https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0Фумарола - Түзету тарихы2026-04-18T19:49:24ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0&diff=15425&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:55:51Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0&diff=15424&oldid=prevKarelj: commons2016-11-22T20:33:22Z<p>commons</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Avacha_fumarol1.jpg|thumb|Авачинская сопка [[жанартау]]дағы фумароласы]]<br />
[[Сурет:Avacha_glavny_fumarol1.jpg|thumb|Авачинская сопка [[жанартау]]дағы ең үлкен фумароласы]]<br />
[[Сурет:Sulfur deposits near a fumarole-750px.jpg|thumb|Фумароланың [[күкірт]]тің қордалары]]<br />
<br />
'''Фумарола''' (итал. fumarola — бықсу, түтіндену) — [[жанартау]]дан шығатын ыстық [[газ]]дар мен [[су]] [[бу]]ы. Фумарола жанартау әрекетінің әр түрлі сатыларында оның төбесі мен беткейлеріндегі түтік тәрізді қуыстардан, жарықшақтардан, [[лава]] көлінен, кратерлерден, олардың түбі мен қабырғаларынан, суынып үлгермеген лавалық және пирокластикалық тасқындардан, жабындардан бөлінеді. Бөлінген қоспаның 60 — 90%-ы су буы, қалғаны H<sub>2</sub>S, SO<sub>2</sub>, CO, CO<sub>2</sub>, HCl, HF, NH<sub>4</sub>Cl, NH<sub>3</sub>, H<sub>2</sub>BO<sub>3</sub>, т.б. газдар. Фумарола бөліну орындарына, химиялық құрамына, температурасына, т.б. қарай бірнеше топқа бөлінеді. Мысалы, температураға байланысты құрғақ, қышқыл, сілтілі Фумаролалар делінеді. Құрғақ Фумарола 500°С-та бөлініп, құрамында су буы жоқ, хлорлы қосылыстары (NaCl, KCl, FeCl3, т.б.) мол болады. Қышқыл Фумароланың температурасы 300 — 400°С, онда су буы, [[хлор]]лы [[сутек]] және [[күкірт]]ті [[ангидрид]] болады. Сілтілі Фумарола 180°С шамасындағы орташа темп-рамен сипатталады және хлорлы аммонийден (ыдырағанда аммиак бөлінеді) тұрады. Температуралары 100 — 180°С аралығындағы газды бөлінімдер сольфатара (итал. solfatara — күкіртті түтін) деп аталады. 100°С-тан төмен газ қоспалары [[мофета]] (итал. mofeta — сасық иісті бөлінім) деп аталады, олар [[көміртек]] мен су буынан тұрады. Фумарола өнімдерін бор қышқылын, бура, [[аммиак]] тұздарын алуда және ыстық су буын [[электр энергиясы]]н өндіруде пайдаланады.<br />
<br />
==Сілтемелер==<br />
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том<br />
<br />
{{wikify}}<br />
{{Commonscat|Fumaroles}}<br />
<br />
[[Санат:География]]<br />
[[Санат:Химия]]</div>Karelj