдың нұсқауы бойынша қадағаланып, тиісінше күтіліп ұсталынуы тиіс.

== Хирургиялық құралдар және қысқаша сипаттама ==
[[File:Жалпы хирургиялық құралдар 1.jpg|thumb|]]
[[File:Жалпы хирургиялық құралдар 2.jpg|thumb|]]
[[File:Жалпы хирургиялық құралдар 3.jpg|thumb|]]
[[File:Жалпы хирургиялық құралдар 4.jpg|thumb|]]
'''Жалпы хирургиялық құралдар:'''
<br />
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' =жұмыс бөлігінің ұзындығы, '''b''' =жұмыс бөлігінің ені, '''d''' =диаметрі, '''W''' =айна шығыны, '''m''' =массасы, '''h''' =биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'') !!Пайдаланылуы !! қысқаша сипаттама
|-
|Түзу сапты диссектор (1) || Тінді жіктеу, тамырларды бөлу және оларды уақытша қысып қою || L= 220; b=2; 3,5
|-
|Сабы алты қырлы жалпақ қашау/долото/ (2)|| Сүйекті үңгілеу және жіктеу|| L= 230; b=10;15;20;25;30;40
|-
|Қан тоқтататын қысқыштар: тісті; имекті; түзу (3,3а) || Тамырдан қан кетпеу үшін уақытша қысу || L= 158;196;270, түзудікі L=160;198
|-
| Қан тоқтататын қысқыштың "Москит" түрі: имекті; түзу (4) || Нейрохирургиялық операцияларда тамырларды қысу || L=151, түзудікі L=154
|-
|Операциялық жабындыны теріге жапсырып қоятын қысқыш (5) || Аздап иілген || L= 90
|-
|Операциялық жабындыға арналған кремальерлі қысқыш (6,6а) || Операциялық жабындыны теріге жапсыру || L=146
|-
|Операциялық жабындыны қарынның көк етіне қысатын кремальерлі қысқыш (7,7а)|| Операциялық жабындыны денеге жапсыру || L= 195 L= 160(балаға)
|-
| Іш құрылысына арналған айна (Дуайена) (8) || Операция кезінде іш құрылысын ығыстыру || L=250; 220; b=100; 60
|-
|Жүрекке арналған айна (9,9а) || Кеуде қуысына операция кезінде жүректі ұстап тұру || L= 205; b=50; 40
|-
|Бауырға арналған айна (10) || Іш құрылысынының мүшелеріне операция жасағанда бауырды ұстап тұру| L=285; b=36;
|-
|Екі жаққа ашылатын ректальді айна (11) || Көтен ішекті және басқа табиғи кааналдарды кеңейту|| L=200; l=100; b=25;
|-
|Зобқа арналған шолғы (зонд) (12) || Итеру, тінді іру және қалқанша безді алу|| L=180;
|-
|Астаушалы хирургиялық шолғы (13,13а) ||Тінді жару және тіннің түпкі қабатын сақтау|| L=170;
|-
|Екі жақты түймелі хирургиялық шолғы (14) ||Каналдар мен қуыстарды тексеру (120°-қа иуге және түзеуге болады)|| L=160; d=2
|-
|Екі жақты түймелі құлақты хирургиялық шолғы (15) ||Каналдар мен қуыстарды тексеру және лигатура (жіп), тампон және дренажды ұстау|| L=160; d=2-3
|-
|Жалпы хирургиялық инені және түтікті ұстағыш (16,16а) ||Тінді тігу кезінде инені өткізіп тігу және ұстау. Бас жағына алмаз ұнтағы жағылады|| L=160; 200 , 250; b=3, b=2
|-
|Жұқа екі жақты ілгек (Фарабефа) (17) ||Жараның шеттерін ашу және ірі қан тамырларын ығыстыру|| L=156; b=16, l=13, 17
|-
|Екі, үш, төрт тісті өткір және мұқалған ілгек (18,18а) ||Жараның шеттерін ашу және ұстау: өткірі-тығыз, мұқалғаны-жұқа жерлерін ұстауға|| L=200; 190-200; 190-220
|-
|Қатты медициналық қалақ (үлкен,кіші, орташа) (19) ||Қатты тіндердегі патологиялық өсінділерді қыру|| L=175; b=22, 9, 15
|-
|Өттегі тастарды алуға арналған жұмсақ және мұқалған медициналық қалақ (20) ||Өт жолдарындағы тастарды алу|| L=300;
|-
|Резінке қаптамалы хирургиялық темір балға (21) ||Операция кезінде қашауды соғу|| L=250; m= 725 және 570 г.
|-
|Ампутациялық үлкен және кіші пышақ (22) ||Аяқ-қолға ампутациялау кезінде жұмсақ тіндерді кесу және ажырату|| L=315; l=180; L=250; l=120;
|-
|Кесуге арналған жалпақ пышақ (23) ||Пластикалық операция кезінде ұсақ сүйектердің тығыз тіндерін кесу|| L=165; l=55;
|-
|Түпкі қуыстарға арналған тік қайырылған қайшы (24,24а) ||Қол жетпейтін қуыстардағы жараның тіндерін кесу|| L=250;
|-
|Таңу материалдарына арналған түзу қайшы (25) ||Таңғыш материалдардың қалың жерлерін кесу|| L=235;
|-
|Таңу материалдарын кесуге арналған түймелі көлбеу қайырылған қайшы (26) ||Таңу материалдарын шешу|| L=185;
|-
