https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B0%D0%B3_-_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8BФитофаг - өсімдік қарым-қатынасы - Түзету тарихы2026-09-07T19:20:41ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B0%D0%B3_-_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=28783&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:08:12Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B0%D0%B3_-_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=28782&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */2016-03-17T12:36:45Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:White-tailed deer (Odocoileus virginianus) grazing - 20050809.jpg|right|400px]]<br />
'''Фитофаг - өсімдік қарым-қатынасы''' — [[организмдер]]дің вертикаль қарым-қатынастарының негізгі типі; онда өндіргіштер жинақтаған заттек пен энергия [[гетеротрофтар]]ға беріледі. <br />
<br />
<br />
[[Эволюция]] процесінде [[өсімдіктер]] [[фитофаг]]- [[жануарлар]]дың жеуінен қорғаныш құралдарын бөліп шығарады. Ол әр түрлі "меха- никалық" құрылғылар (қатты, кейбір қабық, қалың шырыш қабат, толып жатқан [[тікендер]] мен [[істіктер]], кейбірі шағатын [[түк]]тер) болуы мүмкін. Бұған қоса өсімдіктер "[[химия]]лық қорғаныш құралдарын" да пайдаланады. Мысалы, барлық өсімдіктердің клеткалық [[қабырға]]ларының негізгі заттегі — [[целлюлоза]] (клетчатка) — берік қосылыс, жануарлар оны сіңіріп қорыта алмайды. Алайда эволюция процесінде фитофаг-жануарлар да өз құрылғыларын дайындаған: күйіс қайыратын жануарлардың [[Ас қорыту жүйесі|ас қорыту]] жолында целлюлозаны ыдырату жөніндегі негізгі жұмысты [[бактериялар]] атқарады. Целлюлоза мен [[лигнин]]ге ([[сутек]] құрамындағы күрделі [[Органикалық қосылыстар|органикалық қосылыс]]) қоса қорғаныш міндетін өсімдіктер түзетін [[танин]]дер ([[тұтқыр]] заттек), сондай-ақ барлық жануарларға өте өтімді әсер ететін арнаулы улы заттектер тобы атқарады. Тұтас алғанда Фитофаг - өсімдік қарым-қатынасында мынадай ортақ [[заңдылық]] байқалады: өсімдік фитотрофтардан неғұрлым нашар қорғалған болса, ол соғүрлым тезірек өседі және керісінше, неғұрлым жақсы қорғалған өсімдіктер, әдетте, өте баяу өседі. Фитопланктон мен [[зоопланктон]] [[популяция]]лары арасындағы тепе-теңдік осы секілді реттеледі. Көп желінетін микроскопиялық [[балдырлар]] тез өсіп-өнеді. Кейбір балдырлар, керісінше, желінуден берік сауытындағы арнаулы өскіндермен немесе үлкен шоғырларға бірігіп қорғанады. Балдырлардың сақталуына олардың тыныш стадиялар түзетін қабілеті де көмектеседі. Ақырында кейбір балдырларды [[планктон]]дық фитофаг-жануарлар жұтқанымен, қорытылмай тірі шығады. Фитофагтар популяциялары тығыздығының кезендік өршулері және өсімдіктер популяцияларының уақытша езілуі болуы мүмкін. [[Агроэкожүйе]]лерде немесе [[адам]] көп пайдаланатын [[орман]]дарда (әсіресе екпе ағаштарда) фитофагтардың көбейіп өршулері өсімдіктер популяцияларының езілуіне апарып соғады. Мұндай фитофагтар [[зиянкестер]] деп аталады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Экология]]<br />
[[Санат:Табиғатты қорғау]]<br />
<br />
<br />
{{Stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов