https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A3%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BDУасан - Түзету тарихы2026-04-18T12:23:41ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A3%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD&diff=32441&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A3%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD&diff=32440&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-05T08:38:04Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Уасан''' ({{lang-ar|«межелік діңгек», «пұт»}}) -<br />
[[Ислам]]ға дейінгі Араб жеріндегі пұтқа табылатын мекендерді белгілеудің негізгі<br />
түрлерінің бірі. Уасаннан бөлек нүсіп (көпше - ансаб) және санам (көпше - аснам) деген атаулар да қолданылған. Ансаб - пұтқа бағытталған құрбандықтардың<br />
қайын ағызатын тас, қасиетті мекендегі,<br />
ғибадатханадағы мәйіт үстіне қойылатын<br />
әрі ара жікті белгілейтін тастар. Мұндай тасқа жұрт [[Құдай]] ретінде де табына<br />
беретін болған. Алайда, оған көпшілік сирек табынды. Көшпенділердің әрқайсысы<br />
өздерінің қоныстарында Құдай ретінде<br />
табынатын тасты таңдап алып отырды.<br />
Б.з-дың IV ғасырның орта тұсында, негізінен,<br />
набатейліктер мен палестиналықтар ықпалының нәтижесінде «қашалмаған тас» - нүсіп, Арабия елінің отырықшылық тіршілікті меңгере бастаған жерлерінде Құдайдың мүсіндік бейнесіне, яғни санамға<br />
немесе Уасанға айналды. Ішкеріректегі Арабия тұрғындарының тіліне санам сөзі арамей тілінен, ал васан сөзі эфиоп тілінен<br />
Оңтүстік Арабия тұрғындарының тілі арқылы<br />
келгенін семантик. талдаулар көрсетіп<br />
отыр. Аталған екі атаудың маңыздарының<br />
өзара айырмашылығы айқын емес. Ибн<br />
әл-Калби санам сөзі ағаш пен металдан жасалған пұтты бейнелесе, Уасан сөзі тас мүсіннен<br />
жасалған пұтқа қолданылды деп есептейді.<br />
Алайда [[Ислам]]ға дейінгі поэзияда, [[Құран]]да<br />
мұсылман аңыздарында (хадистерде) уасан мен<br />
санам атауларының бірін бірі алмастыра алатыны атап көрсетілген. [[Ислам]]ға дейінгі Арабияда әр тайпаның өз тәңірі болды. Оларға<br />
құлшылық етуге әртүрлі тайпалардың өкілдері келетін. Құдіреттің өзі де, оған құлшылық етушілер де қамқорлықта, қарымқатынаста болады деп есептелді. [[Құран]]ның<br />
[[Аллаһ]] жөніндегі көптеген түсіндірмелері<br />
пұгқа табынуға қатысты пайымдаулармен<br />
генетикалық тұрғыдан байланысын жатады. Айталық, Пұт Тәңіріне тіл тигізудің<br />
соңы әртүрлі ауруға (алапес болу немесе жындану) ұласуы мүмкін. Пұтқа<br />
табынудың рәсімі болып табылатын<br />
жоралғы, негізінен, құрбандық шалуға,<br />
пұгты айналып жүруге, оның алдында тұрып бал ашу сияқтыларға саяды. Пұтқа табыну қызметін, көбіне мұрагерлік арқылы<br />
ие болған арнайы адам атқарады. [[Ислам]]ға<br />
дейінгі Арабиядағы ең ірі ғибадатхана әл-Қагба болып табылады. Оның маңайына<br />
Пұт Тәңірлері мол шоғырланған. Ислам<br />
пайда болар қарсаңында әл-Лат, (тас сипатты Тәңір) әл-Узза (әулие ағаш сипатындағы<br />
тәңір) Манат және Хұбал (аңыз бойынша<br />
[[Сирия]]дан немесе Арабияның солтүстік аудандарынан әкелінген тас мүсіндер сипатындағы<br />
тәңірлер) атты Пұт Тәңірлері неғұрлым кең<br />
мәлім болды. Мәселен, Хұбал Меккедегі<br />
ғибадатхананың Бас Тәңірісі еді.<br />
<br />
VI - VII ғасырлар шегінде пұтқа табынушылық<br />
дағдарысқа ұшырады. Ол пұтқа табыну<br />
Тәңірінің беделі күрт төмен түсуден, одан<br />
да жоғары тұрған, балаларға қарағанда<br />
неғұрлым күшті Құдірет туралы түсініктің<br />
пайда болуынан туындады. Мұның өзі Арабияда иуда мен христиандықтың таралуына<br />
және әлі айқындыққа ие болып үлгермеген<br />
жергілікті жалғыз Құдайға (ханифийа)<br />
сиынушылыктың пайда болуына ықпал<br />
етті. [[Ислам]] араб жеріндегі пұтқа табынудың<br />
ең алдымен қажылық және «қара тасқа»<br />
тәуап етуге қатысты салт жораларын сақтап<br />
қалды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,<br />
2010 ISBN 9965-26-322-1</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Дін]]<br />
[[Санат:Ислам]]<br />
<br />
<br />
{{Islam-stub}}</div>ArystanbekBot