|Бір жағы үшкір медициналық қайшы (27) ||Теспес үшін тінді кесу|| L=140;
|-
|Мұқал басты медициналық түзу қайшы (28) ||Операция кезінде жараның беткі және түпкі тіндерін кесу|| L=140; L=170;
|-
|Мұқал басты медициналық тік қайырылған қайшы (29) ||Операция кезінде жараның беткі және түпкі тіндерін кесу|| L=140; L=170; 240
|-
|Аяққа арналған медициналық ара темір (30) ||Сүйектің қатты тіндерін (ұсақ сүйек, шеміршек) кесу|| L=185;
|-
|Алмастырылатын үш полотнолы медициналық жақтаулы ара темір (31) ||Ірі сүйектерді кесу|| L=350; b полотна=6; 9, 12
|-
|Пластикалы анатомиялық іскек (пинцет) (32) ||Нәзік тіндерді ұстату және жара тігістерін алу|| L=150; 200, 250, b=1,5-2,5
|-
|Табаны бедерлі хирургиялық іскек (пинцет) (33,33а)||Тығыз тіндерді ұстату, сонымен қатар инені, лигатураны ұстау|| L=150; 200, b=5,5
|-
|Барлық мақсатта пайдаланылатын хирургиялық іскек (пинцет) (34)||Жараның шетін, тығыз тіндерді берікірек ұстау|| L=150; 200, 250, b=1,5-2,5
|-
|Кеуде қуысына арналған жалаң төрткілдеш кеңейткіш (3 түрі бар) (35)||Омыртқа мен бүйрекке операция жасағанда кесілген жерді кеңейту|| L=213;
|-
|Кремальерлі екі жақты кеңейткіш (36)||Іш, кеуде қуысындағы кесілген жерді ашу (қосымша алынып-салынатын айнасы бар)|| L=225; b=60
|-
|Түзу және иілген медициналық распатор (37,37а)||Сүйек үстіндегі шеміршектерді ажырату|| L=175; b=12
|-
|Оң және сол жаққа қарай қос бүктемесі бар қабырғаға арналған распатор (38)||Қабырғаның артқы қабатын тазалау|| L=205;
|-
|Бұрандалы ауыз кеңейткіш(39)||Ауызды баяу әрі бірқалыпты ашу|| L=125; b=12
|-
|Кремальерлі кеңейткіш: үлкен, кіші, орташа (40)||Ауызды тез ашу|| L=190; b=12; L=138; b=9; L=170; b=10;
|-
|Жалпақ скальпель: үлкен, кіші, орташа (41)||Жұмсақ тінді тілу|| L=160; l=46; 50; L=145; l=30; 32; L=150; l=40; 42;
|-
|Үшкір орташа скальпель (42)||Жұмсақ тінді тілу|| L=150; l=40;
|-
|Тілге арналған екі жақты қалақша (43)||Ауыз қуысын тексергенде тілді басу|| L=180; b=2;
|-
|Геморройдық түзу және майысқан қысқаш (44)||Геморойдық түйіндерді ұстау|| L=225; b=18;
|-
|Ішекті қысып ұстайтын қысқаш (45,45а)||Ішекті қысу|| L=200; b=4;
|-
|Өкпені қысып ұстайтын қысқаш (46)||Өкпені ептеп ұстату|| L=245; 207, b=20; 28
|-
|Табаны бедерлі тығыз тіндерді қысатын қысқаш (47,47а)||Шеміршек және бұлшық еттерді қысып ұстау|| L=273; b=7,5
|-
|Ішек қысатын домалақ басты қысқаш (48)||Ішекті қысу|| L=240; b=10
|-
|Сүйекке арналған найза пішінді ернеулі тістеуік (49)||Сүйекті ұмату|| L=225;
|-
|Сүйекке арналған жартылай дөңгелек ернеулі топсалы тістеуік (50)||Сүйекті аралап кескеннен кейін тегістеу|| L=223;
|-
|Көлденең кертігі бар тіл ұстағыш (51)||Тілді ұстап шығару және ұстау|| L=170; 140
|}
=== Нейрохирургиялық құралдар ===
[[File:Нейрохирургиялық құралдар.jpg|thumb|]]
'''Нейрохирургиялық құралдарға қысқаша сипаттама:'''
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' =жұмыс бөлігінң ұзындығы, '''b''' =жұмыс бөлігінің ені, '''d''' =диаметрі, '''W''' =айна шығыны, '''m''' =массасы, '''h''' =биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'') !! Пайдаланылуы !! Сипаты
|-
| Қан тоқтататын нейрохирургиялық қысқыш; түзу (52), қисық (52а) || Мидан кететін қанды тоқтату || L=145; 143,5
|-
| Тұтқасы мен басы темірден тұратын бұрғы (әр түрлі пішінді тескіштер жинағы) (53)|| Сүйекті тесу, негізінен бас сүйекті || фрез d=3,5-18; тескіш-4,5-20; ұзартқыш L=115
|-
| Дальтрен тістеуіктері; үлкендерге (54), балаларға|| Бас сүйегін тесіп операция жасағанда сүйекті қыршу|| L=205; 170
|-
|Егоров пен Фрейдиннің тістеуігі: аздап, орташа, көбіре қайысқан (55)|| Бас сүйегін тесуде, омыртқаның доғаларын қыршып алу|| L=235; b=10; 5; 7
|-
|Тік майырылған нейрохирургиялық қайшы (56) || Ми қабықтарын қию ||L=175;
|-
|Тұтқасы мен өткізгіші бар айналмалы сымды ара (57) (в-ара, г-тұтқа, д-өткізгіш) || Бас сүйегіндегі бұрғыланған тесіктердің ортасын кесу || L=500; d=0,34; өткізгіш L=335
|}

