Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:59:59Z

1 түзету

15:37, 2015 ж. қарашаның 22 кезіндегі Nkiukr деген

2015-11-22T15:37:00Z

Жаңа бет

{{Infobox Country
|native_name = ''Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti'' फ़िजी गणराज्य, فِجی رپبلک
|conventional_long_name = Republic of the Fiji Islands
|common_name = Fiji
|image_flag = Flag of Fiji.svg
|image_coat = Coat of arms of Fiji.png
|image_map = LocationFiji.png
|national_motto = ''Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui ([[Ағылшын тілі]]: Fear God and honour the Queen)''
|national_anthem = ''[[God Bless Fiji]]''
|official_languages = Ағылшын тілі, [[Fijian language|Bau Fijian]], and [[Hindustani language|Hindustani]] (Hindi/Urdu)
|capital = [[Suva]]
|latd=18 |latm=10 |latNS=S |longd=178 |longm=27 |longEW=E
|largest_city = Suva
|government_type = [[Республика]] under Military Rule
|leader_title1 = [[President of Fiji|President]]
|leader_title2 = [[Prime Minister of Fiji|Prime Minister]]
|leader_title3 = [[List of Chairmen of the Great Council of Chiefs (Fiji)|GCC Chairman]]
|leader_title4 = [[Paramount Chief of Fiji|Great Chief of Fiji]]
|leader_name1 = [[Ratu]] [[Josefa Iloilo|Josefa Iloilovatu Uluivuda (Josefa Iloilo)]]
|leader_name2 = [[Commodore (rank)|Commodore]] [[Frank Bainimarama|Josaia Voreqe (Frank) Bainimarama]]
|leader_name3 = [[Ovini Bokini|Ratu Ovini Bokini]]
|leader_name4 = [[Elizabeth II of the United Kingdom|Queen Elizabeth II]] 1 
|area_rank = 155th
|area_magnitude = 1 E10
|area = 18,274
|areami² = 7,056 
|percent_water = negligible
|population_estimate = 905,949
|population_estimate_rank = 156th
|population_estimate_year = July 2006
|population_census =
|population_census_year =
|population_density = 46
|population_densitymi² = 119 
|population_density_rank = 148th
|GDP_PPP = $5.447 billion
|GDP_PPP_rank = 149th
|GDP_PPP_year = 2005
|GDP_PPP_per_capita = $6,375
|GDP_PPP_per_capita_rank = 93rd
|sovereignty_type = [[Тәуелсіздік]]
|sovereignty_note =
|established_event1 = from [[Құрама Патшалық]]
|established_date1 = [[10 October]] [[1970]]
|HDI = {{profit}}0.758
|HDI_rank = 90th
|HDI_year = 2004
|HDI_category = medium
|currency = [[Fijian dollar]]
|currency_code = FJD
|country_code =
|time_zone =
|utc_offset = +12
|time_zone_DST =
|utc_offset_DST =
|cctld = [[.fj]]
|calling_code = 679
|footnotes = 1 recognised by the [[Great Council of Chiefs]].
}}
'''Фиджи''', '''Фиджи Аралдары Республикасы''' — Мұхиттық аралдарда, Тынық Мұхиттың оңт.-батыс бөлігіндегі Фиджи аралдарына орналасқан мемлекет. Аумағы 18333 км2. Халқы 796 мың ([[1998]]). Халқының негізін фиджиліктер (меланезиялықтар мен полинезиялықтар – 49%), үнділер (46%), еуропалықтар (2%) құрайды. Ресми тілі – ағылшын. Дінге сенушілердің 53%-ы – [[христиан]]дар, 38%-ы – [[индуис]]тер, 8%-ы – [[мұсылман]]дар. Мемлекет басшысы – президент. Үкімет басшысы – премьер-министр. Заң шығарушы органы – қос палаталы парламент (Сенат пен Өкілдер палатасы). Астанасы – Сува қаласы. Ұлттық мейрамы – Тәуелсіздік күні 10 қазан ([[1970]]). [[БҰҰ]]-ның мүшесі ([[1970]]). Ақша бірлігі – Фиджи долл.
Фиджи топаралы 300-ден астам үлкенді-кішілі аралдардан құралады (150-не адамдар қоныстанған). Олардың ішіндегі ең ірілері – [[Вити-Леву]] мен [[Вануа-Леву]]. Фиджи аумағының 80%-ын қамтиды. Аралдардың көпшілігі жанартаутекті, жер бедері таулы (ең биік жері – 1322 м), жағалауларында маржанды рифтер мол. Климаты тропиктік, мұхиттық, ылғалды, дауылдар жиі соғады. Орташа айлық темп-расы 25 – 28С; жылдық жауын-шашын мөлш. 1700 мм-ден шығысындағы таулы беткейлерде 3500 мм-ге дейін жетеді. Ылғалды тропиктік ормандар мен саванналар басым. Тропиктік ормандарда ағаштардың көптеген бағалы түрлері өседі. Жануарлар дүниесінде сүтқоректілердің үлесі тым аз, керісінше құстардың көптеген түрлері тіршілік етеді. Аралдар жағалауларында тар аккумулятивті жазықтар созылып жатыр. Ең ірі өзендері – [[Рева]] (100 км жерінде кеме қатынасы бар), [[Ваинимбука]], [[Мба]], [[Сингатока Вити-Леву]] аралында.

