Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:07:29Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Санат шебері: Санат:Ұлы Отан соғысының ардагерлері → Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары

2017-03-10T12:38:37Z

Санат шебері: Санат:Ұлы Отан соғысының ардагерлері → Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары

Жаңа бет

{{Infobox Biography
|subject_name = Хамит Ерғалиев
| image_name = Хамит Ерғалиев.jpg
| image_size =
| image_caption =Хамит Ерғалиев
| date_of_birth = 14.10.1916
| place_of_birth = [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]] , [[Новобогат селосы]]
| date_of_death = 13.12.1997
| occupation = [[ақын]]
| spouse =
}}

'''Хамит Ерғалиев'''(14.10.[[1916 жыл]]ы [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], [[Новобогат]] — 13.12.[[1997]]) — қазақ [[ақын]]ы, Қазақстанның халық жазушысы.

[[ҚазМУ|Қазақ мемлекеттік университетінің]] филология факультетінде оқыған. [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысты (1941-45). Тұңғыш өлеңдері [[Гурьев]]тің облыстық газетінде 1936 жылы жарияланды. Ол көптеген өлеңдер, публицистикалық мақалалар, эпикалық поэмалар, прозалық шығармалар жазды. Epғалиев 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1945-50 жылы «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің әдеби қызметкері, 1950-57 жылы [[Қазақстан Жазушылар одағы]] поэзия секциясының меңгерушісі, 1958-59 жылы [[Қазақстан]] мемлекеттік әдебиет баспасы поэзия редакциясының меңгерушісі болып қызмет атқарған.
Исатай ауданының, Атырау қаласының құрметті азаматы.

Epғалиев - 30-ға тарта жыр жинақтарының, «Әке сыры», «Үлкен жолдың үстінде», «Біздің ауылдың қызы», «Сенің өзенің», «Оралдағы отты күн», «Аңыз ата», «Құрманғазы», «Күй дастан», «Жылдар, жылдар» деп аталатын поэмалардың авторы.

Ол - Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1981), екі мәрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» және 1, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, бірқатар медальдармен марапатталған.

Epғалиев Қаныш Сәтбаевты үш рет жақыннан көргені туралы естелігінде («Беделіндей елімнің биік еді», «Заңғар», «Айқос», А., 1999) ұлы ғалымның қарапайым әрі кішіпейілділігіне тәнті болады. 1949 жылы [[Ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым Академиясының]] Үлкен Алтай проблемасы жөніндегі көшпелі сессиясы [[Өскемен|Өскемен қаласында]] өткен кезде, сессия барысынан күн сайын хабар ұйымдастыру үшін «Социалистік Қазақстан» газетінің тілшісі Epғалиевтің журналистік жұмысына академиктің өзі кеңесші болып, көмек көрсеткенін еске алады. Epғалиев ұлы ғалымның рухына арнап, «Ғарыштағы Қаныш» деген баллада («Социалистік Қазақстан». 1989, 12 сәуір) жазды.<ref>Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]», 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8</ref>

==Шығармалары==
Хамит Ерғалиев — 20-дан астам кітаптың авторы. Ақын шығармашылығының тақырыбы әр алуан. Ол қазақ халқының өткен өмірін, Октябрь революциясынан кейінгі азат заманның, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы майдан мен тылдың бірлігін, жауынгерлердің ерлігі мен тыл адамдарының еңбегін, соғыстан кейінгі коммунизмге қарыштай қадам басқан бүкіл халықтық қозғалысты жырлады. "Әке сыры" (1947) поэмасында ақын совет адамдарының Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ересен ерлігін, халықтардың бейбітшілік жолындагы жанқиярлық күресін жырлады. "Үлкен жолдың үстінде" (1949) поэмасында социалистік өмірді жаңа қарқынмен орнатып жатқан жұмысшы табының қажырлы еңбегін суреттеді. Хамит Ерғалиевтің бұл поэмасында [[Мойынты (кент)|Мойынты]]-[[Шу]] темір жол құрылысындағы еңбек адамдарының ерлік істері, рухани өскендігі бейнеленген. "Біздің ауылдың қызы" (1950), "Сенің өзенің" (1953) поэмаларында қуаңшылық жайлаған шөл даланы суландырған, жасыл орман өсіріп, сол даланы гүл-бақшаға айналдырған адамдардың еңбегі суреттелген. Бүл төрт поэма да— эпикалық екпінмен жазылған, қазақ поэзиясында белгілі орын алған көркем туындылар. "Оралдағы отты кун" (1956) поэмасында азамат соғысында аты аңызға айналған Чапаевты, оның майдандас серіктерін жырлады. "Аңыз ата" (1965) поэмасын украин халқының ұлы ақыны [[Тарас Шевченко]]ға арнады. Ал "Құрманғазы"(1962) поэмасында қазақ халқының ұлы композиторы Қ.Сағырбаевтың, "Күй дастан" (1970) поэмасында академик композитор А.Жұбановтың бейнесін жасады. "Жылдар, жылдар" (1966) дастанында коммунистік дәуірді жырлады. X.Ерғалиев көркем очерк, публицистикалық мақалалар арқылы заманымыздың көкейкесті мөселелеріне үн қосып отырады. Таңдамалы прозалық шығармалары "Шындық шырқайды" деген атпен 1966 жылы жеке кітап болып шықты.

