https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2026-04-18T15:11:53Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0&diff=44763&oldid=prev 2025-04-25T18:25:24Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0&diff=44762&oldid=prev 2014-05-29T12:18:27Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Химиялық физика''' — заттардың химиялық құрылысы мен химиялық түрленулерін түсіндіретін [[физика]]лық заңдылықтар туралы ғылым.<br /> <br /> Химиялық физиканың ғылым болып қалыптасуына кванттық механика, атом мен молекулалар құрылысы физикасының жедел өркендеуі үлкен әсер етті. Бір мезгілде көптеген бөлшектердің қатысуымен жүзеге асатын химиялық процестерді қарастыратын физика химиядан негізгі айырмашылығы — химиялық физика жеке бөлшектердің және олардың өзара әрекеттесуін зерттейді.<br /> <br /> Химиялық физика атомның электрондық қабығының құрылысын зерттейді. Сондықтан ғылымның бұл жаңа саласын кеңес физиктері электрондық химия деп атаған (1927). Атомның электрондық құрылысын зерттеуден алынған физиканың жаңалықтары периодты заңның физикалық мәнін, элементтердің периодтық жүйесіндегі қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын түсіндірді.<br /> <br /> [[Кванттық механика]] тұрғысынан валенттіліктің, химиялық байланыстың, [[молекула]]аралық тартылыс күшінің [[электрон]]дық табиғаты анықталды, химиялық физика тәжірибелік физиканың ең жетілдірілген жаңа әдістерін қолданып молекуланың құрылысын, [[геометрия]]сын, [[электр]]лік, [[магнит]]тік және оптикалық қасиеттерін зерттейді, бұл құбылыстарды [[электрон]]дық теория тұрғысынан түсіндіреді. [[Молекула]]лардың қозғалысын, спектрін, константаларын, атомдар мен молекулалардың қозуын, соқтығысқанда [[энергия]] алмастыруын қарастырады. Химиялық физика зерттейтін объектілер артып, оның әдістері [[физика]] [[химия]]ға енгізілді. Ол [[атом]] мен [[молекула]] құрылысынан басқа [[кристал]]дардың, [[сұйық]]тардың, [[ерітінді]]лердің, [[сольват]]тардың, [[адсорбция]]лық қабаттың құрамы мен қасиеттерін зерттейді.<br /> <br /> Химиялық физика алғашқы кезде [[химиялық реакциялар]]ды зерттеді. 20 [[ғасыр]]дың 20-жылдарынан бастап химия кинетиканың дамуында жаңа кезең басталды. [[Физика]]ның соңғы жетістіктерін химияға қолдану заттардың реакцияға түсу бейімділігі мен молекула құрылысының арасындағы тәуелділікті анықтауға мүмкіндік береді. [[Химиялық реакциялар]]дың жылдамдығы сол [[реакция]]ларға қатысатын бөлшектердің табиғатына, сыртқы жағдайлардың әсеріне байланысты. Солардың ішінде практикалық маңызы зоры — тізбекті реакциялар. [[Ресей]] ғалымы Н.Н. [[Семенов]] тізбекті реакциялардың теориясын жасап, тәжірибе жүзінде қалыптастырды. Соған сүйеніп тұтыну мен қопарылыс туралы теориялық көзқарасты дамытты. Химиялық физика мен [[физикалық химия]] өзара тығыз байланысты. [[Атом]], [[молекула]], [[ион]], т.б. бөлшектердің құрылысы, қасиеттері және реакцияға бейімділігі жөніндегі химиялық физика табыстары [[анорганикалық]], [[органикалық]] химияда және химиялық технологияда кеңінен қолданылуда. Химиялық физика саласында [[әл-Фараби]] атындағы [[ҚазҰУ]] жанында құрылған [[Жану проблемалары институты]] жұмыс істеп келеді.<br /> <br /> ==Тарихы==<br /> <br /> 20 ғасырдың 20-жылдарында пайда болған. Бұл терминді алғаш [[неміс]] ғалымы А.[[Эйкен]] енгізген ([[1930]]).<br /> <br /> [[1931]] жылы [[КСРО]] ҒА-нда [[Химиялық физика институты]] ұйымдастырылып, [[1933]] жылдан [[АҚШ]]-та ''“Химиялық физика”'' журналы жарық көре бастады.<br /> <br /> [[1930]] - [[1935]] жылы химиялық физика ғылымының негізін қалап, дамытқан С.[[Хиншелвуд]], Н.Н. [[Семенов]], Г.[[Эйринг]], М.[[Поляни]], М.[[Эванс]], Л.[[Полинг]], т.б. болса, Қазақстанда Г.И. [[Ксандопуло]], Б.Я. [[Колесников]], З.А. [[Мансұров]] болды.<br /> <br /> ==Тағы қараңыз==<br /> * [[Химия]]<br /> * [[Химиялық технология]]<br /> * [[Химия ғылымдары институты]]<br /> * [[Химия-металлургия институты]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> *''[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]''<br /> <br /> {{Химиялық физика}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Химия]]<br /> [[Санат:Физика]]<br /> <br /> <br /> {{Phys-stub}}</div>

ArystanbekBot