Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:06Z

1 түзету

Салиха: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2015-07-03T10:05:25Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Жаңа бет

'''Тәнеке Нұралы Дөсетұлы''' (1807 жылы туған, қазіргі [[Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]] [[Арғанаты]] тауындағы [[Тасқара жайлауы]] – 1885 жылы өлген, сонда, [[Баянжүрек тауы]]) – белгілі би, батыр. Атақты Қыдыралы бидің немересі, найман тайпасының [[матай руы]]н басқарған. [[М.Тынышбаев]] [[“Материалы к истории киргиза-казахского народа”]] атты еңбегінде “Қыдыралы бидің немересі Тәнеке Дөсетұлы 1835 – 40 жылы [[Кенесары Қасымұлы]] бастаған [[ұлт-азаттық қозғалыс]]қа қатысты” деп жазған. [[Ш. Уәлиханов]] [[Қашғар]] жеріне саяхат жасау барысында жазған күнделігінде батырды үлкен мұрынды, [[жирен]] сақалды, кеудесін қалың түк басқан, келбетті адам кейпінде суреттейді. [[Тәнеке]] [[рубасы]], [[елағасы]] ретінде атақонысы – Қапал ([[Қопалы]]) жерін келімсек [[казак-орыстар]] мен [[қарашекпендер]]ден қорғап, тұрғылықты халықты егіншілікке баулыған. Жер дауына байланысты Ресей императорына арнайы хат (1857) жолдаған. Онда қол астына қараған [[Қаптағай]] елінің бұрыннан қоныс еткен жайлауы мен қыстауын Қапал казак-орыстарының атаманы [[Абакумов]]тың көмегімен орыстардың тартып алғаны, тұрғылықты халықты [[Балқаш]] маңындағы құмға қуғаны туралы мәлімдей келіп “…ұлық мансапты құзыретіңізден жоғарыда аталған жерлерді рудың өзіне қайтарып беруге бұйрық беруіңізді сұрап, Матай-Қаптағай елінің волостной хорунжиі Тәнеке Дөсетұлы мөрімді бастым. 1857” деп аяқтайды. Сол жылы жергілікті патша әкімшілігінің пәрменімен [[қарашекпендер]] мен [[казак-орыстардың]] пайдалануына бөлінген [[Қапал уезі]]нің, сондай-ақ [[Жетісу]] өңіріндегі басқа да шұрайлы мекендер қазақ руларына қайтарылып берілген. [[Тәнеке]] әкесі [[Дөсет]] бастаған игілікті істі жалғастырып, [[Қамысмола]], [[Екіағаш]] мекенінде “[[Танабай]]” тоғанын қаздырады, қарауындағы елді егіншілікпен айналысуға міндеттейді. Ақын [[Сара]] [[Біржан сал]]мен айтысында “Таласпас Тәнекенің Жанбағына, жеңермін егер тартса іс ағына. Шетінен Қыдыр қонған өңшең құтым, мың-мыңдап құт қалдырған арт жағына” деп дәріптеген. Тәнекенің [[Ырыс]] есімді [[қарақалпақ]] бәйбішесінен [[Есімбек]], [[Разбек]], [[Қожабек]], [[Әуелбек]], [[Отарбек]], [[Қасен]], [[Мырзабек]], [[Мұса]] деген балалар тараған. Есімбегі ерлік істері мен әділетсіздікке төзбейтін қайсар мінезімен елге сыйлы болған. Қазақ ауылдарына зорлық көрсетіп, тізе батырған патша әкімшілігіннің шенеунігі [[Эренталь]]ға қаймықпай қарсы шыққан. Осы хақында [[Жамбыл ақын]] “[[Сыртанға]]” деген өлеңінде: “Қыдыралы Есімбек, Эрентальды сабаған, Ер туған ұл десін деп, бір кәдеге жараған” дейді. Кейін ол [[Қапал уезі]]не қарасты “Тәнеке болыстығын” (Көлдей [[Жұмай елі]]н) басқарған. [[Мекке]]ге барып, қажы атанып қайтқан. Кейінгі ұрпақтары батырдың басына ескерткіш орнатып, ас берді (2002).

<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>

==Сілтемелер==
<references />
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

[[hi:ताजिक]]
[[ko:타지크족]]

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тәнеке Нұралы Дөсетұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Салиха: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */