Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:02:35Z

1 түзету

Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары

2025-05-04T00:39:22Z

Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары

Жаңа бет

{{Әкімшілік бірлік
|Түс1 = {{түс|КСРО}}
|Қазақша атауы = Түрікмен облысы
|Шынайы атауы = {{lang-tk|تورکمن ولایتی}}
|Суреті =
|Сурет атауы =
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені =
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|Ел = КСРО
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region =
|type =
|деңгей =
|CoordScale =
|Әнұраны =
|Статусы =
|Кіреді = [[Сурет:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|23px]] [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] <br /> [[Сурет:Turkestan Autonomous SSR Flag.svg|23px]] [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан КФР]]
|Әкімшілік құрылыстың түрі =
|Кіреді1 =
|Әкімшілік құрылыстың түрі1 =
|Кіреді2 =
|Әкімшілік құрылыстың түрі2 =
|Енеді = 4 уез
|Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі =
|Астанасы = [[Ашхабад|Полторацк]]
|Астана түрі =
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары = [[Ашхабад|Полторацк]], [[Түрікменбашы|Красноводск]], [[Мары|Мерв]], [[Тежен (қала)|Тежен]], [[Серахс]]
|Құрылды = [[30 сәуір]] [[1918 жыл]]ы
|Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл]]ы
|Басшысы =
|Басшының түрі =
|Басшысы2 =
|Басшының түрі2 =
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ жан басына шаққанда =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тілі =
|Тілдері =
|Тұрғыны = Шамамен 400 мың
|Санақ жылы =
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы = негізінен [[түрікмендер]] мен [[Қазақтар|қазақ]]-[[адай]]лар, сонымен қатар, [[орыстар]], [[өзбектер]] және басқалар
|Конфессиялық құрамы = негізінен сүннит мұсылмандары, сонымен қатар шиит мұсылмандары, христиандар және баһаилар
|Жер аумағы = 531 738
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта = Закаспийская область 1900.svg
|Карта ені = 300px
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Уақыт белдеуі =
|Аббревиатура =
|ISO =
|Сандық идентификаторы =
|Идентификатор түрі =
|Сандық идентификаторы2 =
|Идентификатор түрі2 =
|Сандық идентификаторы3 =
|Идентификатор түрі3 =
|FIPS =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Сайт тілі =
|Commons санаты =
|Кірістірме =
|Түсініктемелер =
}}
'''Түрікмен облысы''' — [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] құрамындағы [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан КФР]] бес облысының бірі. Ол 1918 жылы 30 сәуірде [[Ресей империясы]]ның [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан өлкесінің (генерал-губернаторлық)]] құрамына кірген [[Күнгей Каспий облысы|аттас облыстың]] орнына '''Күнгей Каспий облысы''' деген атпен құрылды. Түркістан КФР Түрікмен облысы Ресей империясының Түркістан өлкесінің Күнгей Каспий облысымен бірдей аумақты алып жатты. 1921 жылы 7 тамызда Түрікмен облысы болып өзгертілді.

1924 жылы 27 қазанда Түркістан КФР Түрікмен облысы таратылып, оның жері Орта Азияның қалған аймақтарымен бірге [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеп бөлу]] барысында жаңадан құрылған одақтас республикалар арасында бөлінді. Түрікмен облысының жері [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы]]на өтіп, ішінара [[Хорезм Социалистік Кеңестік Республикасы]] (КСРО құрамына кірмейді) Қырғыз-Қарақалпақ автономиялы облысының негізінде құрылған [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] құрамында [[Қарақалпақ автономиялы облысы]]ның құрамына кірді.

Әкімшілік орталығы әрі аймақтың ең ірі қаласы [[Ашхабад|Полторацк (Ашхабад)]] қаласы болды. Облыстың басқа ірі қалалары: [[Түрікменбашы|Красноводск]], [[Мары|Мерв]], [[Тежен (қала)|Тежен]], [[Серахс]]. Облыс алдымен 5-ке (облыстың солтүстігіндегі Маңғыстау уезі [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АКСР]] берілді), содан кейін 4 уезге бөлінді: [[Красноводск уезі|Красноводск]], [[Мерв уезі|Мерв]], [[Ашхабад уезі|Полторацк]] және [[Тежен уезі|Тежен]], олардың әкімшілік орталықтары, сәйкесінше, Красноводск, Мерв, Полторацк және Тежен болды.