Б.з.б. [[1500]] жылдар шамасында Фиджи аралдарына [[полинезия]]лық, кейіннен [[меланезия]]лық тайпалар қоныстана бастаған. [[1643]] жылы Фиджи аралдарын [[голландия]]лық теңіз саяхатшысы [[Абель Тасман]] ашқан кезде жергілікті халық әлеум.-экон. дамуы жағынан алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырау сатысында болды. [[1774]] жылы аралдарды ағылшындық теңіз саяхатшысы [[Дж. Кук]] зерттеді. [[1835]] жылы аралдарға ағылшындардың алғашқы тобы келіп қоныстанып, [[1874]] жылы Ұлыбритания отарына айналдырылды. 1875 – 76 жылы көсемдердің басшылығымен жергілікті тайпалар ағылшын отаршылығына қарсы көтеріліс жасады. [[1879]] жылдан бастап Фиджиге қант плантацияларында жұмыс істеу үшін Үндістаннан жұмысшылар әкеліне бастады. [[1966]] ж. ұлт-азаттық қозғалыстың қысымымен жергілікті халық құқықтарын елеулі түрде кеңейткен [[конституция]] қабылданды. [[1970]] жылы Фиджи Британ Достастығының шеңберінде тәуелсіздікке ие болды. [[1987]] жылғы әскери төңкерістің нәтижесінде билік әскерлердің қолына көшті. Ген.-губернатор қызметі жойылды. Фиджи республика болып жарияланып, Достастықтың құрамынан шықты. [[1997]] жылы нәсілдік кемсітушілікке байланысты конституция ережелеріне өзгерістер енгізілген соң қайтадан Достастық құрамына қабылданды.

'''Фиджи – аграрлы мемлекет''', Мұхиттық аралдардағы экон. жағынан неғұрлым дамығандарының бірі. Экономикасында жетекші рөлді шетелдік капитал (негізінен австралиялық) атқарады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. жылына 2440 [[АҚШ доллары]]на тең (2003 ж.). А. ш. үшін ел аум-ның 14,2%-ы пайдаланылса, ормандар 64,9%-ды құрайды. Экономикасының негізгі саласы – егіншілік. Негізгі тауарлық дақылдарға қант құрағы, кокос пальмасы (жылына 0,2 млн. т жаңғақ жиналады) жатады. Сондай-ақ какао, темекі, күріш, кассаву, таро, банан, ананас өсіріледі. Балық аулау, ірі қара мал, ешкі, шошқа өсіру дамыған. Өнеркәсіп орындары негізінен а. ш. шикізаттарын өңдеумен (қант, копра мен кокос майын өндіру, күріш тазалау мен май сығу) айналысады. Тігін, орман және ағаш өңдеу салалары жедел дамуда. Кеме жөндеу шеберханалары жұмыс істейді. Алтын, күміс, мыс және марганец кентастары өндіріледі. Негізгі теңіз порты – Сува. Т. жылының ұз. 595 км (плантациялардан қант құрағын тасу үшін ғана пайдаланылады). Экспортының негізін қант, киім-кешек, алтын, балық, ағаш, меласса, кокос майы құрайды. Негізгі сауда серіктестері: [[Австралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[АҚШ]], [[Жапония]]. Фиджиде жылына 250 мыңнан астам туристер демалады.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия.
Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
ISBN 9965-36-216-5 </ref>

== Пайдаланған әдебиет ==
<references/>
{{Stub}}
{{wikify}}

{{Countries and territories of Oceania}}
{{Indo-Iranian-speaking}}
{{WTO}}




[[Санат:Фиджи]]
[[Санат:Аралда орналасқан елдер]]

← Ескі түзетулер	17:59, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Фиджи - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

15:37, 2015 ж. қарашаның 22 кезіндегі Nkiukr деген