https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8BФотоэффектінің қолданылуы - Түзету тарихы2026-09-09T04:00:46ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B&diff=47915&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B&diff=47914&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: түрады → тұрады using AWB2016-02-25T11:34:22Z<p>clean up, replaced: түрады → тұрады using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Фотоэффект [[құбылыс]]ы [[ғылым]] және техниканың әр түрлі [[сала]]ларында кеңінен қолданылады. [[Фотоэффект]] негізінде жасалған құралдар фотоэлементтер деп аталады. Олардың ең қарапайымы — вакуумдік фотоэлемент ішінен [[ауа]]сы сорып алынған шыны баллон түрінде жасалады. [[Баллон]]ның ішкі бетінің біраз бөлігіне жұқа металл қабаты жалатылған, ол фотокатод рөлін атқарады. [[Анод]] ретінде баллонның ортасына орналастырылған металл [[сақина]] немесе сирек тор пайдаланылады. [[Фотоэлемент]] аккумуляторлық [[батарея]]лар тізбегіне<br />
қосылады, оның ЭҚК-і фототок қанығу тоғына тең болатын етіп алынады. Вакуумдік фотоэлементтер инерциясыз, олардағы [[фототок]] сәулелену интенсивтігіне пропорционал. Осы қасиеттер вакуумдік фотоэлементтерді фотометриялық құралдар ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Мысалы, люксометрлер—жарықтануды өлшейтін, фотоэлектрлік экспонометрлер — фото<br />
мен кино түсіруде экспозиция [[уақыт]]ын өлшейтін [[құрал]]дар.<br />
<br />
[[Фотореле]] — [[өндіріс]]те, әр түрлі технологиялық процестерде, әскери істе қондырғыларды [[автомат]]ты түрде ағытып, қосу үшін қолданылады.<br />
<br />
Ішкі фотоэффект - сәулеленудің [[әсер]]інен жартылай өткізгііитегі<br />
еркін зарядтар (электрондар мен кемтіктердің) концентрациясының<br />
арту [[ҚҰБЫЛЫС|құбылысы]] да кеңінен қолданылады. Жартылай өткізгіште [[пайда]] болатын және рекомбинацияланатын еркін зарядтардың арасында динамикалық тепетеңдік орнайтьшы белгілі. Осындай күйдегі жартылай өткізгішке, [[квант]]тарының энергиясы еркін зарядтарды [[генерациялау]] энергиясынан артық болатын [[сәуле]] түсіргенде тағы қосымша еркін зарядтар пайда болып, оның өткізгіштігі артады. Бұл құбылыстың қолданылатын жері — фотокедергі. Жарықтандырған кезде жартылай өткізгіштің [[кедергі]]сі кемиді және сәулелену интенсивтігі<br />
неғұрлым жоғары болса, кедергі соғұрлым аз. Тағы бір қолданылуы —<br />
жабушы қабаты бар фотоэлемент, яғни вентильді фотоэлемент. Ол [[Металдар|металл]] мен металдың мөлдір қабаты жалатылған кемтіктік жартылай өткізгіштен (металдың оксидінен) тұрады.<br />
<br />
Металл мен жартылай өткізгіштің [[шекара]]сында [[диффузия]]ның<br />
нәтижесінде кернеулігі Е<sub>к</sub> контактілік жабушы қабат пайда болады.<br />
<br />
Жартылай өткізгішке Ф [[жарық]] ағыны түскенде электрондардың да,<br />
кемтіктердің де концентрациясы артады. Диффузияның нәтижесінде<br />
электрондар контакт арқылы еркін өтіп кетеді, ал кемтіктер өте<br />
алмайды. Сондықтан жарықтың әсерінен электрондар металда, ал<br />
кемтіктер жартылай өткізгіште жинақталады да, А және К контактілері арасында [[потенциал]]дар айырымы — фото ЭҚК-і пайда<br />
болады, ол жартылай өткізгіштің жарықтануына пропорционал.<br />
Мұндай фотоэлементтер ток көздері (күн батареялары), фотоэкспонометрлер, әр түрлі процестерді автоматтандыру және басқаруда тексеру құралдары ретінде, әскери техникада көрінбейтін сәулеленумен сигнал беру немесе локация құралдары ретінде және т.б.<br />
жерлерде қолданылады.<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot