https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80Ультранегізді жыныстар - Түзету тарихы2026-09-09T10:54:22ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=15447&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:55:51Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=15446&oldid=prevZhaksilik: clean up using AWB2015-03-31T16:17:17Z<p>clean up using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Ультранегізді (өте негізді) жыныстарға [[кремний]] тотығы<br />
45%-тен аз болатын, күңгірт бояулы жыныстар кіреді. Олардың<br />
негізді тереңдік (интрузивтік) өкілі — [[перидотиттер]], [[пироксениттер]], сиректе болса [[дуниттер]] және онан да сирегірек олардың<br />
төгілмелі ([[эффузив]]тік) түрлері (ұқсастары).<br />
==Перидотиттер==<br />
[[Сурет:Per.jpg|thumb | right | Перидотиттер]]<br />
Оливинге қанық орта түйіршікті, сары<br />
жасыл түсті боладң. Онда оливиннен басқа , жартысы ірі жапырақ ты түйіршіктер түрінде пайда болған пироксен шашырандысы болады. [[Урал]]да тараған перидотиттер өте күңгірт, қара түсті дерлік келеді.<br />
Перидотиттер өте сирек кездеседі. Көбінесе олар [[серпентин]]ге ауысады. [[Серпентинизация]]ның жанама [[минерал]]дары — көбінесе [[хлорит]], [[магнезит]], [[лимонит]], [[никель]]ді кен [[Минералогиялық талдау|минералы]] және<br />
басқа [[минерал]]дар.<br />
[[Серпентинит]]тер ультранегізді жыныстардың, ең алдымен [[дүнит]]тің, [[перидотит]]тердің, [[көмірқышқыл газ]]ы бар табиғи сулардың әсерінен тереңдік [[метаморфизм]]нен шығады. Серпентиниттер жасыл түстің әр түрлі рещгілеріне, олив сияқ ты жасылдан<br />
күңгірт жасылға және қара дерлінке дейін боялған және оның<br />
структурасы тығыз болады. Серпентиниттің бетінде қиғаш сызықты жарықтары бар. Ол жарықтарға тальктің, [[магнезит]]тің<br />
және [[асбест]]ің желілері орналасады.<br />
Уралдағы серпентиниттердің арасында талшықты асбестің<br />
сансыз көп желілері толған жерлер кездеседі. [[Асбест]]ің [[химия]]лық құрамы серпентиндікі сияқты болады. Оның құрылысы тек<br />
талшықты келеді. Сол себепті оны таскендір деп атайды. [[Хризотил]] — асбестің осындай ірі (дүние жүзілік маңызы бар) кендері.<br />
Ол [[Орал]]дағы [[Свердловск]] қаласының қасында, [[Асбест]] тауында<br />
кездеседі.<br />
[[Оливин]]ді жыныстардың—перидотиттер мен дуниттердің<br />
Уралда ірі массивтері кездеседі. Көбінесе олар қатты серпентинитке айналған.<br />
Солтүстік және Орта Оралда бұл жыныстарға платинаның<br />
және хромды теміртастың кендері байланысты болады. Оңтүстік [[Урал]]да [[хромит]] болғанымен, платина жоқ .<br />
Серпентиниттерде никельді кендер, серпентин-асбестің ірі<br />
кендері, ішінде никель және хром бар ([[Оңтүстік Орал]]дағы [[Орск-Халиловск]] ауданында) қоңыр темірдіц ірі кендері, тальктың<br />
және магнезиттің кендері байланыса келеді.<br />
==Пироксениттер==<br />
[[Сурет:B43731.jpg|thumb | right | Пироксенит]]<br />
Бұл жыныстың аты оның [[минерал]]дық құрамын көрсетеді. Олар — [[күңғірт]], [[пироксендер]]ден тұратын<br />
аса ірі түйіршікті жыныстар. Бұдан баоқ а оларда азғана мөлшерде оливин болады. Уралда пироксениттер қара түске боялған және аса ірі түйіршікті, кішкене массивтер қ ұрайды және<br />
олар оливинді жыныстардың (периодиттердің және дуниттердің) айнала жиегінде жиі кездеседі. Кейде пироксениттерге никельді сульфидтің ірі кендері байланысты болады.<br />
<br />
==Дуниттер== <br />
[[Сурет:Image get.jpg|thumb | right | Дунит]]<br />
Бұл [[Дун тауы]]ның атымен аталған ([[Жаңа Зеландия]]). Дуниттер — негізінде оливиннен және серпентиннен<br />
(оливиннің бұзылудан пайда болған заты) тұратын орта түйіршікті немесе уақ түйіршікті тау жыныстары. Дуниттерде аздап<br />
[[хромит]], [[магнетит]] және [[платина]] болады. Оның түсі [[күңгірт]] жасылдан қараға немесе сарғыш жасылға дейін өзгереді. Дуниттер<br />
тереңдік жағдайларда, ультранегізді магмалардың жай [[кристалдану]] арқасында пайда болады.<br />
Оливинге бай, ультранегізді магмалық жыныстар көмір<br />
қышқылды сулардың әсерінен түрлі химиялық өзгеріске ұшырап, [[серпентин]] ([[змеевик]]), [[асбест]], [[хлорит]] және бірқатар басқа<br />
[[минерал]]дар пайда болады. [[КСРО]]-да осы көрсетілген ультранегізді [[магма]]лық жыныстар Оралда кең тараған.<ref>Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:География]]<br />
[[Санат:Химия]]</div>Zhaksilik