Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:55:42Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB

2014-04-21T15:51:38Z

clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

'''Тіршілік әлемі'''. Жануарлар мен өсімдіктердің дамуындағы басқа эралардан [[мезозой]]дың басты өзгешелігі мұнда бауырымен жорғалаушылар мен ашық тұқымды өсімдіктер кеңінен таралды. Құрлықта қылқан жапырақты өсімдіктер (қарағай, самырсын), [[гинкго]], [[саговник]]тер, [[беннетит]]тер және [[қырыққұлақ]]тар кең тарады.
* '''[[Палеозой]]дағы''' тіршілік еткен жануарлар [[триас]] кезеңінде де өмір сүрді.
* '''[[Пермь]]''' кезеңінде жыртқыштар мен [[котилозавр]]лар жойылып, олардың орнына бауырымен жорғалаушылардың жаңа топтары — [[динозавр]]лар мен сүтқоректілердің алғашқы өкілдері тіршілік ете бастады.
<br />
Пермь теңіздерінде тас көмірдегі омыртқасыздар өз тіршіліктерін жалғастырды. Омыртқалылардың дамуында ілгерілеу байқалды. Балықтар көбейіп, тұщы су балықтары да кездесті. Қосмекенділердің дамуы өркендеп, жыртқыш жорғалаушылармен қатар өсімдік қоректі котилозаврлар өмір сүрді. П. жерінің соңында палеозой организмдерінің жаппай жойылуы орын алды. Ылғалды климатқа байланысты тұқымды папоротниктер, кордаиттер, мүктер тез тарады.
[[Сурет:Jurassic Diorama.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Юра кезеңіндегі табиғат]]''.]]
----'''[[Юра]]''' кезеңінде балықтар, әсіресе бауырымен жорғалаушылар айрықша дамыды. Осы кезеңде алғашқы құстар ([[археоптерикс]]), қазір жойылып кеткен сүтқоректілер өкілі — [[пантотерий]]лер пайда болды. ''[[Бор]]'' кезеңінің басында өсімдіктердің эволюция даму сатысы: [[мезофит]]тен, ал соңында [[кайнофит]]тен өткен. Сондай-ақ өсімдік жамылғысын негізінен жабық тұқымды өсімдіктер құрады. [[Мезозой]]дан [[кайнозой]] эрасына өтер тұста органикалық әлем үлкен өзгерістерге ұшырады. Осы аралықта [[динозаврлар]] және басқа да жануарлар қатары, өсімдіктер жойылды. Мұны ғылымда “''ұлы мезозойлық қырылу''” деп атайды.

----'''Кен байлықтары''' П. ж. – Жер тарихында құрғақ кезеңдердің бірі болғанына қарамастан ірі тұз кен орындарымен қатар көмір кен орындарының да түзіле бастауымен сипатталады ('''26,8%'''-ы). Көмірлі қабаттар, негізінен, бастапқы пермь дәуірінде қалыптасқан. Дүниежүзілік [[көмір кен орындары]]ның (''Печора'', ''Таймыр'', ''Минусинск'', ''Кузнецк'', ''Тунгус'', т.б.) және газ қорына бай ''Шебелин'' (Украина), ''Вуктыл'' (Коми), ''Гронинген'' ([[Нидерланд]]), Хьюстон ([[АҚШ]]), т.б. кен орындары П. ж-нде қалыптасты.[[Сурет:Coal.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Көмір]]''.]]
<br />[[Калий]] тұздарының дүниежүзілік қорының басым бөлігі де П. ж-нде түзілді. Оларға Верхнекамск ([[Орал]] бойы), [[Каспий]] т. жағалауындағы, Германиядағы, Делавердегі (АҚШ), т.б. кен орындары жатады. П. ж-нде астұз кен орындары да қалыптасты, олардың ішіндегі '''ең ірісі''' – ''Донбасстың солтүстікдегі Артемовск кен орны''. <br />П. ж-нде түзілген кентасты пайдалы қазба кен орындарының қатарына ''Мансфельд мыс кен орны'' ([[Германия]]), ''Балқаштағы Қоңырат мыс-молибден кен орны'', ''Корнуолл қалайы кен орны'' ([[Англия]]), ''Мұрынтау алтын кен орны'' ([[Өзбекстан]]), ''Хайдаркен'' ([[Қырғызстан]]) сынап кен орындары, т.б. жатады.<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>

==Дереккөздер</span>==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:География]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тіршілік әлемі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB