https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80Химиялық-спектрлік әдістер - Түзету тарихы2026-04-20T23:55:40ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80&diff=38443&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80&diff=38442&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-16T06:06:04Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Химиялық-спектрлік әдістер'''.<br />
Элементтердін іздерін сандық талдауда жүргізілетін әдістердін<br />
сезімталдығына қойылатын талап артқанмен, бұл мәселе әлі түбегейлі шешілген жоқ. Бұл бағыттағы [[аналитикалық химия]] жұмысын<br />
үлкен екі топқа бөлуге болады: біріншісі - құрамдас бөліктердің<br />
бөлінуі мен оның концентрациялануы, екіншісіне талданатын<br />
сынаманың құрамдас бөліктерін анықтау жатады. Осы екі топтың<br />
өзара түйіскен шегінде химиялық-спектрлік әдіс сияқты буданды<br />
әдіс пайда болады. Анықтаудың байыту және жабдық әдістерінің<br />
үйлесуі анықталатын элемент ізін айқындап, сезімталдығын бірден<br />
үшке дейінгі аралықта жоғарылатады. Бөлу және байыту кезінде<br />
бәрінен жиі қолданылатындар: [[Экстракциялау|экстракция]], [[дистилляция]], [[тұнбалау]],<br />
[[сорбция]]лық және [[электрохимия]]лық, балқыту мен буландыру<br />
әдістері. Аналитикалық химияда осылардын арасындағы концентрациялаудың орны ерекше.<br />
Әдетте, аналитикалық цикл сынаманы таңдап алудан бастап,<br />
оны анықтауға эзірлеу және өздігінен анықгау және нэтижені өңдеу<br />
сияқты жүмыстарды камтиды. [[Концентрация]]лау - сынаманы дайындап, талдауға әзірлеу кезеңінің бір бөлігі ғана. Концентрациялау<br />
көптеген анықтау әдістерінің мүмкіндігін кеңейтіп, матрицалық<br />
эффектіні болдырмау жолдарын қамтамасыз етеді. [[Матрица]]ны<br />
(негіз) аулақтату және концентрациялау бірыңғайға келтірілген салыстыру үлгілерін қолдануға мүмкіндік береді.<br />
==Аспаптар және талдауды орындау техникасы==<br />
[[Сурет:СЛ-11 аспабы.png|thumb]]<br />
Спектрлік приборларды инфрақызыл, көрінетін, әсіре күлгін<br />
сияқты спектрлік аймактар бойынша бөледі, сондай-ақ диспергирлеу элементтердің типіне қарай: [[плазма]]лы приборлар, [[Дифракциялық тор|дифракциялы тор]] приборлары болып бөлінеді. Спектрді тіркеу тәсіліне қарай олар<br />
[[спектрограф]]тар (спектрді суретке түсіру), [[Спектроскопия|спектроскоптар]] (окулярді<br />
пайдаланып спектрді көзбен көру), [[монохроматор]]лар (екінші<br />
саңылау арқылы спектрден қажетті учаскені бөліп алу), фотометрлік<br />
приборлар (спектрді фотометрлік тіркеу). Қазіргі кезде [[квантометр]]<br />
деп аталатын әр түрлі фотоэлектрлік приборлардың түрліше жүйелері бар.<br />
Соңғы кезде өндірістік және ғылыми зерттеу ауқымының өсуіне<br />
байланысты атомдық-эмиссиялық спектрлік талдауға арналған отандық құрал-жабдықтар көптеп шығарыла бастады. Әсіресе, спектрді<br />
фотоэлектрлік тіркейтін автоматтандырылған аппаратуралар қауырт<br />
шығарыла бастады. Спектрлік прибор жасау кұрылысының жетістігі<br />
ең әуелі есептеу техникасын, сондай-ақ дифракциялық тор өндірісін<br />
жетілдірумен, спектрлік қоздыру көздері және сезгіштігі жоғары, әрі<br />
тұрақты фотоқабылдағыштарды жасаумен түсіндіріледі. Спектрді<br />
фотоэлектрлік тіркейтін аппаратуралардың даму артықшылығына<br />
қарамастан, геология сияқты спектрдін фотопленка және фотопластинка түріндегі кұжаттық үлгілерін фотосуретке түсіру жолмен<br />
тіркейтін прибор өндірісінің аясы сақталып қалды.<br />
Сандық және жарты сандық талдауды тез, әрі сапалы жүргізуде<br />
тұрақты призмалы CЛ-11 "Спектр" стилоскоп шығарылды, бұл<br />
спектрдің көрінетін аймағындагы (390 - 700 нм) қара түсті металл<br />
құймаларын талдауға арналған. Болат пен түсті металл қорытпаларына талдау үшін әмбебап стилоскоп СЛУ да кең қолданылып жүр.<br />
Суретте СЛ-11 аспабының оптикалық схемасы келтірілген.<br />
Спектрографтардың көп арналы фотоэлектрлік спектрометрден<br />
маңызды айырмашылығының қарапайымдылығы, 3-кестеде спектрографтардың кейбір сипаттамалары келтірілген. Кез келген<br />
спектрлік құрылғының негізгі құрам бөлігі - спектрдің қоздыру<br />
көзі.<br />
[[Сурет:Спектрографтардың кестесі.png|thumb]]<br />
ИВС-28 генераторында спектрді қоздыру үшін режимде жүргізіледі: айнымалы ток доғасы, униполюсті доға, төменгі вольтты ұшқын. Кең таралған генератордың бірі - жоғары вольтты ұшқындық<br />
генератор ИВС-23. Эмиссиялық спектрлік талдау практикасында<br />
әмбебап генератор УГЭ қолданылады. Ол бес қоздыру режимімен<br />
жұмыс істейді: [[Айнымалы ток|айнымалы]] және [[Тұрақты Ток|тұрақты ток]], униполюсті доға,<br />
төменгі вольтты және жоғары вольтты ұшқын.<br />
Мұнымен қатар вакуумдық ДВС-51 квантометрді толықтыратын<br />
ИВС-23 генераторы бар, әрі бұл CRL разряд көзі болып табылады.<br />
Өкінішке орай [[плазматрон]], әлсіз разряд индукциялық байланысқан<br />
плазма негізіндегі спектр көзі, коздыру спектрлерінің лазерлік көзі<br />
сияқты жаңа спектр көздерін зерттеудегі құрылғылар мен приборлардан қалың қалып отырғанымызды да жасыра алмаймыз.<br />
Көп каналды спектрометрлердің техникалық сипаттамалары кестеде келтірілген.<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot