https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8BХимиялық элементтер және олардың таңбалары - Түзету тарихы2026-09-08T11:48:54ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=45035&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:25:27Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=45034&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық2015-10-19T04:24:42Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Аласталуда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9E%D2%9B%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Оқулық (мұндай бет жоқ)">Санат:Оқулық</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Boyler.JPG|thumb|right|[[Р. Бойль]] (1627-1691)]]<br />
Химияның негізгі түсініктерінің бірі — [[элементтер|элемент]]. Элемент дегеніміз атомдардың жеке түрі. Бұл түсінікті химия ғылымына ағылшын ғалымы [[Р. Бойль]] енгізген. Қазіргі кезде химиялық элементтердің 108 түрі белгілі, олардың ішінде 89-ы [[Табиғаты|табиғатта]] кездессе, қалған 19-ы жасанды жолмен алынған.<br><br />
[[Сурет:Xekitop.JPG|left|400px]]<br />
<br />
Химиялык әдебиетте элементтерді өздеріне тән таңбалармен белгілеу қабылданған, Бұл дәстүрді швед ғалымы [[Й.Я. Берцелиус]] ұсынған. Элементтердің таңбалары олардың латынша атауларының бірінші және келесі әріптердің бірімен белгіленеді.<br />
Мысалы, сутек - Hydrogenium (<big>Н</big>), оттек - Oxygenium (<big>0</big>), темір - Ferrum (<big>Fе</big>), мыс - Cuprum (<big>Cu</big>), сынап - Hydrargyrum (<big>Hg</big>), күкірт - Culfurum (<big>S</big>) т.б.<br />
Элемент таңбасының алдында тұрған сан ''[[коэффициент]]'' деп аталады, ол атомдар санын көрсетеді (5Fе, ЗН).<br><br />
[[Сурет:Berciluis.JPG|thumb|right|[[Й.Я. Берцелиус]] (1799-1848)]]<br />
<br />
Жай заттардың молекулалары бірдей атомдардан тұрады, мысалы, Fе,Cu; ал газ тектес жай заттардың молекулалары бірнеше атомнан тұрады, олардың сандары индекспен көрсетіледі, мысалы, <big>0<sub>9</sub>, Н<sub>2</sub></big>. Индекс элемент таңбасының оң жағына астына жазылады.Кейбір жай заттардың атаулары оларды құрайтын элементтің атауымен сәйкес келеді, мысалы, күкірт - <big>S</big>, азот - <big>N<sub>2</sub></big>, оттегі - <big>0<sub>2</sub></big>, темір - <big>Fе</big>, мыс - <big>Cu</big>, т.б.<br />
<br />
Судың құрамында оттек элемент күйінде болса, ауаның құрамында жай зат күйінде болады, сондықтан ауадағы оттегімен тыныс алуға болады және ол жануды колдайды, ал судағы оттек Бұл мақсаттарға пайдаланылмайды.<br><br />
Сутегі (<big>Н<sub>2</sub></big>) жанады, ол жай зат; ал судың <big>Н<sub>2</sub>0</big> құрамындағы сутек (<big>Н</big>) жанбайды, ол элемент.<br><br />
Атомдар мен молекулалар өте кішкентай бөлшектер, сондықтан оларды көзбен көріп, қолға алуға болмайды.<br />
<br />
''Металдарға'' ортақ кейбір қасиеттері: металдык жылтыры, электр және жылу өткізгіштігі, оңай соғылып тапталатындығы, т.б. Ал ''бейметалдардың'' ортақ қасиеттері болмайды.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М.Б., Сақариянова Қ.Н. –Алматы: Атамұра, 2009. - 216 бет. ISBN9965-34-887</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
<br />
[[Санат:Химия]]<br />
<br />
<br />
{{Chem-stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов