https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80Тізбекті силикаттар - Түзету тарихы2026-04-18T17:33:08ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=45279&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:25:29Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=45278&oldid=prevZhaksilik: clean up using AWB2015-03-31T16:19:48Z<p>clean up using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Тізбекті силикаттар''' - жеке тізбекті силикаттар (метасиликаттар) [[Пироксендер]]. Негізді атпа (магмалық ) жыныстардын. көпшілігінің кұрамдарында пироксендер болады. Бұлар тусті жыныс құраушы минералдар есебінде роль атқарады. Жеке креммий (силиций)-оттекті тізбектер арасындағы байланыс Са<sub>2</sub>+, Mg<sub>2</sub> + , Ғе<sub>2</sub> + ,сирек те болса Na'+, Ғе<sub>3</sub>+,А1<sub>3</sub> +, катиондарымен<br />
жүзеге асырылады. Химиялық номенклатурасына қарай пироксендер белгіленген<br />
металдардың метасиликаттары болып табылады. Пироксендердің өзгешелігі — олардың арасыпдағы бұрышы<br />
93°-тай болатын екі бағыттарында анық жымдастығының барлығы. Кристаллографиялық жағынан пироксендер ромбыға немесе<br />
ортопироксендерге және моноклинге немесе клинопироксендерге бөлінеді.<br />
Ромб пироксендер. Ромб пироксендердің әдемі кұрастырылған [[пластинка]] немесе [[таблетка]] сияқты кристалдары<br />
сирек кездеседі. Олар негізді және өте негізді магмалык тау жыныстарының (габброның, перидотиттің, пироксениттід және<br />
басқалардың) іқұрамына еніп, кең түрде таралған. Мұнда олар магмадан жеке бөлініп шығады немесе оливин аркылы теңгерілгенде пайда болады:<br />
(Mg, Fe)2 [Si04 ] + S i 0 2 = ( M g , Fe)<sub>2</sub> [Si<sub>2</sub>0<sub>6</sub> ]. Бұл топтыд жеке минералдары мен<br />
Mg2[Si206 ] құрама қоспаларынан, Mg иондары Ғе2 + иопдарымен алмасып, изоморфтық қатар пайда болады. Кристаллографиялық , оптикалық және баска касиеттері олардыц құрамына байланысты әзгереді. Бір-екі көрнекті мысал<br />
келтірейік. [[Энстатит]]—Mg2 [Si2 06 ]. Қаттылығы 5,5, меншікті салмағы 3,1—3,3. Тусі ақшыл, сұр, жасыл, сары немесе қоңыр түсті. Жылтырлығы<br />
шыны тәрізді немесе қ ұлпырма. Бұл контактылық минерал есебінде жиі кұралады. Энстатит тұз қышқылында ерімейді. Оптикалық оңқай, 2и = 58—90°, Ng = 1,665, N„ = 1 , 6 5 9 , Np = 1,656. [[Энстатиттік]] қайталама өзгеріскс қарай ол<br />
қоңыр амфиболға немесе антигоритке айналады.<br />
Гиперстен ~ (Ғе, Mg)2[Si206 ] . Қаттылығы 5—6, меншікті<br />
салмағы 3,4—3,5. Тусі күңгірт, жасыл қоңыр, қара сұр, жылтырлығы қ ұлпырма, кейде металл тәрізді.<br />
Оптикалық солақай, 2и = 90—63°, Ng = 1,683—1,731, Nm<br />
= 1,678—1,728, Np = 1,673—1,715.<br />
Жымдастығы (110) бағытында анық білінеді, екі бағыттағы<br />
аралық бұрышы 88°.<br />
Интерферециялық болуы сарыға дейін езгереді, ал алғаш<br />
рет қызыл сары болады.<br />
Энетатит пен гиперстенді басқ а гшроксендерден тек микроскоппен шлиф арқылы айыруға болады. Қайталама өзгерістеріне<br />
қарай гиперстен серпентинге, аздап талькке ауысады.<br />
[[Диопсид]] —Ca(Mg, Fe)[Si[[2]]0[[6]] ]. Қаттылығы 6, меншікті салмағы 3,2—3,3. Түсі жасыл шыны сияқты, кейде түссіз болады.<br />
[[Диопсид]] әдетте призмалық кристалдарда, ал сонымен қатар<br />
түйірлі және түйірлі массалар түрінде кездеседі.<br />
[[Диопсид]] кейіннен сипатталатын авгиттен күшті жасыл бояуымен, сонымен қатар әдеттегі кристалдары мен агрегаттарыныц<br />
зор мөлшерлерімен айырлады. (100) және (001) қарай қоспақтары жиі байқалады. Жымдастығы (110) бойынша анық білінеді. Екі бағыттағы жымдастығының аралық бұрышы 93°. [[Диопсид]]<br />
тұз қышқылына ерімейді.<br />
Оптикалык оңқай. 2у = 54—60°, N =1,696, N =1,665,<br />
Ng—Np = 0,031.<br />
" Қайталама өзгерістеріне қарай диопсид антигоритке немесе<br />
антигорит пен хлориттің агрегаттарына, кейде халцедонға, кальцитке және кварцқ а ауысады.<br />
Диопсид—атпа (магмалық ) және метаморфтық тау жыныстарын құраушы минерал. Оның ҒеО көп түрлері геденбергиттер<br />
деп аталады (таза геденбергит— CaFe[Si<sub>2</sub>0<sub>6</sub> ].<br />
[[КСРО]]-да диопсидтің әдемі кристалдары [[Орал]]да, [[Златоуст]] касында және байкалит деп аталатын кристалдары [[Байкал]] көлініңжанында ([[Слюдянка]]) кездеседі.<br />
—- Авгит—Ca(Mg, Fe, Al) [(Si, A1)206]. Қаттылығы 6,5, меншікті салмағы 3,3—3,6.<br />
Түсі жасыл қара пемесе қара қоңыр. Ол негізді магмалық<br />
тау жыныстардыц құраушы бөліктері болып көп таралған. Авгит көпшілігінде жыныс массасында түйір түрінде, кейде құйма жыныстарда әдемі құрастырылған кристалдар түрінде кездеседі. Кристалдарынын, формасы қысқа призмалық. (110)<br />
карай жымдастық арасындағы бурышы 93°, жьгмдастығы анық<br />
білінеді.<br />
Оптикалық оңқай, N„=1,711, Nm = l,687, N =1,682,<br />
Ng—Np =0,029, 2о = 50°.<br />
Авгиттің өзгеруінен көпшілігінде қодыр амфибол пайда болады. Осы сияқты түрлері уралит деп аталады. Авгиттің ыдырауынан кейде змеевик немесе^биотит пайда болады.<br />
[[Авгит]] магмалық және метакорфтық жыныстардыд өте дағдылы минералы болады. Сонымеіі қатар ол лава шлактарында<br />
кездеседі.<br />
[[Авгиттід]] кристалдарын вулкандық жыныстардағы ұзыншақ<br />
өзгешелік кейпіне қарай оңай білуге болады. Бұзылған авгиттіц<br />
беті тотықтанады. Сонымен, авгит — негізді және орта магма-<br />
лық жыныстардың кристалдану нәтижесінде шық қ ан жыныс<br />
құраушы минерал. Ол диабаздын., базальттың, трахиттің, олар-<br />
дың вулкандық туфтарының, габброның, диориттің құрамында<br />
болады.<ref>Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Химия]]</div>Zhaksilik