=== Оториноларингологиялық құралдар ===
[[File:Оториноларингологиялық құралдар 7.jpg|thumb|]]
[[File:Оториноларингологиялық құралдар 8.jpg|thumb|]]
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' = жұмыс бөлігінң ұзындығы, '''b''' =жұмыс бөлігінің ені, '''d''' =диаметрі, '''W''' =айна шығыны, '''m''' =массасы, '''h''' =биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'') !! Пайдаланылуы !! Сипаты
|-
| Аденотом (58)|| Мұрындағы аденоидтық өсінділілерді қию || L=215; b=18; 19; 20; 22
|-
| Құлаққа арналған шұңғыма; никельді, пластмассадан жасалған (59) || Құлақ ішін тексергенде және операция жасағанда түзулеу|| L=37; 38; b=3,4; 5; 6;
|-
|Көмей айнасы (60), тұтқалы түрі (61)||Көмей мен жұтқыншақты қарау|| L=116; d=12; 15; 21; 25; 27; тұтқсы - L=120;
|-
| Үлкендерге, балаларға арналған мұрын айнасы (62) ||Мұрын қуысын кеңейту және басқа да іс-қимылдар жасау|| L=138; l=40; 60: балалардікі - 22; 30
|-
| Құлаққа арналған қаптамалы шолғы (зонд) (63)||Құлақты тазалау || L=90; l=15;
|-
| Гартман бойынша құлаққа арналған құралдар (64)|| Құлаққа шағын операция жасау (ине, кюретка, ілгек (өткір, мұқалған), тұтқа) || -
|-
| Мұрындағы полипті алатын тұзақ (65) || Мұрындағы полипті алу || L=125
|-
|Қатты немес жұмсақ жүгенді маңдайға киетін рефлектор || Сәулесімен құлақ, мұрын, тамақ қуыстарын немесе операция жасайтын орынды көру || d=90; айна тесігі - d=14
|-
| Өңешке арналған түтік||Көмей тарылғанда тыныс жолдарын тексеру || d=5,8; 6,4; 7; 8; 9; 10; 11; 12;
|-
| Құлақ тампондарына арналған қысқыш || Құлақ ішіне түскен бөтен затты алу, тампон салу және алу||L=140
|}