Ақын аударма саласында да еңбек етеді. [[Джордж Байрон|Д.Байронның]], [[Шекспир|В.Шекспирдің]], П.Неруданың, Н.Хикметтің, [[Александр Сергеевич Пушкин|А.Пушкиннің]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Лермонтовтың]], [[Некрасов|А.Некрасовтың]], [[Маяковский Владимир Владимирович|В.Маяковскийдің]], Д.Бедныйдың, А.Сурковтың, [[Расул Ғамзатов|Р.Ғамзатовтың]] таңдаулы шығармаларын қазақ тіліне аударды. Қырғыздың "[[Манас дастаны|Манас]]", қарақалпақтың "Қырыққыз" эпостарын қазақ тіліне аударушылардың бірі болды. Ерғалиевтың негізгі шығармалары орыс тіліне, басқа да туысқан халықтар мен шетел тілдеріне (чех, венгр, украин, карақалпақ, қырғыз, өзбек, тәжік, поляк) аударылды.
== Кітаптары ==
* Екі поэма. А., ҚМ КӨБ, 1949;
* Біздің ауылдың қызы. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1950;
* Сенің өзенің. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1953;
* Жайық жырлары. Өлеңдер мен поэма. А., ҚМ КӨБ, 1955;
* Құрманғазы. Поэма. А., ҚМКӘБ, 1958;
* Дәуір дабылы. Өлеңдер, поэмалар. А., ҚМ КӨБ, 1963;
* Өз көзімен өмірдің. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1965;
* Күн күмбез. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
* Күй дастан. Поэма, өлеңдер. А., «Жазушы», 1970;
* Құтты қоныс. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974;
* Санаттағы сарбаз. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
* Жанарымда жұмыр жер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978;
* Алтын зерең. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981;
* Таңдамалы. Шығармаларының үш томдығы. 1982—1984;
* Өмір өрнегі. Эссе, очерк, публицистика. А., «Жалын», 1986;
* Жедел толғау. Өлеңдер, балладалар, поэмалары., «Жазушы», 1988;
* Демарш. Стихи, баллады, поэмы. А., «Жазушы», 1992;
* Шер толғау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1993;
* Сонеттер. А., «Жалын», 1995;
* Ғұмырнама. Естелік-эссе. А., «Өлке», 1996;
* Жақсы дап шарапат. Эссе, очерк, көркемсөз. А., «Қайнар», 1996;
* Ұлтым дедім, ұлғай дым. Жыр кітабы. А., «Жазушы», 1997.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Марапаттары==
[[File:Khamit Yergaliyev memorial plate in Atyrau.jpg|thumb|Атыраудағы [[Атырау мемлекеттік университеті|университет]] маңындағы Хамит Ерғалиев тақтасы]]
* 2-дәрежелі Отан соғыс ордені
* Еңбек Қызыл Ту ордені
* "Құрмет Белгісі" ордені

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:4 қазанда туғандар]]
[[Санат:1916 жылы туғандар]]
[[Санат:Махамбет ауданында туғандар]]
[[Санат:13 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]

← Ескі түзетулер	19:07, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Хамит Ерғалиев - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Санат шебері: Санат:Ұлы Отан соғысының ардагерлері → Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары