https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83 2026-04-20T06:18:48Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83&diff=90253&oldid=prev 2025-04-25T19:28:07Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:28, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83&diff=90252&oldid=prev 2015-05-22T15:33:33Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Хайду, Хайду хан, Қайду хан''' ([[1235]] — [[1301]]) — [[Үгедей ұлысы]]ның билеушісі ([[1269]] — [[1301]]). Үгедей ханның немересі, Қашидың ұлы. Хайду әкесінен ерте қалып, Қарақорымдағы Ұлы ханның ордасында тәрбиеленген. Арық-Бұға мен Құбылай хандар арасындағы билік үшін күресте біріншісінің жағында болды. [[1264]] ж. [[Арық-бұға]] қайтыс болғаннан кейін Хайду Құбылай ханға бағынудан бас тартқан. [[Шағатай ұлысы]]ның шығысындағы Жетісуға бекініп, ұлыстағы соғыстарға белсене қатынасты. [[1265]] — [[1269]] ж. ол қолбасшылық қабілеті мен дипломат. шеберлігі арқасында Үгедей ұлысын қалпына келтірді және [[Шыңғыс хан]] ұрпақтары ішіндегі өте ықпалды тұлғалардың біріне айналды. Хайду [[1269]] ж. көктемде болған [[Талас]] құрылтайын шақырушылардың бірі болды. Құрылтайдағы саяси мәселелерде Хайду мен шағатайлық [[Барақ]] ортақ мәмілеге келіп, Мауераннахрдың үштен бірі Хайду-дың иелігіне өтті. Осы құрылтайдан кейін ол дербес билеушіге айналды. 30 жылдан аса уақыт бойы ол [[Юань]] империясы мен [[Алтын Орда]] арасында жеке мемлекет құрып, Үгедей мен Шағатай ұрпақтарын біріктіруге тырысты. Соғыста жүріп, аурудан қайтыс болды. Денесі [[Шу]] мен Іле өзендері аралығындағы [[Шивлык]] атты биік тауда жерленген. Хайду-дың ұрпақтары өте көп. Рашид әд-Дин оның ұлдарының санын 40 немесе 24 деп айтатындар бар дей келе, тоғыз ұлының есімдерін келтіреді. Хайду құрған мемлекетке Шығыс Түркістанның бір бөлігі, [[Жетісу]], қазіргі [[Қырғызстан]] мен [[Өзбекстан]] аумақтарының бір бөлігі енді. Ол түркі-моңғолдық салт-дәстүрден безініп, қытайлана бастаған [[Құбылай]] мен оның мұрагерлеріне қарсы бітіспес күрес жүргізді. Осы әрекеті арқылы ол көптеген түркі-моңғол ақсүйектерінің қолдауына ие болды. Орнына баласы Шапар таққа отырғанымен, көп ұзамай Хайду құрған мемлекет ыдырап кетті.<br /> <br /> == Сілтемелер: ==<br /> «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:1235 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1301 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Билеушілер]]<br /> [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]</div>

Салиха