=== Офтальмологиялық құралдар ===
[[File:Офтальмологиялық құралдар.jpg|thumb|]]
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' = жұмыс бөлігінң ұзындығы, '''b''' = жұмыс бөлігінің ені, '''d''' = диаметрі, W = айна шығыны, '''m''' = массасы, '''h''' = биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'')!! Пайдаланылуы !! Сипаты
|-
| "Москит" тұрпатты көзге арналған қан тоқтататын қысқыш (69) || Қан тоқтату ||L=84; l=15
|-
| Жас шығатын каналдарға арналған шолғы (зонд) (70)|| Жас шығаратын каналдың өту жолдарын тексеру || L=78; d=0,25-1,2; 0,5-1,5; 0,75-2
|-
| Көзге арналған ине ұстағыш (Кастровьехо бойынша) (71)|| Жараны тіккен кезде ұсақ инелерді ұстау || L=130; l=9
|-
| Көз қабығына түскен бөтен затты алатын Шоттер құралы (72)||- || L=112; b=0,45; 0,75; 1,0;
|-
| Ісікке (энуклеация) арналған тік қайысқан қайшы (73)|| Көз алмасын алғанда ішкі бұлшық еттерді кесу || L=140; l=30
|-
| Көзге арналған іскек (пинцет) (74) || Операция кезінде көздің шырыш қабығын ұстау || L=100; b=4,2;
|-
| Трахомдық дән-түйінді жаншуға арналған Белярминов пинцеті (75) || - ||L=100; b=11;
|-
| Көз алмасын ұстауға арналған хирургиялық бедерлі пинцет (76) ||- || L=72; b=0,6;
|-
| Пластикалық операцияларға арналған кеңейткіш (77) || Кесілген теріні кеңейтіп ашу ||L=65; l=12
|}

=== Травматологиялық және ортопедиялық құралдар ===
[[File:Травматологиялық және ортопедиялық құралдар.jpg|thumb|]]
[[File:Құралдар 12.jpg|thumb|]]
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' = жұмыс бөлігінң ұзындығы, '''b''' = жұмыс бөлігінің ені, '''d''' = диаметрі, W = айна шығыны, '''m''' = массасы, '''h''' = биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'') !! Пайдаланылуы !! Сипаты
|-
| Үлкен және кіші екі айлауықты сүйек ұстағыш (78)|| Сүйек сынықтарын тиянақтап тіркеу || ернеуінің -b=15 және 12
|-
| Үлкенді-кішілі үш айлауықты сүйек ұстағыш (79) || Сүйек сынықтарын тиянақтап тіркеу || ернеуінің -b=40 және 30
|-
| Гипс таңуды кесетін пышақ (80)|| Гипс таңудың шеткі жақтарын тегсітеу|| L=180; l=45
|-
| Гипс таңуды кесетін үлкен тұтқалы қайшы (81)|| -|| L=420;
|-
| Гипс таңуды кесетін ара темір (82) || Қатып қалған гипс таңуды кесу || L=186;
|-
|Үстел үстіне қоятын сүйеуіш (83)||Гипс салынғаннан кейін жамбасты көтеріп қою || Тақтасының көлемі -204х163; h=145
|-
|Гипстің шеттерін қайыруға арналған қысқаш (84)|| - || L=265;
|-
| Сүйек қысқаштары (85)|| Сынықтарды ұстау және бекіту || L=260;
|}

=== Урологиялық құралдар ===
[[File:Урологиялық құралдар.jpg|thumb|]]
'''L'''= жалпы ұзындығы, '''l''' = жұмыс бөлігінң ұзындығы, '''b''' = жұмыс бөлігінің ені, '''d''' = диаметрі, W = айна шығыны, '''m''' = массасы, '''h''' = биіктігі (мм).
{| class="wikitable"
|-
! Құралдың аты (''жақша ішінде олардың нөмерлері'') !! Пайдаланылуы !! Сипаты
|-
| Қуықтан тас алатын мұқалған қалақ (86,86а) || Кесілген қуықтан шығатын тастарды ұстау|| L=220;
|-
| Меатометр (87) || Қуық жолдырының тесіктерін өлшейтін межелі конус || L=110; 130
|-
| Қуықтағы папиломаны алатын қысқаш (88) ||Ісікті ұстап, айыру || L=284; 276; 270; 259
|-
| Қуықтағы тасты алатын түзу және иілген Левкович қысқашы (89) || Кесілген қуықтан тастарды шығару || түзудің L=220; иілгеннің L=205;
|-
|Ернеуінде қимасы және бедері бар үрпіге арналған қысқаш (9) || Несеп жолдарынан бөтен заттарды немесе тас алу || L=295;
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

== Тағы қараңыз ==
{{Кесте
|аты = Хирургия
|navbar = Tnavbar
|state = collapsed
|titlestyle = background:#FFCF6F;
|тақырып = [[Хирургия]]
|тізім1 = • [[Хирургия]] • [[Хирургия ғылыми орталығы]] • [[Хирургиялық сепсис]]}}

[[Санат:Медицина]]

Хирургиялық құралдар - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Салиха: /* Құралдардың жасалған материалдары және сипаты */

← Ескі түзетулер	18:15, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)