Төлеу сөз - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:29:18Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:47Z

1 түзету

14:03, 2022 ж. қаңтардың 11 кезіндегі Dimash Kenesbek деген

2022-01-11T14:03:24Z

ArystanbekBot: clean up, replaced: терминдерінін → терминдерінің, "Сөздік-Словарь" → «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN → 2005 жыл. ISBN using AWB

2014-06-10T00:34:25Z

clean up, replaced: терминдерінін → терминдерінің, "Сөздік-Словарь" → «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN → 2005 жыл. ISBN using AWB

Жаңа бет

'''Төлеу сөз'''- көркем шығармада
кейіпкердің сөзін айтылған қалпын
сақтамай, тек мағынасын ғана жеткізетін сөздер. Мысалы, [[Абай жолы|"Абай жолы"]]
романында М.Әуезов Самалбек тілмәштің Абайға айтқан сөзін былай
жеткізеді:

''"Оның жалғыз білгенім сол деп айтқаны: алысып жатқан екі жақ бірдей Абайды тыңдау қажет десті, бірақ олардың ішінде, арғы ниетінде қандай байлау бар екенін Самалбек білмейді. Оның ойынша, Абай не қыларын өзі жақсы аңғаратын болар. Және сол өзіне лайық көрінген дағдылы жолмен куәлік айтқаны Абай басына лайық болар" дегендей кеңес тәрізді сөз айтып бітірді".''

Бұл жерде жазушының
кейіпкер сөзін тікелей келтірмей,
өзінше мазмұндап беру тәсілі көңіл аудармақ. Көркем шығармада
кейіпкердің ішкі [[монолог]]і, яғни
іштей айтқан ойы, кейде [[төл сөз]]
түрінде басталып кейіпкердің аузынан шыққан қалпын сақтағандай
көрініп, бара-бара төлеу сөз түріне
ауысып, автордың сөзі болып кетеді, ал кейде сол екеуінің жігін,
шекарасын айыру қиын болады.
Осындай көркемдік тәсіл "Абай
жолы" романында Абайды ойлану, толғану үстінде бейнелейтін
тұстарда ұтымды қолданылады.
Төлеу сөз тәсілін қолдану әдебиетте
төл сөзге қарағанда әлдеқайда сирек
кездеседі. Бұдан жазушының кейіпкер сөзін тікелей айтылған қалпын
сақтап беруге көбірек мән беретіні
байқалады.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>

'''Төлеу сөз''' – бөгде сөздің өзгеріске ұшырап, тек мазмұны сақталған түрі. Автордың өзге біреудің сөзін өз тарапынан өзгертіп беруін төлеу сөз дейміз. Мұндайда біреудің сөзінің не туралы айтқаны, негізгі ойы сақталады да, оған тән басқа ерекшеліктер: [[ритмика-интонациялық бояу]]ы мен кей сөздердің [[грамматикалық тұлға]]лары өзгертіліп пайдаланылады. Төлеу сөзде бөгде сөздің тұрлаулы мүшелері жойылып, автор сөзінің тұрлаусыз мүшелеріне, яғни [[бастауыш]]ы ілік септікті анықтауышқа, баяндауышы табыс не барыс [[Септік жалғау|септікті]] [[толықтауыш]]қа айналады. Сонымен қатар жақ өзгеріске ұшырап, бір жақтың орнына басқа бір жақ қолданылады. Автор сөзіндегі “де” етістігі түсіп қалып, оның орнына басқа етістіктер қолданылады.

*Мысалы, Әлі бұл өңірде көктің шабан тебіндеп келе жатқанын, қыс ызғарының әлі түгел айығып болмағанын әңгіме қып отырды ([[Мұхтар Әуезов|М.Әуезов]]). Елеусіз көлдің не себепті [[Қызылкен]] атанғанын сұрады ([[Әлімқұлов Тәкен|Т.Әлімқұлов]]).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''Төлеу сөз''' — көркем шығармада
+'''Төлеу сөз'''- көркем шығармада
 кейіпкердің сөзін айтылған қалпын
-сақтамай, тек мағынасын ғана жеткізетін сөздер. Мысалы, [[Абай жолы (роман)|"Абай жолы"]]
+сақтамай, тек мағынасын ғана жеткізетін сөздер. Мысалы, [[Абай жолы|"Абай жолы"]]
-романында [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] Самалбек тілмәштің Абайға айтқан сөзін былай
+романында М.Әуезов Самалбек тілмәштің Абайға айтқан сөзін былай
 жеткізеді:
@@ Жол нөмірі 25: / Жол нөмірі 25: @@
 байқалады.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>
-'''Төлеу сөз''' — бөгде сөздің өзгеріске ұшырап, тек мазмұны сақталған түрі. Автордың өзге біреудің сөзін өз тарапынан өзгертіп беруін төлеу сөз дейміз. Мұндайда біреудің сөзінің не туралы айтқаны, негізгі ойы сақталады да, оған тән басқа ерекшеліктер: [[ритмика-интонациялық бояу]]ы мен кей сөздердің [[грамматикалық тұлға]]лары өзгертіліп пайдаланылады. Төлеу сөзде бөгде сөздің тұрлаулы мүшелері жойылып, автор сөзінің тұрлаусыз мүшелеріне, яғни [[бастауыш]]ы ілік септікті анықтауышқа, баяндауышы табыс не барыс [[Септік жалғау|септікті]] [[толықтауыш]]қа айналады. Сонымен қатар жақ өзгеріске ұшырап, бір жақтың орнына басқа бір жақ қолданылады. Автор сөзіндегі “де” етістігі түсіп қалып, оның орнына басқа етістіктер қолданылады.
+'''Төлеу сөз''' – бөгде сөздің өзгеріске ұшырап, тек мазмұны сақталған түрі. Автордың өзге біреудің сөзін өз тарапынан өзгертіп беруін төлеу сөз дейміз. Мұндайда біреудің сөзінің не туралы айтқаны, негізгі ойы сақталады да, оған тән басқа ерекшеліктер: [[ритмика-интонациялық бояу]]ы мен кей сөздердің [[грамматикалық тұлға]]лары өзгертіліп пайдаланылады. Төлеу сөзде бөгде сөздің тұрлаулы мүшелері жойылып, автор сөзінің тұрлаусыз мүшелеріне, яғни [[бастауыш]]ы ілік септікті анықтауышқа, баяндауышы табыс не барыс [[Септік жалғау|септікті]] [[толықтауыш]]қа айналады. Сонымен қатар жақ өзгеріске ұшырап, бір жақтың орнына басқа бір жақ қолданылады. Автор сөзіндегі “де” етістігі түсіп қалып, оның орнына басқа етістіктер қолданылады.
 *Мысалы, Әлі бұл өңірде көктің шабан тебіндеп келе жатқанын, қыс ызғарының әлі түгел айығып болмағанын әңгіме қып отырды ([[Мұхтар Әуезов|М.Әуезов]]). Елеусіз көлдің не себепті [[Қызылкен]] атанғанын сұрады ([[Әлімқұлов Тәкен|Т.Әлімқұлов]]).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>