Батысында [[Каспий теңізі]]мен ұласты, солтүстігінде [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] құрамында (осы АКСР құрылғаннан кейін) [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АКСР-мен]] шектесті, солтүстік-шығыста [[Арал теңізі]]мен ұласса, шығысында және солтүстік-шығысында [[Хиуа хандығы]]мен (содан кейін [[Хорезм Халық Кеңес Республикасы|Халықтық Кеңес республикасымен]] және [[Хорезм Социалистік Кеңестік Республикасы]]мен) шектесті, оңтүстік-шығыстан [[Бұхара әмірлігі]]мен (содан кейін [[Бұхара Халық Кеңес Республикасы|Бұхара Халық Кеңестік Республикасымен]] және [[Бұхара Социалистік Кеңестік Республикасы]]мен) және [[Ауғанстан әмірлігі]]мен, оңтүстікте [[Қажарлар әулеті|Қажарлық Парсымен (Иран)]] шекаралас болды.

Облыста 400 мыңға жуық адам өмір сүрді. Халықтың негізгі бөлігін [[түрікмендер]] құрады. Сондай-ақ [[орыстар]], [[өзбектер]], [[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар (яғни қазақтар)]], сонымен бірге, [[қарақалпақтар]], [[Орта Азиялық ирандықтар|ирандықтар]], [[күрдтер]], [[армяндар]], [[украиндар]], [[татарлар]], [[поляктар]] және басқалар өмір сүрді. Халық негізінен [[Суннет|сунниттік]] мұсылман бағытын ұстанды, бірақ сонымен қатар [[Шииттер|шиит]] мұсылмандары өте көп болды. Сондай-ақ, халықтың көп бөлігі христиан дінін (негізінен православие) және [[баһаи]]змді ұстанды. Облыс құрылғаннан кейін көршілес монархиялармен: Бұхара әмірлігі мен Хиуа хандығымен, сондай-ақ көршілес Иран мен Ауғанстанмен салыстырғанда анағұрлым либералды және шыдамды жағдайға байланысты көптеген саудагерлер, қаржыгерлер, зиялы қауым өкілдері және қуғынға ұшыраған тұлғалар Түрікмен облысына қашып немесе көшіп келді.

Облыс экономикасының негізін [[ауыл шаруашылығы]] (негізінен көкөністер мен жемістер, мақта өсіру), [[мал шаруашылығы]], [[балық аулау]] (Каспий мен Арал теңізінде) және [[жібек шаруашылығы]] құрады. Экономика саласында өнеркәсіп пен [[Банк|банк ісінің]] де орны болды. Сондай-ақ, облыс кірісінің бір бөлігін кілем тоқу ([[Түрікмен кілемі|түрікмен кілемдері]]), қыш ыдыстар мен керамикалық ыдыстар, бұйымдар жасау және сол сияқтылар халықтық қолөнер кәсіптері алып келді. [[Күнгей Каспий теміржолы]] Орта Азияның орталық және шығыс аймақтарына баратын Каспий теңізінің жағасындағы ірі Красноводск порт қаласынан басталды.

Облыстың негізгі бөлігі ірі құмды [[Қарақұм]] шөлінің аумағында орналасты, ал оңтүстіктен бұл облыс [[Көпеттау]] тауларымен қоршалды, батыстан [[Каспий теңізі]] ұласады, оның арғы жағында [[Кавказ]] болды.

== Әдебиет ==
* {{кітап |авторы =|бөлімі = Түрікмен КСР тарихы|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Ашхабад|баспасы = |жыл = 1960|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}
* {{кітап |авторы =|бөлімі = Орталық Азияның халық қожалығы|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Ташкент|баспасы = |жыл = 1924|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}

{{Түркістан КФР}}

[[Санат:Қазақстан тарихи облыстары]]
[[Санат:Өзбекстанның тарихи облыстары]]
[[Санат:Түрікменстанның тарихи облыстары]]
[[Санат:Түркістан КФР облыстары]]

← Ескі түзетулер	19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Түрікмен облысы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары