https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80Фонограммалар - Түзету тарихы2026-04-18T15:14:34ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80&diff=80151&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:15:09Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:15, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80&diff=80150&oldid=prev16:59, 2014 ж. ақпанның 17 кезіндегі Бегулы Отагасы деген2014-02-17T16:59:19Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Фонограммалар /фонемограмма/ фонография'''- <br />
дыбыс белгілейтін әріптер, кескіндер жекелеген дыбыстарды таңбалайды.<br />
<br />
Дыбыстық әріп кескіндер жүйесін зерттеушілер төмендегі 2 топқа бөліп <br />
қарастырады. <br />
Онда:<br />
#Консананттық-дыбыстық жүйесі. Мұнда жазу кескіндері тек қана дауыссыз <br />
дыбыстарды белгілейді. Ондай жазу жүйесіне [[финика]], [[угарит]], <br />
[[көне еврей]], [[арамей]], [[араб жазу]]лары жатады <ref>Истрин <br />
В.А. Возникновение и развитие письма. -М., 1965. -399 с</ref>. <br />
#Дауысты дыбыстар жүйесі. Мұнда [[дауысты]], [[дауыссыз дыбыстар]] <br />
бірдей белгіленеді. Бұл жүйеге грек, латын, ұйғыр, байырғы түрік бітіг <br />
т.т. с.с. жазулар жатады.<br />
Әлем халықтарының жазу жүйесі тарихи кезеңдерді басып өтіп бір ізге <br />
түсіп реттеліп қалыптасқанын зерттеушілер еңбектерінде көрсетіп келді <br />
<ref>Лоукотка Ч. Развитие письма. -М., 1950. -320 с. <br />
207</ref>.<br />
[[Әлем халықтары]]ның жазу жүйесінің тарихи қалыптасу ерекшелігі <br />
төмендегідей болады. Онда:<br />
# Пиктографиядан бастау алып, [[логограмма]], [[морфемограма]], <br />
[[силлабограмма]] (буындық), [[консонант]]тық-дыбыстық, <br />
[[дауысты]]-дыбыстық және аралық деген кезеңдерді рухани даму барысында <br />
басып өтеді екен. Ал түрік [[бітіг жазуы]] [[пиктограмма]]дан басталып, <br />
фонограммаға дейін даму барысында [[морфемограмма]]ны аттап өткен <br />
сияқты. Морфемограммаға сай келетін сипатын біз көре алмадық. <br />
#Қолданған жазу кескіндерінің құрылымы (пиктографиялық, логографиялық, <br />
[[әріптік-дыбыстық]]) тілдік мағынасы жағынан да (ішкі формасы), сыртқы <br />
графикалық кескіні жағынан да өзін-өзі анықтап тұруға тиісті. Бұл <br />
жағынан байырғы түрік бітіг кескіндері (логограммадан фонограмма <br />
аралығында) тарихи даму барысында реттеліп, сұрыпталып отырған. Әрі жазу кескіндерінің құрамы көп өзгеріске түспей тұрақты болған. Бұл ерекшелік түрік бітіг жазуының ондаған ғасыр бойы тарихи сұрыптаудан өткенін <br />
көрсетеді<ref>Фридрих И. История письма. -М., 1979. -463 <br />
с</ref>.<br />
# Жазу жүйесінің негізгі қағидаты (принципі) сол тілдің табиғатына, <br />
болмысына сай болып шыққан болуы шарт. Байырғы түрік бітіг жазуы <br />
реформаға енгеннен кейін бұл қағида бұлжымай орындалған. Ол туралы <br />
кейінгі үшінші бөлімде сөз етіледі. Міне, осы ерекшеліктер <br />
[[Еуразия]]ның аймағында б.з.б. ІІ ғасырынан б.з. V ғасыр аралығында <br />
түркі халықтарының қалдырған тарихи жазба деректері арқылы <br />
[[фонограмма]]лық жүйенің алғашқы кезеңінде қаншалық дәрежеде болғанына <br />
көз жеткізуге болады.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат: жазу тарихы]]<br />
[[Санат: графика]]<br />
[[Санат: жазу ]]</div>Бегулы Отагасы